Vuile handen

Voor de Deense scenarioschrijver Adam Price hadden de verkiezingen niet beter kunnen uitpakken: Denemarken krijgt voor het eerst een vrouwelijke premier. Precies zoals in zijn hit-serie Borgen, een politiek tv-drama met internationaal succes.

'Life imitates art', grinnikt Adam Price, te gast op het Nederlands Film Festival in Utrecht waar hij praat over zijn vak als scenarioschrijver. Tot zijn verrassing werd anderhalve week geleden bekend dat Denemarken voor het eerst een vrouwelijke premier krijgt: de sociaal-democratische Helle Thorning-Schmidt. Price zegt haar niet in het achterhoofd te hebben gehad toen hij in 2007 zijn populaire tv-serie Borgen bedacht, waarbij Brigitte Nyborg de eerste vrouwelijke premier van Denemarken wordt.


Toch zijn de overeenkomsten opvallend. Beide vrouwen moeten vanuit een zwakke uitgangspositie een stabiele coalitie zien te smeden. Thorning-Schmidt haalde paradoxaal genoeg het slechtste verkiezingsresultaat in de geschiedenis van haar partij. Slechts dankzij de winst van haar bondgenoten in de oppositie, overigens allemaal vrouwen, is ze nu kandidaat-premier.


Borgen, genoemd naar Christiansborg ofwel het Binnenhof van Kopenhagen, wordt uitgezonden door de BBC. In Denemarken is deze week de tweede serie afleveringen begonnen. 'Het was spannend om een serie geheel over politiek te maken', zegt Price. Hij verwijst naar The Killing, een andere Deense televisieserie die internationaal succes heeft - en is geproduceerd door dezelfde productiemaatschappij (DR) als waarvoor Price werkt.


The Killing gaat over een vrouwelijke detective die zo verslingerd is aan haar werk dat haar privéleven slinkt tot een 'hallo' en 'dag' tegen haar zoon en het veelvuldig afbellen van afspraken met haar vriend. De politiewereld wordt neergezet als een even allesverslindende werkomgeving als de politiek. Maar waar een scenarioschrijver in een politieserie kan uitpakken met zwaailichten en moorden, is Borgen volgens Price 'in essentie niet meer dan een stel goedgeklede mensen die heen en weer rennen in het parlement. De spanning zit hem in de emoties.'


Het idee voor Borgen kreeg Price toen hij in de sportschool de reactie van een medesporter hoorde op de verkiezingsuitslag in 2007. Toenmalig premier Anders Fogh Rasmussen eiste de overwinning op, wat zijn buurman deed weglopen onder de verzuchting: 'Ik kan hier niet tegen.'


Ook in Denemarken, waar de opkomst bij verkiezingen met gemiddeld 85 procent hoog is, worden politici veracht, zegt Price. 'We leven in een rijk, vrij land. Toch is democratie irrelevant voor ons. Maar als we het níet hebben, zijn mensen in staat om voor een tank te gaan staan, zoals op het Tiananmenplein in Peking. Dat schisma begrijp ik niet goed. Daarom wilde ik de wereld van de politiek onderzoeken. Ik wil er ook begrip voor kweken.'


In Borgen is Brigitte Nyborg de sympathieke leider van een kleine middenpartij die door allerlei politieke machinaties opeens kandidaat-premier wordt. Al tijdens de eerste coalitiegesprekken wordt ze geboycot door de sociaal-democraten die ze hard nodig heeft.


Daarna wordt ze beledigd door de rechts-populisten, die ze uit beleefdheid uitnodigt voor een gesprek. De partijleider loopt met medeneming van een gebakje na 1 minuut haar kantoor weer uit, maar geeft haar nog wel een gratis advies: 'Je hebt nu de macht, ga aan het hoofd van de tafel zitten als je onderhandelingen leidt.'


Centraal in de serie staan politieke intriges, machtshonger en de worsteling van politici om nog enigszins een privéleven te kunnen leiden. Ook Nyborg, die begint als smetteloze, integere politica, wordt langzaam meegezogen. 'Ik wilde een braaf meisje van een politiek correcte partij', zegt Price. 'Iemand die nog nooit compromissen heeft hoeven sluiten en altijd 'nee' heeft gezegd tegen moeilijke beslissingen als meedoen aan de oorlog in Afghanistan. Nu moet ook zij haar handen vuil maken.'


Ook de nauwe banden tussen politiek en de journalistiek worden blootgelegd. Een sterverslaggeefster van de televisie duikt het bed in met een perschef en haar hoofdredacteur laat zich dicteren hoe hij een tv-item moet monteren. Niet bepaald een positief beeld, beaamt Price, die daaraan toevoegt dat 'entertainment' zijn belangrijkste reden was om politiek als onderwerp te nemen.


Nog voor hij op de Deense televisie was vertoond, veroorzaakte de serie protest van de populistische Deense Volkspartij, de evenknie van de Nederlandse PVV. Zij waren bang dat de 'rode' staatsomroep hen negatief zou afschilderen. Maar dat valt mee. De partijleider wordt zelfs als sympathiek neergezet waar de leider van de Deense Sociaal-Democraten als het toppunt van een opportunistische carrièrepoliticus wordt geportretteerd.


De man-vrouw-verhoudingen in de serie zijn opvallend traditioneel. Waar het modern is dat Nyborg premier wordt, moet ze tegelijkertijd onder ogen zien dat haar man een rol op de achtergrond niet volhoudt. 'Dat is inderdaad rolbevestigend', zegt Price. 'Maar hij wordt verwaarloosd en daar kunnen mannen niet goed mee omgaan. Onze sekse is zwak, vrouwen zijn veel sterker. Dit aspect heeft in Denemarken veel discussie opgeroepen. Veel mannelijke kijkers die ik sprak, vonden dat hij het veel te lang volhield. Ze riepen: ga toch naar een andere vrouw! Maar veel vrouwen vinden dat hij het veel te snel heeft opgegeven.'


Vergoeilijkend grijnzend: 'Hij houdt het acht afleveringen vol. En hij is eigenlijk een zakenman, hij voelt zich professioneel gecastreerd.'


In de echte wereld heeft de Deense kandidaat-premier Helle Thorning-Schmidt heeft het overigens nog een tandje zwaarder: haar man woont in Zwitserland en komt alleen in het weekeinde over. Doordeweeks voedt ze haar twee dochters van 11 en 14 zelf op.


De verwachtingen over Thorning-Schmidt zijn hoog gespannen, nu de centrum-rechtse regering, met gedoogsteun van de populistische Deense Volkspartij, na tien jaar is weggestuurd. In januari wordt Denemarken bovendien voorzitter van de EU, met Thorning-Schmidt, voormalig europarlementariër, in de leidende rol.


Price zelf houdt zich op de vlakte over zijn verwachtingen van de nieuwe Deense premier. 'Ik wil niet geassocieerd worden met een politieke richting, dat ondermijnt de kracht van de serie. Maar ik hoop dat de verwachtingen over Thorning-Schmidt niet overspannen zullen zijn. Dat levert altijd teleurstelling op.'


Dialoog om de macht

Gesprek tussen Brigitte Nyborg, de kandidaat-premier die een regering probeert te vormen en de doorgewinterde Michael Laugesen, leider van de sociaal-democraten, die zelf premier wil worden. Hij wil Nyborg buitenspel zetten. Eigenlijk haar ontgroening in het politieke handwerk.


Laugesen: Ik vraag je de koningin te zeggen dat de onderhandelingen zijn mislukt, en dat je daarom voorstelt dat ik de formateur word.


Nyborg: Waarom zou ik dat in godsnaam doen?


L: Wij zijn de grootste partij, we horen te leiden.


N: Jullie zijn nog nooit zo klein geweest.


L: Gisteravond heb ik onderhandeld met de Groenen en de Solidariteitsunie. Ze steunen mij als premier. (glimlacht) Brigitte, jouw tijd komt nog wel. We hebben een concreet aanbod voor je.


N: Uitgesloten. Hiermee kunnen we niet verder.


L: De onderhandelingen gaan verder zodra je mij als formateur hebt voorgesteld. Jullie krijgen 7 ministers in het nieuwe kabinet, hallo zeg!


Dat was het voor nu. Zullen we gaan? Ik pik een appel mee. Biologisch? Fijne dag nog.


Een dvd-box met het eerste seizoen van Borgen is te koop in de VKshop (vkshop.nl) en, vanaf 15 november, in de gewone winkels.

--------------------------------------------------------


CV Adam Price

1967 Geboren in Kopenhagen, ouders zijn grootheden in het Deense theater


2006 Krijgt prijs voor beste TV-drama voor serie Anna Pihl


2008 Krijgt Emmy Award voor beste internationale drama Nikolaj & Julie


2010 Stopt na twee jaar met eigen, zeer succesvol kookprogramma


2011 Internationaal succes met televisieserie Borgen


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden