ANALYSE

VVD en PvdA zoeken hun eigen verhaal

Bijna nostalgisch keken Halbe Zijlstra (VVD) en Diederik Samsom (PvdA) tijdens de Algemene Beschouwingen terug op de prestaties van het kabinet de afgelopen drie jaar. Over de toekomstplannen zijn ze minder eensgezind.

Frank Hendrickx
Premier Rutte en PvdA-leider Samsom. Beeld Freek van den Bergh
Premier Rutte en PvdA-leider Samsom.Beeld Freek van den Bergh

Halbe Zijlstra bonkt met zijn hoofd op tafel. Emile Roemer (SP), auteur van het boek Het kan wél, heeft net voorgedragen uit eigen werk. Na alle aandacht voor de schrijfsels van GroenLinks-leider Jesse Klaver is de maat blijkbaar vol voor de VVD-fractievoorzitter. Driftig kriebelt Zijlstra een nieuwe openingszin boven zijn eigen spreektekst. Inhoud: 'Eerst een geruststelling, ik ben niet met een boek bezig.'

Dat zal weinig mensen verbazen. Zijlstra staat bekend als een praktisch man, no-nonsense-liberaal, harde Fries. 'Halbe zal je nooit een mes in de rug steken', zeggen ze binnen de VVD.

Ondanks zijn snerende eerste zin slaat Zijlstra in de rest van zijn verhaal juist een filosofische toon aan. Hij wil het niet alleen over het dagelijkse politieke handwerk hebben, maar antwoorden bieden op de grote vragen van de toekomst: de internationale onrust en de razendsnelle technologische ontwikkelingen. Zijlstra: 'Ook ik vraag me af welke toekomst mijn zoontje voor zich heeft. De inwoners van dit mooie land verwachten antwoorden van ons politici.'

De andere coalitieleider in de Tweede Kamer, Diederik Samsom, zal uren later precies dezelfde toon aanslaan als hij eenmaal aan de beurt is een teken dat de strakke coalitieafstemming tussen VVD en PvdA nog steeds functioneert. Samsom schetst tevreden hoe dit kabinet met hard werken Nederland uit een kuil heeft gekregen (Pechtold: 'Het lijkt wel of u spreekt op een afscheidsreceptie').

Het grote verhaal

Ook Samsom wil het deze Algemene Politieke Beschouwingen anders doen. Niet de 'nitty-gritty details', niet 'bakkeleien over losse maatregelen', maar het grote verhaal. 'Hoe willen we dat onze samenleving er in 2030 uitziet?' Volgens Samsom komt hij daar nu eindelijk weer aan toe. 'We hebben heel lang in de machinekamer van de boot gezeten om te sleutelen aan de motor. Ik ook. Die motor doet het nu weer, we varen weer. De vraag is: waarheen?'

Het is een vraagt die ook afleidt van de 'nitty-gritty' problemen waar zowel VVD als PvdA de afgelopen weken onder gebukt ging. Zo leidde de noodhulp voor Griekenland bijna tot een opstand in de VVD-fractie. Het liep goed af, maar de onrust is niet weg. Na functioneringsgesprekken zijn VVD-Kamerleden onderverdeeld in drie of vier cohorten (afhankelijk van wie je spreekt). En één cohort is al afgeschreven voor een volgende termijn. Zo zijn er opeens heel wat VVD'ers die nog maar weinig te verliezen hebben.

Bij de PvdA keerde zich recent nog één Kamerlid tegen een onderdeel van het vluchtelingenbeleid van het kabinet. Partijvoorzitter Hans Spekman en partijprominent Felix Rottenberg pleitten voor meer confrontatie. Samsom moest minder 'de bedrijfsleider' zijn van het kabinet.

Beide coalitiepartijen willen nu weer hun eigen verhaal vertellen. Dat Zijlstra en Samsom nogal anders denken over de koers op de lange termijn wordt op de koop toegenomen. Zo deelt de VVD-fractievoorzitter sneren uit richting vicepremier Lodewijk Asscher, die eerder waarschuwde voor de gevolgen van robotisering. 'Sommige politici zijn daar net zo bang voor als mensen eerder waren voor de stoommachine of voor de computer', aldus Zijlstra.

Premier Rutte en Halbe Zijlstra. Beeld Freek van den Bergh
Premier Rutte en Halbe Zijlstra.Beeld Freek van den Bergh

Te star

Hij concludeert in zijn verhaal ook dat de arbeidsmarkt nog steeds te star is. De door Asscher zo gekoesterde Wet werk en zekerheid heeft dat 'niet opgelost'. De VVD'er wil in de toekomst demotie van oudere werknemers mogelijk maken, hij wil af van de langjarige doorbetaling bij ziekte en cao's moeten niet meer automatisch bindend worden verklaard.

Veel illusies op de korte termijn heeft Zijlstra niet. 'Ik voorzie dat het kabinet hier niet meteen tot overeenstemming kan komen.' Maar met zijn bespiegelingen wekt Zijlstra wel de interesse van oppositiepartijen als CDA en D66. Die gaan tijdens de komende behandeling van de begrotingen van Sociale Zaken en Economische Zaken proberen de VVD los te weken van PvdA. Nieuwe fricties liggen dan op de loer.

Samsom richt zijn toekomstvizier vooral op energie en klimaat. Ook daar lopen de meningen binnen de coalitie ver uiteen, al waakt Samsom ervoor toezeggingen te doen aan de oppositie. Kolencentrales wil de PvdA'er niet sluiten, ondanks de vragen van Klaver. En de vleestaks van de Partij voor de Dieren blijft ook een illusie. Samsom pleit gloedvol voor meer innovatie, naar het voorbeeld van 'start-up nation' Israël. Nederland moet voorop gaan lopen in het creëren van nieuwe technieken. Hij pleit voor een 'nationale innovatie bank', al moet Samsom ook bekennen: 'Ik heb geen uitgeschreven plan'.

Irritatie

Bij de oppositie leiden de bespiegelingen tot irritatie. Schetsen VVD en PvdA een verre toekomst omdat de nabije toekomst van dit kabinet nogal leeg is? Veel plannen zijn er niet meer. Het recept is bovendien al eerder toegepast bij de vluchtelingencrisis. Op termijn moeten vluchtelingen uit Syrië hun recht op asiel verliezen, maar dat gebeurt pas als er veilige opvang is in de regio. Wanneer die toekomst begint, blijft onduidelijk.

'U bent gewoon uw volgende verkiezingsprogramma aan het voorlezen', zegt Roemer. 'Kom nou eens met voorstellen waar we volgend jaar wat mee kunnen.' 'Uw geloofwaardigheid is weg als er niet één maatregel in de Miljoenennota staat', meent Pechtold. Samsom reageert teleurgesteld op die verwijten. 'Mogen politici ook eens wat verder vooruitkijken?' Zijlstra knikt instemmend.

Het is de vraag hoe lang de eensgezindheid standhoudt. De komende weken wacht gewoon weer het 'nitty gritty' handwerk van twee partijen die allebei een andere kijk op de toekomst hebben.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden