VVD-aanvoerder riskeert overwinningsnederlaag

Met het wisselen der seizoenen laten politieke kopstukken hun kritiek op VVD-leider Frits Bolkestein los. Het parlementaire zomerreces komt in zicht, en de irritaties in de paarse coalitie ontladen zich over het hoofd van de liberaal....

JAN HOEDEMAN

Van onze Haagse redactie

DEN HAAG

De Gelderlander kopte gisteren 'Kok: Bolkestein risicofactor voor sfeer in coalitie'; de Volkskrant citeerde eergisteren Wallage met de kop: 'Betrouwbaarheid Bolkestein neemt af.'

Soortgelijke koppen waren waarneembaar in de lente, rond de provinciale-statenverkiezingen, evenals in de aanloop naar het laatste kerstreces. Paradoxaal genoeg is het een spel waar alle drie coalitiepartners baat bij hebben.

Zo tegen het reces of bij verkiezingen is er de neiging voor de eigen achterban nog even te scoren. Het is een oude wetmatigheid dat een vijand buiten de onrustige achterban de gelederen weer doet sluiten.

De PvdA'ers Wallage en Kok en D66-fractieleider Wolffensperger kampen immers met identiteitsproblemen in deze coalitie. Voor hen is het overzichtelijk de politieke 'vijand' in de persoon van Bolkestein als donkere wolk aan de hemel te hebben. Wat de totale oppositie verder doet, is niet bedreigend.

Maar zolang de politieke kopstukken in de coalitie het periodiek nodig vinden Bolkestein de oren te wassen, erkennen zij de frustratie dat ze wéér niet in staat waren het politieke debat te bepalen. Het is dan ook een zwaktebod van de premier dat hij gisteren zei dat de media te veel aandacht besteden aan de uitspraken van Bolkestein.

De VVD-leider kan slordigheid worden verweten bij het aanzwengelen van politieke debatten. Deze week was het weer tijd om zijn lijstje te raadplegen met onderwerpen waarvan hij weet dat hij links Nederland ermee kan stangen. Dus vergeleek hij NSB'ers die hun landverraad moesten verantwoorden, met de Nederlandse salon-communisten die na hun steun aan het Sovjet-regime moeiteloos konden wegkomen. Het kan hem nauwelijks zijn ontgaan dat in de jaren tachtig het debat onder CPN'ers in de media uitgebreid is gevoerd.

Anders ligt het met zijn uitspraken dat Nederland weg moet uit Bosnië. Daarmee knaagt hij aan het draagvlak in de samenleving bij een gevoelig onderwerp als de Nederlandse bijdrage aan de internationale rechtsorde. Ook Bolkestein heeft ermee ingestemd aanvaardbare risico's te nemen door er Nederlandse militairen naar toe te sturen. Tegenstanders kunnen hem verwijten halverwege te willen scoren met tapkast-praat, die onrust zaait in de bezorgde geesten van duizenden ouders die hun kinderen naar de Balkan hebben zien gaan.

Bolkestein wil met zijn dominante aanwezigheid in het politieke debat twee doelen bereiken. Bij de volgende kamerverkiezingen wil hij van de VVD de grootste partij maken. Bovendien wil hij het fantoom Wiegel definitief doen vergeten. Wiegel heeft de VVD beheerst na zijn vertrek in 1982 tot enige jaren geleden. Ook Bolkestein heeft daaronder geleden, in de eerste wankele jaren van zijn politiek leiderschap. Een poging tot verzoening tussen de grote ego's Wiegel en Bolkestein, enkele maanden geleden georganiseerd door partijvoorzitter Hoekzema, heeft een voorlopige status quo opgeleverd.

De VVD-leider maakt een behoorlijke kans straks de grootste partij aan te voeren, maar hij neemt daarbij een aantal risico's. Hem kan straks het lot treffen dat de PvdA eerder onderging: wel de grootste partij, maar door de andere partijen buiten het regeerkasteel gehouden. De VVD'er maakt het Kok en Wallage zo niet erg moeilijk straks de switch te maken naar het CDA.

Als het Bolkestein er mede om te doen is het CDA in een coalitie met de grote VVD te hijsen, kan hij een taxatiefout maken. Het is voor het CDA waarschijnlijk aantrekkelijker de tweede partij te zijn in een combinatie met de PvdA dan de mindere in een coalitie met de VVD. Het CDA zal geneigd zijn na de volgende verkiezingen in zee te gaan met de sociaal-democraten, omdat het met hen meer gemeen heeft.

In de peilingen gaat het de VVD uitstekend, en dat is de reden waarom Bolkestein niet openlijk wordt aangevallen door zijn pragmatische partijgenoten. Als het slechter gaat, kan Bolkestein zijn borst natmaken. VVD-senaatsfractievoorzitter Korthals Altes heeft ooit gezegd dat VVD'ers hun leiders eerder en met meer ruis laten vallen dan bij andere partijen het geval is. Dat heeft Bolkestein zelf van dichtbij kunnen zien, toen de VVD-leiders Nijpels en Voorhoeve werden gekielhaald.

Jan Hoedeman

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden