VS steunden Karzai jaren met tassen vol dollars

Tientallen miljoenen dollars aan geheime donaties stroomden in de zakken van Hamid Karzai. Hoe raakte Amerika in deze situatie verzeild?

MATTHEW ROSENBERG THE NEW YORK TIMES

KABUL - Sinds meer dan tien jaar worden zo'n beetje elke maand stapels Amerikaanse dollarbiljetten in koffers, rugzakken en soms zelfs plastic boodschappentassen afgeleverd op het kantoor van de Afghaanse president Hamid Karzai - met dank aan de Central Intelligence Agency (CIA).

Op deze manier zijn volgens medewerkers en oud-adviseurs van de Afghaanse leider alles bij elkaar tientallen miljoenen dollars in Kabul beland. 'We noemden het spookgeld', zegt Khalil Roman, vice-chefstaf van Karzai tussen 2002 en 2005. 'Het kwam in het geheim binnen en het ging in het geheim weer naar buiten.' De betalingen gaan nog altijd door.

Dat de CIA - die weigerde commentaar te geven op dit artikel - sommige medewerkers en familieleden van Karzai financieel heeft gesteund, was al langer bekend. Maar de nieuwe verklaringen gaan over onderhandse betalingen op een veel grotere schaal, en met veel grotere gevolgen voor de dagelijkse gang van zaken in het Afghaanse bestuur.

Bovendien is er weinig dat erop wijst dat de CIA door de betalingen de invloed heeft gekregen waarop de dienst had gehoopt. Integendeel, zeggen Amerikaanse woordvoerders, de cash heeft de corruptie in Afghanistan aangewakkerd en heeft de krijgsheren sterker gemaakt. Dat heeft de strategie van de Verenigde Staten in Afghanistan ondermijnd. 'De grootste bron van corruptie was Amerika', zegt een Amerikaanse bron.

De Amerikanen zijn niet de enigen die geld hebben afgeleverd bij Karzai. De Afghaanse leider gaf enkele jaren geleden al toe dat Iran regelmatig zakken geld gaf aan een van zijn naaste medewerkers.

Amerikaanse woordvoerders waren er toen, in 2010, als de kippen bij om dat uit te leggen als bewijs van een agressieve Iraanse campagne om invloed te kopen in Kabul en om de Afghaans-Amerikaanse betrekkingen te verzieken. Wat ze niet zeiden, was dat de CIA evenzeer het presidentieel paleis fêteerde met cash en daar, anders dan de Iraniërs, nog altijd mee doorgaat.

Amerikanen en Afghanen die van de hoed en de rand weten, zeggen dat het voornaamste doel van de CIA was toegang te houden tot Karzai en zijn naaste kringen, om de invloed van de dienst in het presidentiële paleis te verzekeren.

Maar waarschijnlijk krijgen de VS niet waarvoor ze betalen. Karzais bereidheid de Verenigde Staten (en trouwens ook Iran) te weerstaan, lijkt alleen maar toegenomen, terwijl het saldo van de donaties almaar toenam. In plaats van gehoorzaamheid blijkt uit de betalingen misschien wel het tegendeel: het lijkt of Karzai niet te koop is.

Ondanks bezwaren van Teheran tekende hij vorig jaar een strategisch partnerschap met de VS. Dat leidde ertoe dat de Iraniërs hun betalingen staakten. Op het ogenblik probeert Karzai greep te krijgen op de milities die door de CIA werden opgericht om kopstukken van Al Qaida en andere commandanten van het verzet aan te pakken. De CIA gaat echter gewoon door met betalen, ervan uitgaande dat Karzai nodig is in de strijd tegen de extremisten.

Een groot deel van het CIA-geld wordt gebruikt voor het omkopen van krijgsheren en politici. Veel parlementsleden hebben banden met de drugshandel en, in sommige gevallen, de Taliban. Het resultaat is dat de Amerikaanse dienst olie heeft gesmeerd in uitgerekend de patronagenetwerken die Amerikaanse diplomaten en overheidsdiensten al jaren proberen te ontmantelen. De Afghaanse regering blijft daarmee in de greep van wat in feite syndicaten van de georganiseerde misdaad zijn.

En terwijl er geen bewijs is dat president Karzai een deel van het geld in eigen zak heeft gestoken - volgens Afghaanse woordvoerders ontfermt zijn Nationale Veiligheidsraad zich erover - is het geld kennelijk aan geen enkele vorm van Amerikaans toezicht onderhevig, zelfs niet die van de reguliere CIA-programma's. Enkele individuele leden van de Veiligheidsraad zouden op de loonlijst van de CIA staan.

Al sinds het begin van de oorlog in Afghanistan is het uitdelen van dollarbiljetten voor de CIA een normale manier van werken. Tijdens de invasie van 2001 werd de medewerking van diverse krijgsheren gekocht, onder wie Muhammad Qasim Fahim, de huidige vicepresident. 'We hebben ze betaald om de Taliban te verjagen', zegt een Amerikaanse bron.

Vervolgens bleef de dienst de Afghanen betalen om te blijven vechten. Op zich zit de CIA niet met een dergelijke werkwijze. 'Ze werken met misdadigers als ze vinden dat dat nodig is', zegt een Amerikaanse oud-official.

Eind 2002 begonnen Karzai en zijn medewerkers er bij de Amerikanen op aan te dringen de betalingen voor de krijgsheren te laten verlopen via het kantoor van de president. Dat stelde Karzai in staat de loyaliteit van de krijgsheren te kopen, zegt een voormalige medewerker.

In december dat jaar kwamen de Iraniërs opeens voorrijden bij het presidentieel paleis in een sportwagen vol bankbiljetten. Een maand later begon de CIA van de weeromstuit ook geld af te leveren bij het paleis. Vanaf dat moment werden de bedragen steeds hoger, hoewel niemand exacte cijfers kan geven.

Opmerkelijk is dat de Iraanse donaties met meer transparantie gepaard gingen dan de Amerikaanse dollarstroom. Het Iraanse geld kwam binnen via de chefstaf van Karzai. Het kwam deels op een rekening bij de staatsbank, op naam van Karzai. De bedragen werden telkens tijdens kabinetszittingen bekendgemaakt. Bij het CIA-geld is daarvan geen sprake.

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden