VS vinden het volkenrecht aan hun kant

Is het spionagevliegtuig dat op het Chinese eiland Hainan landde 'Amerikaans grondgebied', zoals de VS beweren?..

Nee, zegt prof. Jan Wouters, hoogleraar volkenrecht aan de Universiteit van Leuven. 'Dat is onzin. Een oubollige theorie.' Net zomin is bijvoorbeeld - ook zo'n misverstand - een ambassadeterrein eigen grondgebied.

Maar voor het conflict tussen Washington en Peking maakt die vaststelling eigenlijk niet zoveel uit. De VS hebben namelijk wel degelijk een punt, zegt Wouters, als ze stellen dat de Chinese autoriteiten het vliegtuig niet mochten betreden.

Wouters: 'Als er met een burgertoestel iets misloopt, kunnen beide staten rechtsmacht uitoefenen. Maar bij een militair vliegtuig is dat heel anders. Net als een marineschip wordt dat geacht een 'staatsorgaan' te zijn. En dat geniet een speciale status en speciale voorrechten. Zoals immuniteit. Geen enkele andere staat kan jurisdictie claimen.'

De Chinese politie, aldus Wouters, had toestemming moeten vragen aan de boordcommandant van de EP-3 om het toestel binnen te gaan. Dat is nu eenmaal een regel van internationaal gewoonterecht.

Dan het punt van het consulair bezoek, dat de 24 Amerikaanse bemanningsleden de eerste drie dagen werd geweigerd. Ook daar hebben de VS het volkenrecht aan hun zijde, aldus Wouters. Staten die consulaire betrekkingen onderhouden, moeten elkaars onderdanen consulaire bijstand toestaan - en wel 'onverwijld'.

Hebben de Chinezen het recht om zeventig mijl buiten de kust een spionagevliegtuig te onderscheppen? Wouters: 'Nee, dat hebben ze niet. Heel duidelijk. Buiten de twaalfmijlszone zijn spionagevluchten volkomen legaal.'

En kunnen ze de bemanningsleden berechten? 'Nee, want zonder toestemming van de commandant kunnen ze hen niet eens aanhouden.'

Maar heeft het volkenrecht de Chinezen dan helemaal niets te bieden? Toch wel, zegt prof. Wouters. De Amerikanen hadden inderdaad toestemming moeten vragen om het Chinese luchtruim binnen te gaan, en om te landen op Hainan. 'Het luchtruim van een staat is onschendbaar. Militaire vliegtuigen hebben toestemming nodig. Wordt die niet gevraagd, dan heeft China de bevoegdheid gepaste maatregelen te nemen. Niet meteen schieten. Het moet proportioneel zijn.'

En ten slotte is er een soort regel die staten het recht geeft ook buiten de twaalfmijlszone identificatie van vliegtuigen te eisen. Wouters: 'Maar tot welke afstand, dat is nogal wazig. Zoals de hele regel nogal wazig is.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden