Analyse

Vuurwerk gaat roken achterna: ooit gewoon, nu bijna taboe

Zodra de discussie over Zwarte Piet luwt, volgt het debat over vuurwerk. De fanatiekste tegenstanders willen een algemeen vuurwerkverbod. Wat is de stand van zaken?

In Uden brandden twee scholen af door vuurwerk Beeld anp

Steken particulieren over twintig jaar geen vuurwerk meer af?

Die richting gaat het op, aldus onderzoeksbureau I&O Research. Bijna de helft van de Nederlanders (49 procent) wil een algemeen vuurwerkverbod voor particulieren. Als gemeenten professionele vuurwerkshows zouden organiseren, is zelfs een meerderheid (54 procent) voor een verbod.

'Als de gemeenten alternatieven zoals shows bieden, gecombineerd met vuurwerkvrije zones, kun je toewerken naar een verbod', zegt onderzoeker Peter Kanne. 'Daarmee maak je heel veel mensen blij en slechts een hele kleine groep niet blij.'

Een kleine groep steekt zelf vuurwerk af. Dit jaar is 12 procent van de Nederlanders van plan vuurwerk af te steken, iets minder (14 procent) dan vorig jaar.

Het aantal liefhebbers zal verder dalen omdat de maatschappelijke consensus verschuift, denkt Kanne. 'Het is net als met roken. Vroeger was dat vanzelfsprekend, nu ben je een paria als je rookt.'

Anderzijds: sommige tradities zijn sterk verankerd. Alleen GroenLinks en de Partij voor de Dieren zijn voor een verbod. Volgens een enquête van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) uit 2014 is 70 procent van de gemeenten voor consumentenvuurwerk.

Rechter

De hoogste bestuursrechter van Nederland heeft de gemeenten meer speelruimte gegeven om op te treden tegen de vuurwerkoverlast.

Hoeveel vuurwerk gaat er de lucht in?

In 2008 en 2009 werd er voor 74 miljoen euro legaal vuurwerk verkocht. Sindsdien is de omzet gedaald tot 63 miljoen in 2014. Dat is ook de prognose voor dit jaar, aldus Belangenvereniging Pyrotechniek Nederland (BPN). 'Minder omzet betekent niet per se minder vuurwerk', zegt Leo Groeneveld van BPN. 'Dat komt ook door de gunstige dollarkoers.'

De vuurwerkvrije zones en kortere afsteektijden hebben niet geleid tot de lagere omzet, aldus Groeneveld. 'Al kan het voor individuele verkopers wel degelijk verschil maken.' De branche heeft de indruk dat er minder illegaal vuurwerk op de markt is. 'Ouders beseffen gelukkig steeds meer dat vuurwerk geen speelgoed is.'

Wie willen een algemeen vuurwerkverbod?

Tegenstanders roeren zich elk jaar eerder en massaler. Op het meldpunt vuurwerkoverlast.nl, een initiatief van dertig lokale GroenLinks-fracties, stonden maandagavond 18.612 klachten over harde knallen, te vroeg afgestoken vuurwerk en onveilige situaties.

Ook spreken oogartsen, plastisch chirurgen, kinderartsen en blindenorganisaties zich uit tegen 'de verwoestende maatschappelijke gevolgen van consumentenvuurwerk die de Nederlandse burger tientallen miljoenen euro's per jaar kosten'. In 2014 steunden acht organisaties een dergelijk pleidooi, nu zijn dat er achttien.

Tijdens de vorige jaarwisseling werden 574 slachtoffers van een vuurwerkongeval behandeld op de spoedeisende hulp. 210 mensen hadden oogletsel. Acht zijn blind aan één oog geworden en één persoon aan beide ogen. Acht mensen verloren een hand of hebben ander letsel aan handen of andere ledematen. 'Slachtoffers moeten soms meer dan 150 keer naar het ziekenhuis voordat zij enigszins hersteld zijn', aldus oogarts Tjeerd de Faber van Het Oogziekenhuis Rotterdam.

Wat doen gemeenten?

Mocht voorheen de hele oudejaarsdag vuurwerk worden afgestoken, sinds vorig jaar geldt een nieuw, landelijk vuurwerkbesluit. Dat beperkt het afsteken van vuurwerk van 18 uur 's avonds op oudjaar tot 02.00 uur op nieuwjaarsdag.

Lokaal worden tal van maatregelen genomen tegen overlast en vernielingen. Zo sturen veel burgemeesters waarschuwingsbrieven aan potenti-ele overlastgevers. Een groeiend aantal gemeenten stelt vuurwerkvrije zones in, vaak rond kinderboerderijen, ziekenhuizen en tehuizen. In 2013 waren er circa twintig gemeenten met dergelijke zones, dit jaar bijna zestig. Hilversum en Alkmaar hebben het strengste beleid: de centra zijn vuurwerkvrij verklaard.

'We moeten nu eindelijk durven zeggen dat het uit de hand is gelopen', zegt burgemeester Pieter Broertjes van Hilversum. 'We zijn het midden december altijd vergeten, maar je moet 1 en 2 januari maar eens opletten als mensen hun ogen of handen kwijt zijn. Die zijn ook blij dat het openbaar bestuur zijn verantwoordelijkheid neemt.'

Overlast van snoeihard illegaal knalvuurwerk, afgestoken in de dagen vóór 31 december, blijft volgens het vuurwerkmeldpunt ergernis nummer één. Om overlast op te sporen in de wijk Ommoord experimenteert Rotterdam met 'knalsensoren'. In een proefgebied van 2 bij 2 kilometer lokaliseren sensoren van TNO vuurwerkknallen. Stadswachten krijgen direct een melding.

'Met deze apparatuur kunnen we de afstekers hopelijk opsporen en beboeten', aldus de Rotterdamse wethouder Joost Eerdmans (Veiligheid, Handhaving en Buitenruimte). 'In elk geval gaat hier een preventief signaal van uit.'

Vuurwerkvrije zones

Wordt gevaarlijk vuurwerk aangepakt?

De legale verkopers hebben baby-pijlen en Romeinse kaarsen in de ban gedaan, want die veroorzaakten veel ongelukken. Gemeenten, ziekenhuizen en opticiens voeren campagne voor het gebruik van vuurwerkbrillen. Daarvan zijn er inmiddels 300 duizend uitgedeeld.

Het gevaarlijkste en zwaarste vuurwerk wordt illegaal gekocht. Gemeenten zijn voor de opsporing afhankelijk van politie en justitie. De open grenzen zijn het grootste probleem. Zwaar vuurwerk dat hier ten strengste verboden is, zoals cobra's, is in andere EU-landen gemakkelijk verkrijgbaar. Nederland dringt al jaren op aan op scherper toezicht en controle op de handel in professioneel vuurwerk.

In de laatste maanden van het jaar jagen agenten en inspecteurs actief op handelaren in illegaal vuurwerk. Zo werden in 2014 dertig inspecties uitgevoerd bij postpakketbedrijven. In totaal werd er dat jaar 46 duizend kilo vuurwerk in beslag genomen.

Hebben de maatregelen al effect?

Volgens de VNG heeft het invoeren van de kortere afsteektijden tot beduidend minder overlast geleid. In de stad Den Haag constateerden hulpdiensten vorige jaarwisseling dat het op Oudejaarsdag rustiger was. 'In het overgrote deel van de stad is de jaarwisseling plezierig verlopen. Er waren geen locaties waar de ME op hoefde te treden', stelde burgemeester Jozias van Aartsen tevreden vast. Hij schreef dat ook toe aan de verkorte vuurwerkafsteektijden en de vuurwerkvrije zones. 'Verder was de schade in de stad minder, uitgezonderd die aan de dure parkeerautomaten.'

Zijn Rotterdamse collega Ahmed Aboutaleb is niet uit op aanvullende maatregelen of een algemeen vuurwerkverbod. Rotterdam wil de komende jaren het effect afwachten van de vuurwerkvrije zones en verkorte afsteektijden. 'Vuurwerk afsteken is een traditie', zegt een woordvoerder. 'Een compleet verbod zou alleen landelijk kunnen worden afgekondigd.'

Nieuw! Ontvang elke dag de Volkskrant Avond Nieuwsbrief in uw mailbox, met het nieuws van vandaag, tv-tips voor vanavond, en alvast zes artikelen uit de krant van morgen. Schrijf u hier in.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden