Vught, een dwarsdoorsnede van Nederland

In de aanloop naar de verkiezingen peilt Olaf Tempelman de stemming in het land. Dat doet hij vanuit een microversie van Nederland: Vught. Hoe hebben de decentralisatie in de zorg, de versobering van de renteaftrek en al die andere kabinets-maatregelen Vught en daarmee Nederland veranderd?

Bovenaanzicht van Vught, met links de villa's in het lommerrijke deel ten noorden van de N65 en rechts de minder dure woningen ten zuiden van de rijkswegBeeld Raymond Rutting

In de buurt van het noordelijk heidegebied oogt Vught conform het imago dat deze plaats aankleeft. Hier liggen villa's tussen hoog geboomte in straten die namen als Berkenheuveldreef en Esdoornlaan eer aandoen. Overdag is het er uitgestorven, vanaf een uur of zes rijden zwarte en donkerblauwe auto's oprijlanen op van residenties die de gemiddelde huizenprijs in de gemeente flink opstuwen.

Tegenover de heide ligt een restaurant dat in verkiezingstijd als stembureau fungeert. Vaak veranderde het van naam - de partij die hier als grootste uit de bus komt, veranderde de laatste halve eeuw nooit: dit stuk Vught is altijd van de VVD.

Olaf Tempelman bericht tot aan de Tweede Kamerverkiezingen van 15 maart vanuit Vught over de stand van het land. Aflevering 1: de teloorgang van het CDA (+)

Vanaf de hei is het amper een kilometer naar het eerste Vughtse stembureau waar de SP de VVD doorgaans ver achter zich laat. Je moet dan wel even Rijksweg 65 in zuidwaartse richting oversteken.

Ach, die N65. Op de middelbare school had ik een klasgenoot die ten noorden van de N65 in een fraai huis woonde. Zijn vader had een topfunctie maar kreeg een ernstig auto-ongeluk waarbij hij een hersenbeschadiging opliep. Zijn werk kon hij niet meer op zijn oude niveau doen, de hypotheek werd onbetaalbaar, de familie moest verhuizen. Ik ving volstrekt per ongeluk discussies op waarin de zus van mijn klasgenoot steevast riep: 'Als we maar niet naar de andere kant van de grote weg gaan!' Ik verzweeg dan discreet dat ik zelf van 'de andere kant van de grote weg' kwam en dat Vught-Zuid volgens ooggetuigen geen open riool was: je had er huizen in alle prijsklassen.

Penitentiaire inrichting

Buitenstaanders hebben bij de naam Vught vaak drie associaties: het voormalige concentratiekamp, de penitentiaire inrichting waar Mohammed B. verblijft en, vaak, de villa's.

Maar Vught een villadorp noemen is zoiets als New York een stad van wolkenkrabbers noemen, ze staan er wel, maar niet overal. Vught haalde het landelijk nieuws toen villabewoners in 1998 een voor asielzoekers bestemd pand opkochten - minder bekend is dat de SP de eerste keer dat ze in Vught meedeed meteen de grootste partij werd.

Vught wordt 'het Wassenaar van Brabant' genoemd - als Vughtenaar beweer ik dat deze gemeente van 26 duizend inwoners eerder een microversie van Nederland is. Niets wat in Nederland in het groot gebeurt of het gebeurt niet in het klein in Vught. Ik verliet Vught op mijn 18de om er op mijn 38ste, terug te keren. Vught bleek in twintig jaar ingrijpend veranderd. De Petruskerk in het centrum bleek tijdens mijn afwezigheid gesloten, de Pauluskerk in Vught-Zuid was geheel geruimd, op de plek lag nu een supermarkt. Bakkers en slagers had Vught nauwelijks meer, wel een Action en een Lidl. Al in de eerste week van mijn herinburgeringscursus hoorde ik onder het slaapkamerraam Spaans, Frans, Pools, Russisch en Arabisch.

Ook als ik niet uit Vught zou komen, zou ik zwevend boven een electorale detailkaart van Nederland boven deze gemeente stilstaan. Op dat soort kaarten bestaat Nederland uit eindeloos veel stipjes die hun kleur aannemen op grond van de partij die in een stembureau de grootste is geworden. In het noordoosten van Brabant liggen veel 'saaie gemeenten'. Dat Oss een bolwerk is van de SP, zie je aan SP-stipjes die over elkaar buitelen. Een ander soort electorale homogeniteit vind je in Oisterwijk, 15 kilometer ten zuidwesten van Vught: bijna alle stippen zijn VVD-stippen. De meeste dorpen in dit stuk van Brabant bestaan uit stippen die nog altijd CDA-groen kleuren.

Beeld Raymond Rutting

Politiek landelijk gemiddelde

Vught is anders: in het noorden en in het oude centrum zie je VVD-stippen, daaronder beginnen stippen die afhankelijk van het gemoed van de kiezers SP- of PvdA-kleurig zijn, maar nóóit VVD-blauw, op de zuidelijkste stembureaus aan de bosrand na. Knip het stuk ten noorden van de N65 weg en de percentages die partijen in Vught halen komen vaak precies overeen met het landelijk gemiddelde.

Eén Vughts stembureau kleurde al een paar keer PVV-ig. Toen Vught nog een rooms leven had, was dit het gebouw van een meisjesschool, vernoemd naar de heilige Lidwina. In de omgeving werden in de jaren zestig rijtjeshuizen opgetrokken die er conform de tijdgeest niet aantrekkelijk uit hoefden te zien. Hier ben je in een Vught van kale stoepen waarlangs tweedehands Hyundai's en Opels staan en waar mannen de hond nog uitlaten met shagjes tussen de vingers. Nergens in Vught stemde vorig jaar zo'n hoog percentage tegen het Oekraïneverdrag: 64,4 procent. Amper driehonderd meter zuidelijker staan rijtjeshuizen en twee-onder-een-kaphuizen van iets latere datum: daar stemde het hoogste percentage van Vught vóór: 60,6 procent.

Voor wat leeft en gist in het echte Nederland moet u in Vught zijn. In de aanloop naar de verkiezingen van 15 maart laat ik vanuit hier zien hoe Nederland ervoor staat.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden