Vulkaanas niet ongezond, maar wel lastig

AMSTERDAM IJsland telt heel wat vulkanen, en soms barsten die uit. De wolken as en gas die ze dan uitbraken, bereiken West-Europa zelden....

Het leidde donderdag wel tot de eerste waarschuwing voor vulkaanas uit de geschiedenis van het KNMI en de eerste sluiting van het Nederlandse luchtruim. Dit as kan tot uitvallende vliegtuigmotoren leiden. Gelukkig bevindt het stof zich laag in de atmosfeer, op een hoogte van 5 tot 10 km, zegt Geurts. ‘De as zal er door neerslag snel uitgewassen worden.’

Bij de grote uitbarsting van de Pinatubo op de Filipijnen in 1991 was dat anders, zegt vulkanoloog Manfred van Bergen van Universiteit Utrecht. Toen kwamen asdeeltjes tientallen kilometers hoog in de stratosfeer, waarna ze met straalwinden de hele aardbol overgingen. Ze bleven jaren circuleren, verduisterden het zonlicht en koelden het aardoppervlak af. De gemiddelde wereldtemperatuur daalde met bijna een halve graad.

Dat we een aswolk uit IJsland krijgen, is niet vreemd, zegt Van Bergen. IJsland telde sinds 1963 21 uitbarstingen. Het eiland ligt op de Midden-Atlantische Rug, een scheur in de aardkorst waar twee aardplaten uiteendrijven en dus magma omhoog komt. In IJsland extra veel, want hier ligt ook een hotspot, waar extra veel materiaal vanuit de aardmantel omhoog komt.

De aswolk bevat behalve as gassen. Vooral waterdamp en zwaveldioxide, die binden tot druppeltjes zwavelzuur en zo tot zure regen leiden. Verder het broeikasgas kooldioxide, en waterstofchloride en waterstoffluoride – gassen die de ozonlaag aantasten. De Pinatubo wordt volgens Van Bergen verantwoordelijk gehouden voor een tijdelijke extra verdunning van de ozonlaag in de jaren negentig.

Vulkanisch gas mag dan bijdragen aan drie milieuproblemen tegelijk, veel gevaar voor de volksgezondheid is er niet, liet het RIVM gisteren weten. De wolk hangt veel te hoog voor directe blootstelling aan de as. Wel houdt het Landelijk Meetnet voor Luchtkwaliteit de aswolk scherp in de gaten. Wellicht niet onverstandig. De eruptie van de IJslandse vulkaan Laki in 1783 produceerde ook een aswolk die naar West-Europa dreef. De bronnen spreken van een droge en stinkende mist waardoor mensen last van hun luchtwegen kregen en de sterftecijfers in de maanden erna een stuk hoger lagen dan normaal.

Vulkaanas heeft intussen ook onschuldige optische effecten: rode zonsondergangen zoals gisteren, die ontstaan doordat de lage zon op de asdeeltjes schijnt. Geurts verwacht ze ook de komende dagen nog. Een ander effect is overdag te zien : een halo, een roodbruine ring om de zon.

Hoe lang de aswolk blijft hangen, hangt af van de luchtstromingen maar vooral van de vulkaan. Volgens Van Bergen is een heftige uitbarsting onwaarschijnlijk. ‘Het vulkanisme op IJsland is minder explosief dan bijvoorbeeld rond de Stille Oceaan.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden