Analyse Nafta

VS zetten vrijhandelsverdrag met Canada en Mexico nog verder onder druk

Donald Trump schudt de hand van Justin Trudeau. Beeld AFP

Het schoot maar niet op met die Nafta-besprekingen, zei de Amerikaanse minister van Handel Wilbur Ross donderdag. En dus liet hij zijn zweep neerkomen op de ruggen van zijn handelspartners, Canada en Mexico, en verklaarde de in maart door president Donald Trump aangekondigde importtarieven op staal en aluminium ook op deze buren van toepassing.

De reacties waren snel en scherp. De Canadese premier Justin Trudeau noemde de tarieven ‘volkomen onacceptabel’ en ‘een belediging voor het langlopende verbond tussen Canada en de Verenigde Staten’. Het Mexicaanse ministerie van Economische Zaken kondigde ‘gelijkwaardige’ vergeldingsmaatregelen aan: heffingen op varkensvlees, appels, druiven en kaas, maar ook op staalproducten.

Vrijhandelsverdrag

Daarmee is er nog grotere druk komen te liggen op Nafta, het in 1994 van kracht geworden vrijhandelsverdrag tussen Canada, Mexico en de Verenigde Staten, de moeder aller Amerikaanse vrijhandelsverdragen, een van de kiemen van de Wereldhandelsorganisatie, en een steunbeer van de neoliberale ideologie. Als Nafta afbrokkelt, kan het hele bouwsel in elkaar storten.

Donald Trump had de heronderhandelingen beloofd. Net als Barack Obama in 2008 trouwens, alleen had die de daad niet bij het woord gevoegd. Trump wel. Tijdens zijn verkiezingscampagne noemde hij Nafta ‘de slechtste handelsdeal in de Amerikaanse geschiedenis’, omdat het voor sommige bedrijven makkelijker was geworden hun fabrieken naar het goedkopere Mexico te verplaatsen. Trump bouwde zijn protectionistische plannen rond dit belangrijke symbool: hij zou Nafta gaan veranderen of schrappen.

Maar Nafta is een ingewikkeld verdrag, met details op productniveau, en vergt specialistische onderhandelaars. De Amerikanen hebben in juli vorig jaar een wensenlijst opgesteld waarvan de samenvatting zeventien kantjes beslaat. Eigenlijk wilde de regering-Trump een dezer dagen tot een deal komen, om die nog dit jaar door het Congres te kunnen krijgen (de verkiezingen zijn dit najaar, en dan kan alles weer anders zijn). Maar die deadline lijkt onhaalbaar.

 Protectionistische mogelijkheden

Tegelijkertijd zagen de Amerikanen ook eenvoudiger protectionistische mogelijkheden. Het Amerikaanse handelstekort moet worden verkleind – in Trumps ogen een duidelijk scorebord met winnaars en verliezers. Staal en aluminium werden zijn belangrijkste concrete doelwitten, want dat had hij beloofd aan de inwoners van de Rustbelt. Beide metalen worden veel meer geïmporteerd dan geëxporteerd, met gesloten fabrieken tot gevolg.

Bovendien vindt Trump dat daardoor de nationale veiligheid in het geding is: staal en aluminium zijn nodig om tanks en oorlogsschepen en vliegtuigen te bouwen. Dus wil hij niet afhankelijk zijn van andere landen (dat er in die voertuigen duizenden andere elementen zitten die niet in Amerika worden gemaakt, laat hij even buiten beschouwing). Deze redenering moet meteen een rechtvaardiging van de tarieven zijn: alleen met een beroep op de nationale veiligheid staat de WTO importtarieven toe.

Trump richtte zich niet alleen op China, die de metalen tegen spotprijzen op de wereldmarkt brengt, maar op alle leverende landen – dus ook zijn Nafta-partners. Canada levert 17 procent van het geïmporteerde staal aan Amerika, Mexico 9 procent. Canada levert 36 procent van het aluminium, Mexico 4 procent. Dat Mexico (in dollars gemeten) meer staal uit Amerika haalt dan Amerika uit Mexico, maakt kennelijk niet uit.

 Nieuwe concessies

De onderhandelingen over nieuwe Nafta-voorwaarden gaan intussen gewoon door. ‘Het feit dat we een tariefbesluit hebben genomen wil niet zeggen dat er geen onderhandelingen kunnen plaatsvinden.’ Volgens hem is er ook nog ‘flexibiliteit mogelijk’, waarmee het lijkt dat hij de tarieven als een wapen ziet om zijn onderhandelingspartners tot nieuwe concessies te dwingen.

Maar vooralsnog hebben de tarieven dus alleen maar tot escalatie geleid. De vergeldingsmaatregelen van Mexico, de tarieven op varkensvlees, kaas en druiven, zijn gerichte economische projectielen. De boeren en staalmakers die erdoor geraakt zullen worden wonen in typische Trump-staten. Net als de Europese Unie hoopt Mexico zo de politieke steun voor Trumps protectionisme te verzwakken.

Wat alle manoeuvres betekenen voor Nafta zal de komende maanden duidelijk worden. De Canadese premier Justin Trudeau zei deze week al dat Nafta niet heilig is. ‘Beter geen deal dan een slechte deal.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden