Vuurlinie op het eilandje Jinmen is nu attractiepark

Het toerisme in Jinmen liep net zo lekker met lokkertjes als 'tien minuten beschietingsgevoel'. Nu maakt de huidige Taiwanese president ruzie met China.

Toeristen bekijken een oud kanon in een verlaten militaire stelling op het eilandje Jinmen, dat hoort bij Taiwan. Veel bezoekers komen van het Chinese vasteland. Beeld WassinkLundgren

Elke man verlaat kapsalon Jiaxin met hetzelfde haar: Kort Amerikaans: gezicht glad, hoofdhaar gemillimeterd. Iets anders heeft kapper Li Xijia (63) nooit geknipt. 'Met 100 duizend militairen op een eiland en strenge regels voor de haardracht heeft een kapper altijd klanten', zegt hij. De klok staat stil op 5 voor 12, de föhns zijn ooit in de jaren zestig aangeschaft. Met tergend langzame bewegingen scheert Li de oren van van een 90-jarige dorpsgenoot. 'Vroeger was ik rap, ik knipte tussen de bombardementen door.'

Jinmen lag in de vuurlinie van de Koude Oorlog. Het is een rotseiland, iets kleiner dan Texel, dat bij Taiwan hoort. Peking beschouwt Taiwan als een afvallige provincie. Jinmen ligt vlak voor de kust van het vasteland van China, een half uurtje met de pont. In de Koude Oorlog een levensgevaarlijke positie.

In 1949 landde het Volksbevrijdingsleger op het strand om de hoek van kapsalon Jiaxin. Die invasie mislukte, waarop Mao Zedong het eiland decennialang vrijwel ononderbroken liet beschieten. Tijdens politieke spanningen werden de helse bombardementen opgevoerd. In 1954 overwogen de VS zelfs kernwapens tegen China in te zetten om Jinmen te redden.

'Het is dat we een rotsige bodem hebben, anders waren we weggevaagd', zegt Chen Fuhai, de gouveneur van het eiland. Destijds erkenden de VS de Volksrepubliek niet. Mao gebruikte Jinmen om met Washington te communiceren, adus Michael Szonyi. Deze Harvard-hoogleraar schreef een boek over het 'Koude-Oorlogseiland'. 'Wilde Mao de druk opvoeren, dan veroorzaakte hij een crisis door Jinmen naar het stenen tijdperk te schieten. De Amerikanen hadden hun handen vol aan dat piepkleine eilandje.'

Lees over Trump en Taiwan:

Via een inhoudelijk weinigzeggend maar schokkend ongebruikelijk telefoongesprek met de Taiwanese president Tsai Ing-wen is de nieuwe Amerikaanse president Donald Trump zaterdagochtend een diplomatiek mijnenveld ingebanjerd. Peking - dat Taiwan als een afvallige provincie beschouwt en buitenlands contact met de Taiwanese leider als een doodzonde - heeft protest bij de VS aangetekend maar geeft Taiwan vooralsnog de schuld van 'de kleinzielige actie'.

Mao dwong met elke beschieting Washington te beslissen hoe ver de VS wilde gaan om Taiwan te helpen: de inzet van de Amerikaanse marine om het afgeknepen Jinmen bij te staan bij zeeblokkades of de levering van houwitzers. Jinmen domineerde zelfs de Amerikaanse presidentsverkiezingen in 1960.

Netjes volgens een schema werd Jinmen beschoten en schoot Jinmen terug: het ene leger op de even dagen van de week en de andere op de oneven. Eerst met granaten, daarna met bommen vol propagandafolders. 'Evengoed dodelijk als je zo'n ding op je kop kreeg', zegt Li Xijia. Dit duurde voort tot president Nixon in 1979 diplomatieke relaties aanging met de Volksrepubliek.

De meeste militairen zijn vertrokken, het mortiervuur klinkt tegenwoordig in de oorlogsmusea. Met 'tien minuten beschietingsgevoel' middels beeld en geluid worden toeristen naar bunkers, schuilkelders en voormalige mijnenvelden gelokt. Een bordje bij het Tijgerberg Houwitzer Frontmuseum belooft iets spannends. 'Niet geschikt voor hartpatienten.' Acteurs in legeruniformen laden een kanon - als het afgaat, zorgt een klappertjespistool voor een schietgeluidje. 'Niet aan de acteurs zitten', waarschuwt een museumgids toeristen die selfies maken.

Kapper Li Xijia (rechts) en klant Li Yingxiang in Jinmen. Beeld WassinkLundgren

'In de Koude Oorlog kwamen journalisten, politici en vrienden uit de vrije wereld onze burgermilities bekijken. Voor iedere bezoeker werd de hoogste staat van paraatheid afgekondigd. Voor een mooi plaatje. Nu kijken toeristen van het Chinese vasteland naar onze kinderen die de oorlog naspelen in musea. Dat heeft mijn voorkeur', zegt Li Yingxiang (90). Hij ligt bij kapsalon Jiaxin in de massagestoel.

Op zijn veld zijn de mijnen weggehaald. Er groeit sorghum, waarvan alcohol wordt gestookt. Een geliefd souvenir, net als de keukenmessen die van de oude granaten worden gesmeed. In Jinmen gaan ze creatief om met oorlog en vrede.

'Wij nemen het voortouw. We zetten de politiek opzij', aldus gouveneur Chen. Het drinkwater in zijn kopje thee, de stroom voor de föhn van kapper Li, ruim 750 duizend toeristen per jaar: allemaal van het Chinese vasteland. Overal op het eiland staan net opgeleverde nieuwbouwhuizen - bed&breakfast voor Chinese toeristen.

Dat het zo leeg is in vijfsterrenhotel Goudmeer en het belastingvrije winkelparadijs van de firma Everrich (zes verdiepingen hoog) komt volgens Chen puur omdat Jinmen 'het rustig aan doet'. 'Wij hebben geen last van een toeristenstop.' Hoteleigenaren, winkeliers en gidsen in musea zeggen echter dat sinds de anti-Chinese Democratische Volkspartij (DPP) in januari de verkiezingen won, er minder toeristen komen. Toerisme minimaliseren is een van de vele pressiemiddelen, weten ze in Jinmen uit ervaring.

Peking vertrouwt de Taiwanese president Tsai Ing-wen voor geen cent en heeft deze zomer alle officiële communicatie met Taiwan opgeschort. Tsai moet eerst met haar hand op het hart verklaren dat Taiwan en China onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn, voordat Peking eventueel zaken met haar wil doen, met als doel de hereniging van het afvallige eiland met het vasteland. Dat is niet alleen voor een politica met wortels in de Taiwanese onafhankelijkheidsbeweging onverteerbaar, veel Taiwanezen willen ook afstand tot de Volksrepubliek.

Op Jinmen is het vasteland zo dichtbij, dat bewoners aan beide kanten elkaar kunnen horen. Bij de Zendmuur, een gigantisch blok beton met krachtige luidsprekers voor propagandauitzendingen gericht op het vasteland, lopen alleen Taiwanese bezoekers rond. Zelfs nadat bordjes over 'communistische bandieten' zijn verwijderd slaan Chinese tourgroepen dit soort gevoelige locaties over.

Jinmen heeft zijn lot aan het vasteland verbonden. Hier stemt niemand op de DPP - ze weten dat op nog geen kilometer afstand duizenden raketten op Taiwan staan gericht. Van gouveneur tot dorpskapper: het laatste wat ze willen is spanningen tussen Taipei en Peking. Gouveneur Chen: 'De hoge heren hebben de oorlog hier naartoe gehaald. We hebben toch iets van ons leven weten te maken. Nu willen we graag met de vrede verder.'

Een van de vele militaire monumenten Beeld WassinkLundgren
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden