ProfielSophie Hermans

VVD’er Sophie Hermans treedt steeds verder uit de schaduw van Mark Rutte. Wat drijft haar?

Sophie Hermans is de snel rijzende ster van de VVD. Binnen en buiten de partij klinkt lof voor haar talent voor het politieke handwerk. Maar wat wil ze met het land?

Sophie Hermans was van 2013 tot 2017 de politiek assistent van Rutte. Daarna ging zij de Tweede Kamer in. In 2021 werd ze campagneleider bij de verkiezingen.  Beeld Werry Crone / HH
Sophie Hermans was van 2013 tot 2017 de politiek assistent van Rutte. Daarna ging zij de Tweede Kamer in. In 2021 werd ze campagneleider bij de verkiezingen.Beeld Werry Crone / HH

Het is misschien wel de mooiste kamer in het gebouw waar de Tweede Kamer tijdelijk zetelt: de ministerskamer in het oude departement van Buitenlandse Zaken. Het is nu de werkkamer van de vicefractievoorzitter van de VVD, die als secondant van Mark Rutte het gros van de formatieonderhandelingen doet. Haar naam: Sophie Hermans.

Bezoek de website van de VVD, scroll voorbij alle foto’s van Mark Rutte en je stuit op een tegeltje met een foto van de 40-jarige Amsterdammer en de begeleidende tekst: ‘Leer Sophie Hermans kennen.’ Daarachter een gelikte video waarin ze zich in drie minuten presenteert als de ‘waarnemend fractievoorzitter’, zolang er nog geen nieuw kabinet gevormd is. Zeer waarschijnlijk neemt zij daarna de fractiehamer van Rutte over.

Bij het grote publiek is Hermans nog een onbekende, weet ook de VVD. Maar ze moet een van de beeldbepalende VVD’ers worden naast Mark Rutte. Ze was eerder dit jaar te zien in het populaire spelprogramma De Slimste Mens, maar anders dan haar partijgenoot Klaas Dijkhoff schopte zij het niet tot de finale. Enigszins onwennig gaf ze daar antwoord op persoonlijke vragen. Echt indruk wist ze in de buitenwereld nog niet te maken.

Op het Binnenhof weet wel iedereen wie Hermans is: de grote vrouw achter Mark Rutte. En niet pas sinds kort. Van 2013 tot 2017, bijna de hele regeerperiode van Rutte II, was zij de PA van de premier, de politiek assistent. Iemand die jarenlang ‘in het hoofd’ van de minister-president heeft gezeten en in politiek moeilijke tijden de strategie uitstippelde. Als Ruttes rechterhand ging ze de fracties langs om de sfeer te peilen, problemen te signaleren en de plooien glad te strijden.

Nu stapt zij uit de schaduw van de macht en treedt zelf op de voorgrond. Niet de meer ervaren VVD’er en financieel expert van de fractie Mark Harbers, maar Sophie Hermans voert namens de VVD de formatieonderhandelingen en stond bij het belangrijkste debat van het jaar, de Algemene Politieke Beschouwingen, namens de liberalen achter de katheder. ‘Problemen oplossen, dat is waarom ik in de politiek zit’, verklaarde ze. Ze stond derde op de kieslijst van de VVD en is verder naar voren geschoven nadat de nummer 2, Tamara van Ark, om gezondheidsredenen de politiek had verlaten.

Problemen zijn er genoeg, en tijdens de beschouwingen liet Hermans weten dat ze voor de oplossingen bereid is over de grenzen van haar eigen partij heen te kijken. De verhuurdersheffing voor de woningcorporaties kon opeens tóch worden afgebouwd. Ze erkende dat de VVD bepaald niet voorop heeft gelopen in het klimaatbeleid. ‘Dat gaan we anders doen.’

‘Ik zie dat u nadenkt, dat u de hand wil reiken en dat waardeer ik’, was de reactie van GroenLinks-leider Jesse Klaver. Na twee dagen debat voerde Hermans een gelegenheidscoalitie aan die voor 2 miljard euro verbouwde aan de rijksbegroting. Vriend en vijand op het Binnenhof is het erover eens: dat deed zij knap.

Het heeft Julia Wouters niet verrast. In het kabinet-Rutte II was zij de PA van toenmalig vicepremier Lodewijk Asscher (PvdA). Ze werkte nauw samen met haar evenknie bij de VVD. ‘Wij zaten iedere dinsdag met z’n vieren in het Torentje en bespraken welke problemen er op tafel lagen. Als Lodewijk ergens écht boos om was, dan belde ik Sophie om duidelijk te maken dat op een bepaald onderwerp nog werk verzet moest worden.’

Wouters is ‘bovengemiddeld onder de indruk’ van Hermans’ optreden voor de schermen. ‘Ik had wel verwacht dat ze het zou kunnen. Maar als dat dan zo eruit komt, is dat ergens toch ook een opluchting.’

Een jeugd gedrenkt in politiek

Sophie Hermans is de oudste van vier in het gezin van VVD-coryfee Loek Hermans (70) en groeide op in een politieke omgeving. Haar zus Caroline is nu de politiek assistent van Rutte. ‘Bij ons ging het vroeger altijd over politiek, we lazen alle kranten, de radio en tv stonden altijd aan.’ zei vader Hermans in juni 2015 tegen de Volkskrant. ‘Ze hebben natuurlijk alles van dichtbij meegemaakt, de ups en de downs.’ Om een tegenslag te noemen: in november 2015 trad Loek Hermans af als fractievoorzitter van de VVD in de Eerste Kamer, omdat hij ondermaats had opgetreden als toezichthouder bij zorgorganisatie Meavita, en liep hij het burgemeesterschap van Zutphen mis.

Sophie Hermans groeide op in Friesland, haalde haar vwo-diploma en studeerde rond de eeuwwisseling politicologie aan de Universiteit van Amsterdam. Ze ging aan de slag bij adviesbureau Andersson Elffers Felix en nam deel aan het Emerging Leaders Program van de London Business School. Ze sloot zich daarna aan bij De Publieke Zaak, waar ze betrokken was bij The Fact Club, die beweringen van politici controleerde. In die rol dook zij geregeld op bij de BNR-radioshow van Humberto Tan. Hij herinnert zich haar als prettig in de omgang en altijd goed voorbereid. ‘Ook op vragen die niet in het draaiboek stonden’, zegt Tan.

In 2012 maakte ze de overstap naar de politiek. Ze begon als politiek assistent van woonminister Stef Blok (VVD) en stapte na een paar jaar over naar Ruttes ministerie van Algemene Zaken. Hermans ging in 2017 de Kamer in en werd in 2021 campagneleider bij de verkiezingen. Ze zag de VVD opnieuw de grootste partij worden.

Sophie Hermans (VVD) tijdens de Algemene Politieke Beschouwingen.  ‘Problemen oplossen, dat is waarom ik in de politiek zit’, verklaarde ze in het debat. Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant
Sophie Hermans (VVD) tijdens de Algemene Politieke Beschouwingen. ‘Problemen oplossen, dat is waarom ik in de politiek zit’, verklaarde ze in het debat.Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant

Samen met D66’er Rob Jetten schreef zij deze zomer de veelbesproken ‘aanzet tot een opzet’ van een regeerakkoord. Voor Hermans blijft het formatiedocument een belangrijke inzet voor de onderhandelingen met CDA en ChristenUnie. Aanvankelijk zou Harbers de rol van secondant op zich nemen, maar daar is van afgezien. De prettige samenwerking met Jetten in de zomer is de belangrijkste reden. De andere formerende partijen zijn te spreken over Hermans. ‘Toegankelijk’, ‘hartelijk’, ‘fijn om mee samen te werken’, klinkt het daar.

De oud-speechschrijver van Loek Hermans, Jacek Magala, snapt dat wel. ‘Bij Sophie had ik bepaalde verwachtingen van arrogantie: de dochter van oud-minister Hermans, meisje van het corps, dat gevoel dat haar alles hoort toe te komen. Dat mis ik volledig bij haar. Het is een heel leuk mens, heel down-to-earth. Wat me meteen opviel, is hoe goed zij in haar dossiers zit: ze heeft een soort totaaloverzicht.’

PvdA’er Wouters beaamt dat: ‘Ze heeft een enorme dossierkennis opgebouwd, heeft altijd moeten nadenken over strategie en is gezegend met een aangeboren politieke sensitiviteit die je niet kunt trainen. Die heb je, of die heb je niet. Dat zal ongetwijfeld ook te maken hebben met haar vader.’

Zoeken naar de inhoud

Het grote vraagteken is alleen wat Hermans nou drijft. Wat is haar motivatie om de politiek in te gaan?

Ze haalt inspiratie uit de verhalen en problemen van mensen, zei ze zelf bij de Politieke Beschouwingen. ‘Die verhalen zitten in mijn tas die ik iedere dag meedraag naar Den Haag.’ Ze keek daarbij strak naar PVV-leider Geert Wilders, die geen gelegenheid onbenut laat te benadrukken dat ze vroeger de assistent van Rutte was. ‘De tassendrager van de premier’, noemde hij Hermans. Ze doet in zijn ogen niets anders dan de minister-president beschermen.

Haar voorgangers hadden een duidelijker politiek profiel. Klaas Dijkhoff, Halbe Zijlstra en Stef Blok klommen vanuit de gemeentelijke politiek op naar het fractievoorzitterschap. Vooral Dijkhoff greep het fractievoorzitterschap aan voor een poging het inhoudelijke profiel van de partij wat verder uit te diepen.

Wat voor VVD’er is Hermans? Meer aan de linkerkant of is ze rechts-conservatief?

Wouters weet het niet. ‘Onze rol was niet om het over onze eigen inhoudelijke visie te hebben. Ik vind haar een linkse VVD’er. Maar dat is vooral omdat ik haar sympathiek vind.’

Magala heeft ook geen idee in welk kamp hij Hermans moet indelen. Maar is dat eigenlijk nodig, vraagt hij zich af. ‘Onder het liberalisme van Rutte schuilt een adembenemende oppervlakkigheid. Het verhaal van de partij is dat we allemaal één grote familie zijn en dat iedereen moet meedoen, het simplisme van een grote middenpartij zoals het CDA dat ooit was.’

Dat bedoelt de VVD’er niet negatief. ‘In een zwaar verdeeld land, in zulke politiek instabiele omstandigheden is het een ontzettend knappe prestatie om op die manier coalities bij elkaar te houden.’ Hermans past volgens Magala perfect in dat politieke profiel. ‘Iemand zonder randjes waar niemand aanstoot aan kan nemen.’

Met voormalig PA Hermans in de Kamerbankjes verzekert Rutte zich van de loyaliteit van zijn fractie. Een enkele interne criticus vindt dat tekenend voor de staat van de partij. ‘De VVD heeft alleen maar Rutte, Rutte en nog eens Rutte’, zei oud-VVD-Kamerlid Ton Elias onlangs in de Volkskrant. ‘Als die man onder de tram komt, is de partij gewoon weg. Ik vind dat Rutte onvoldoende aandacht heeft gehad voor de partij en dat vind ik slecht.’

Kan Hermans Rutte opvolgen als leider van de VVD? Het lijkt te vroeg daar iets over te zeggen. Vele kroonprinsen en kroonprinsessen zijn haar voorgegaan en vertrokken: Edith Schippers, Halbe Zijlstra, Klaas Dijkhoff. Veel aanwas uit de fractie is er niet.

Wouters en Magala zijn het er allebei over eens dat ze het zou kunnen, maar ze moet eerst worden getest. ‘Zoals Samsom van een onopvallend Kamerlid uitgroeide tot iemand die de strijd om het partijleiderschap won in 2012.’ Magala herinnert zich hoe Rutte gehard uit de strijd met Rita Verdonk kwam en pas daarna de onomstreden partijleider werd. ‘De echte vuurproef moet nog komen.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden