Analyse Toespraken Rutte en Dijkhoff

VVD bevindt zich tussen gerechtvaardigd zelfvertrouwen en op de loer liggende zelfgenoegzaamheid

De twee leiders van de VVD, Rutte en Dijkhoff, voelen zich winnaars in de geschiedenis: hun VVD is de grootste partij, hun liberalisme het dominante gedachtegoed. De talrijke integriteitsschendingen in hun kring lieten ze aan een jonge partijgenoot over.

Rutte behandelde thema’s ‘waarvan ik graag met jullie wil delen hoe ik ernaar kijk’. Gelach was zijn deel toen hij vervolgde met: ‘Een andere partij zou dat visie noemen, maar dat doen wij niet. Beeld ANP

Tussen gerechtvaardigd zelfvertrouwen en op de loer liggende zelfgenoegzaamheid. Daar bevindt zich de VVD, nu zij al acht jaar de grootste partij van Nederland is. Het bleek uit twee richtinggevende toespraken van de VVD-kopstukken afgelopen weekeinde op het voorjaarscongres.

Politiek leider Mark Rutte en fractieleider in de Tweede Kamer Klaas Dijkhoff hadden daar een duidelijke rolverdeling: de premier soms pesterig maar vooral verbindend en zowaar het woord ‘visie’ niet schuwend, de tweede man polariserend maar uiteindelijk ook zelfkritisch.

Een onderwerp lieten zij ongemoeid. Het werd aan twee betrekkelijke buitenstaanders overgelaten om te waarschuwen tegen de talrijke integriteitschendingen in eigen gelederen. Zowel Splinter Chabot, voorzitter van de liberale jongerenvereniging JOVD, als de nieuwe partijvoorzitter Christianne van der Wal legden de vinger op deze zere plek. ‘We moeten werken aan ons moreel kompas’, zei Van der Wal.

Rutte en Dijkhoff hadden een leuke rolverdeling: de premier soms pesterig maar vooral verbindend , de tweede man polariserend maar uiteindelijk ook zelfkritisch. Beeld ANP

'Visie'

Dijkhoff trapte vrijdagavond af met de vaststelling dat de VVD zeventig jaar geleden begon als ‘tegenkracht’: tegen de socialisten en tegen de bedilzucht van de kerk. ‘We hebben strijd gevoerd. Nu zijn we de dominante stroming. We hebben gewonnen.’ Om daar onmiddellijk aan toe te voegen dat een ‘kantelpunt’ is bereikt: ‘We hebben als partij nog heel veel te doen.’

In zijn eerste congresspeech sinds hij in oktober tot fractieleider werd gekozen, behandelde hij thema’s ‘waarvan ik graag met jullie wil delen hoe ik ernaar kijk’. Gelach was zijn deel toen hij vervolgde met: ‘Een andere partij zou dat visie noemen, maar dat doen wij niet.’ Bij de VVD geldt visie, sinds de Schoo-lezing van Rutte uit 2013, als ‘de olifant die het uitzicht belemmert’.

Dijkhoff liet vooral zien hoe hij het profiel van de VVD op de rechter politieke flank de komende jaren wil aanscherpen. Daar zijn de PVV en het opkomende Forum voor Democratie electorale concurrenten. In een hard rechts verhaal, waarin ‘wederkerigheid’ de rode draad was, zei Dijkhoff te willen onderzoeken of de bijstandsuitkering omlaag kan. Ook moet er wat hem betreft een einde komen aan het automatisme dat een vluchteling na vijf jaar definitief in Nederland mag blijven. Op het onderwerp integratie was er ruimte voor interne kritiek. De VVD heeft nieuwkomers te veel als groep, en te weinig als individu behandeld. Het klonk tevens als een poging een andere politieke debutant, Denk, op afstand te houden.

Rutte betoogde zaterdag dat rechts ook groen kan zijn, maar niet dan nadat hij eerst een sneer had uitgedeeld aan het nieuwe college in Amsterdam. Het stadsbestuur bestaat de komende jaren uit GroenLinks, D66, SP en PvdA, en Rutte vindt dat ‘helemaal niks’. Tegen mensen die hem aanspreken op dit linkse verbond, zegt hij: ‘Als je het deftig vindt om op D66 te stemmen, moet je niet zeuren als er een links college komt.’

In een hard rechts verhaal, waarin ‘wederkerigheid’ de rode draad was, zei Dijkhoff te willen onderzoeken of de bijstandsuitkering omlaag kan. Beeld ANP

Gas

Hij bekende lang te hebben geworsteld het het probleem van klimaatverandering. Omdat ‘het mag van Klaas’ ziet hij nu in ‘een visie voor de langere termijn’ de energietransitie als een kansrijk exportproduct voor Nederland. ‘We blijven natuurlijk de auto-vroempartij, maar ook elektrisch kun je heel hard rijden.’

Tegen ieder die zich zorgen maakt of hij nu het gasstel uit het aanrecht moet slopen, zei Rutte: ‘We gaan niet van het gas af, we gaan van het Gronings gas af.’ Voordat Nederland gasloos is, kan het wel 2050 zijn. ‘We nemen er een generatie de tijd voor.’

Ook op het onderwerp Europa zei Rutte dat zijn denken is ‘verschoven’. Hij blijft gekant tegen een Verenigde Staten van Europa, maar inbedding in de EU is noodzakelijk voor ‘een veilig en stabiel Nederland met een sterke economie’. Problemen als de vluchtelingenstroom, het handelsconflict met Amerika of de opwarming van de aarde zijn bovendien te alomvattend om nationaal op te lossen. ‘Daar zijn internationale structuren voor nodig.’

En met een Ruttiaans slot - ‘De VVD is geen doel op zichzelf, maar het zal toch van ons moeten komen’ – relativeerde hij zijn partij en onderstreepte het liberale zelfbewustzijn.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.