VS stuiten op grenzen eigen kunnen

De Amerikanen beseffen dat na de gewonnen oorlog, de vrede in Irak nog niet wil vlotten. Internationalisering van de wederopbouw is onafwendbaar, concluderen Kees Homan en Dick Leurdijk....

Kees Homan en Dick Leurdijk.

Dat het winnen van een oorlog soms gemakkelijker is dan het winnen van de vrede tonen de Amerikaanse ervaringen in Irak opnieuw aan. Zo verklaarde generaal John Abizaid, de nieuwe Amerikaanse bevelhebber in Irak, vorige week dat aanhangers van Saddam Hussein een klassieke guerrilla-oorlog voeren. Hij weersprak hiermee zijn politieke baas, minister Rumsfeld, die op 30 juni nog verklaarde dat er in Irak geen sprake was van een guerrilla-oorlog of van georganiseerde weerstand.

De guerrilla-activiteiten van de aanhangers van het oude regime spelen zich hoofdzakelijk af in Bagdad en in een boog die loopt van het westen tot het noorden rondom de hoofdstad: het gebied waar Saddam Hussein zijn machtsbasis had. Gemiddeld worden er dertien aanslagen per dag gepleegd. Deze richten zich niet alleen tegen Amerikaanse militairen, maar ook tegen Irakezen die de Amerikanen steunen en vitale objecten zoals pijpleidingen.

Spionnen van de Ba'ath-partij en voormalige leden van de Speciale Veiligheidsorganisatie en de Speciale Republikeinse Garde hebben zich op regionaal niveau georganiseerd in kleine eenheden van zes à acht personen, die met granaten en automatische wapens de Amerikanen bestoken. De dagelijkse aanslagen en de anti-Amerikaanse sentimenten die onder delen van de bevolking leven, blijken het moreel van de Amerikaanse troepen niet onaangetast te laten. De opmerkelijke uitlating van een Amerikaanse militair dat minister Rumsfeld zou moeten worden ontslagen, illustreert dit.

Guerrilla-oorlogvoering heeft een paar unieke kenmerken. Zo vereisen de 'onzichtbaarheid'en mobiliteit van guerrillero's een onevenredig grote strijdmacht om ze aan te kunnen pakken. Bovendien worden bij acties tegen guerrillero's onvermijdelijk fouten gemaakt die slachtoffers veroorzaken onder onschuldige burgers waardoor hun vriendschap of neutraliteit snel in vijandschap kan omslaan.

Het speelt de Amerikanen parten dat er nog steeds onzekerheid bestaat over het lot van Saddam Hussein. De bevolking blijft bang dat na vertrek van de Amerikanen Saddam weer de macht grijpt. Daarom zijn vele Irakezen, uit vrees voor wraak, niet bereid de Amerikanen informatie over de guerrillero's te verstrekken.

Het werkelijke slagveld in Irak bestaat momenteel vooral uit het winnen van de 'hoofden en harten'van de Iraakse bevolking. Dat betekent een snel herstel van de basisvoorzieningen, onderwijs, gezondheidszorg en het betrekken van de Irakezen bij het proces van politieke wederopbouw, inclusief het overdragen van macht.

Dat hier nog veel aan schort, blijkt uit een vorige week gepubliceerde, zeer kritische onderzoek dat in opdracht van het Pentagon door een onafhankelijke commissie is uitgevoerd. De commissie constateert dat de Amerikaanse inspanningen om in Irak een levensvatbare samenleving op te bouwen, lijden aan een gebrek aan mankracht en financiën. Toch kost de huidige operatie de Amerikaanse belastingbetaler al bijna vier miljard dollar per maand.

Ook is er een gebrek aan flexibiliteit bij de wederopbouw vanwege de trage bureaucratische procedures via Washington om projecten te beginnen. De commissie vreest dat indien hierin de komende drie maanden niet snel verandering komt, het gevaar van een werkelijke chaos groot is. Los hiervan meent zij dat de coalitietroepen nog ten minste twee tot vijf jaar in Irak zullen moeten blijven om de nieuwe Iraakse krijgsmacht en politie te steunen.

Het rapport bepleit de totstandkoming van 'een nieuwe coalitie voor de wederopbouw'van landen en organisaties, die veel breder is samengesteld dan de huidige oorlogscoalitie. Deze aanbeveling om de kwestie-Irak te 'internationaliseren'komt precies op tijd en is in het belang van alle betrokken partijen.

De Amerikanen en Britten erkennen nu, drie maanden na de val van Saddam Hussein, dat het proces van wederopbouw niet langer de verantwoordelijkheid van alleen de 'Autoriteit'kan zijn. Washington legt daarbij de nadruk op het belang van lastenverdeling. Andere landen, zowel in de Veiligheidsraad als in de regio, dringen aan op een veel krachtiger rol voor de Verenigde Naties bij het stabiliseren van de situatie in Irak. Dat moet dan gebeuren in nauwe samenwerking met de Irakezen zelf, via de onlangs opgerichte voorlopige bestuursraad.

Begin augustus sturen de VN al een team naar Bagdad om deze raad te helpen bij de voorbereiding van verkiezingen die in de loop van 2004 worden voorzien. Dit vindt naar alle waarschijnlijkheid zijn neerslag in een nieuwe resolutie van de VN-Veiligheidsraad. Om dezelfde redenen zullen Amerikanen en Britten toestemmen in een internationalisering van de troepenmacht die als taak krijgt de veiligheid in Irak te waarborgen. Deze troepenmacht is niet alleen veel breder samengesteld, maar gaat ook functioneren op basis van een eigen mandaat en onder de vlag van de VN.

Al lijkt de internationalisering van de wederopbouw van Irak onontkoombaar, zij is geen garantie voor succes. Daarvoor zijn er teveel onzekerheden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden