Opinie

'VVD gedraagt zich tijdens de formatie als een lakei'

Dat de VVD tegen plaatsing van de koningin buiten de formatie is, wisten we al. Maar de liefde gaat kennelijk verder, de partij gedraagt zich als een lakei, betoogt publicist August Hans den Boef. En nog inconsequent ook.

Premier Rutte (links) verlaat Paleis Huis ten Bosch nadat hij in april het ontslag heeft aangeboden van zijn kabinet.Beeld ANP

De eerste externe handeling van de kersverse Kamervoorzitter Anouchka van Miltenburg was een bezoek aan het staatshoofd. In het jargon van haar partij, de VVD, 'de Koningin', ook wel 'Beatrix'.

Merkwaardige timing. Want moet Van Miltenburg zich niet eerst eens een beetje inwerken in de ingewikkelde en veelsoortige baan van een Kamervoorzitter? Kennismaken met de 149 andere Kamerleden? Met al die ambtenaren die haar ondersteunen? Nog merkwaardiger dat zij tijdens dat gesprek het staatshoofd voorstelde om de informateurs Henk Kamp en Wouter Bos te ontvangen voor een kennismakingsgesprek. Nota bene Gerdi Verbeet, Van Miltenburgs voorganger als Kamervoorzitter, was juist degene die de nieuwe procedure van het afwezige erfelijke staatshoofd in werking zette. Bij de eerste gelegenheid verstjeerd Van Miltenburg echter dit proces.

Een en ander past in de 'verzetshouding' die de VVD van meet af aan in de formatie aanneemt tegen de positie van het staatshoofd.
Vrijdagochtend 21 september vervoegden de politieke leiders zich bij verkenner Henk Kamp. Mark Rutte echter deelde aan Radio 1 mee dat hij met tegenzin naar zijn verkenner ging. Hij was immers tegen het besluit geweest om de koningin buiten de formatie te plaatsen. Partijgenoot Frans Weisglas deed dit daarna op de radio nog eens dikjes over. Door de zaak aan de politici over te laten werd het geheel volgens hem ondoorzichtig. Nu, dacht ik, gaat een van de radiopresentatoren vragen hoe het dan zat met 'het geheim van Paleis Noordeinde'. Want een VVD'er moest wel eens voor minder zijn Kamerzetel afstaan dan voor openbaring van iets van dit geheim. Maar direct voegde Weisglas hieraan toe dat de politici destijds na afloop keurig aan de pers vertelden wat zij aan de koningin hadden geadviseerd. 'Nu weet niemand weet wat er in de achterkamertjes wordt besproken.'

Kort nadat de voormalige Kamervoorzitter zijn monarchistische onderdanigheid had betoond, sprak zijn partijleider weer op de radio. Rutte vertelde keurig wat hij aan de verkenner had geadviseerd. Net als zijn collega's later op de dag. En in Kamps verslag van 18 september aan zijn opdrachtgevers staat keurig en doorzichtig wat de fractieleiders hem allemaal hebben geadviseerd. De Kamer heeft zijn advies overgenomen: de informateurs Wouter Bos en Henk Kamp onderzoeken de mogelijkheden van een stabiel VVD/PvdA-kabinet.

Lakei was Rutte ook met zijn Troonrede. We kregen meteen weer een staaltje van VVD-onderdanigheid te horen. De majesteit begon met 'een bijzonder jubileumjaar in onze vaderlandse geschiedenis. In 2013 begint de nationale viering van 200 jaar Koninkrijk.' Dat is niet waar, Nederland werd al zeven jaar eerder koninkrijk, maar toen zaten de Oranjes in Duitsland, nadat ze in 1795 met stille trom waren vertrokken. Geschiedkundigen zien tegenwoordig een grote continuïteit tussen beide 'koninkrijken' (inclusief de korte periode dat Nederland een France provincie was). Maar Rutte - nota bene historicus - volgt braaf de Oranjehistoriografie. Aan het slot komt het staatshoofd tegenover de verzamelde Staten-Generaal nog eens triomfantelijk op het momentum van 1813 terug. Maar een democratie was Nederland toen niet. Dat kwam pas met Thorbeckes grondwet van 1848 - een zwakke afspiegeling van de mooie Bataafsche Staatsregeling van 1798.

Want belangrijker dan de rare lakeiensprongen van VVD-politici is de symbolische waarde van de situatie waarin de gekozen vertegenwoordigers - Kamer en haar premier - aan zet zijn, en niet het staatshoofd. In een democratische rechtsstaat geldt een erfelijk staatshoofd uiteraard als een anomalie, en elke formele bemoeienis met het politieke proces is daarom uit den boze. Zeker met de komst van koning Willem IV in het achterhoofd en diens echtgenote, wier talenten - waterbeheer en gracht zwemmen - op zijn zachts gezegd verbleken bij die van zijn moeder en vader in 1980. Het is een van de stappen naar een ceremonieel koningschap. Dat zich overigens zelfs in een republiek zou kunnen voortzetten. We hebben al die baronnen, graven en jonkheren toch ook nooit hun titels ontnomen?

August Hans den Boef is publicist.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden