VVD-fractie maakt einde aan schijnvertoning

Dat het tussen Rita Verdonk en Mark Rutte niet meer goed zou komen, stond eigenlijk al vast na Verdonks mislukte machtsgreep vlak na de verkiezingen in november vorig jaar....

Hoewel Rutte die couppoging wist te pareren, belette de angst voor een partijscheuring hem Verdonk uit de fractie te zetten. In plaats daarvan probeerde hij de buitenwereld te laten geloven dat alle meningsverschillen waren uitgepraat. Een ongeloofwaardig toneelstukje dat niettemin nog verschillende malen zou worden herhaald.

Duidelijk was dat met Verdonk in de buurt, Rutte’s leiderschap voortdurend ter discussie zou blijven staan, ook al was haar te verstaan gegeven zich alleen nog met haar eigen portefeuille bezig te houden. Aan Verdonk zijn dat soort waarschuwingen nooit besteed geweest. Toen zij deze week de partijleider andermaal verweet ‘onzichtbaar' te zijn in het integratiedebat en te veel ruimte te laten aan Wilders, was voor Rutte de maat vol.

Dat hij Verdonk niet eerder de wacht durfde aan te zeggen, geeft aan dat het om meer gaat dan een strijd om het leiderschap. Met Verdonks vertrek zijn de problemen voor de VVD dan ook nog niet voorbij. Zij laat vandaag pas weten of zij haar zetel ter beschikking stelt of als eenpersoonsfractie verder gaat. Besluit Verdonk de politiek te verlaten, dan is dat pas een eerste stap naar herstel van de eenheid in de VVD. Uit het rapport van de commissie-Dekker over de verkiezingsnederlaag van de VVD rees het beeld op van een partij die al sinds Zalm en Van Aartsen met een leiderschapscrisis kampt. Een crisis die niet los kan worden gezien van de verdeeldheid over de plaats die de VVD in het politieke spectrum moet innemen en die eerder leidde tot het vertrek van Geert Wilders.

Tegenover de rechts-populistische lijn van Verdonk, met de nadruk op thema’s als veiligheid en integratie, staat het streven van Rutte van de VVD een liberale middenpartij te maken die ook thema’s aansnijdt die nu vooral tot het terrein van de PvdA behoren. Waar Verdonk de partij rechts van het CDA wilde positioneren – om zo de concurrentie aan te gaan met Wilders – zou met Rutte’s VVD hernieuwde samenwerking met de PvdA niet zijn uitgesloten. Doordat de partij zich nu zowel op conservatieve als meer liberale kiezers richt, brengt een al te uitgesproken profilering electorale risico’s met zich mee.

Hoezeer beide kampen elkaar gijzelen, bleek nog eens bij de stemming over de door Wilders ingediende motie van wantrouwen tegen PvdA-minister Vogelaar. Pas na lang beraad liet de VVD-fractie weten die niet te zullen steunen.

Besluit Verdonk alleen verder te gaan, dan zal dat Rutte's manoeuvreerruimte nog meer beperken. Zij heeft op voorhand laten weten zich niet bij de PVV aan te sluiten. In dat geval krijgt Rutte er ter rechterzijde nog een concurrent bij die het hem in het immigratie- en integratiedebat zal proberen lastig te maken en er straks wellicht met een deel van de potentiële VVD-stemmen vandoor gaat.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden