'VS moeten oppositie Irak opbouwen'

Het akkoord tussen de VN en Irak heeft een debat in de VS op gang gebracht. Kofi Annan heeft Saddam gelegitimeerd, aldus oud-politicus Paul Wolfowitz....

Van onze correspondent

Oscar Garschagen

WASHINGTON

De Verenigde Staten hebben in Irak maar één echte optie, denkt de Amerikaanse diplomaat en wetenschapper Paul Wolfowitz: 'het economisch, politiek en militair steunen van een Iraakse bevrijdingsbeweging'.

Daarvoor is een plan voor de lange termijn nodig, zegt de voormalige Republikeinse onder-minister van Defensie en Buitenlanse Zaken, die nu de Paul Nitze-kweekschool voor Amerikaanse en buitenlandse diplomaten en ministers van Buitenlandse Zaken in spe leidt.

'Bombardementen lossen niets op. De politieke en humanitaire prijs is onaanvaardbaar hoog. Een grootschalige grondoorlog is onhaalbaar. We moeten snel beginnen met het helpen van die Irakezen die de tiran omver willen werpen, maar in de VS hebben die tot nu toe een onbetrouwbare en aarzelende partner gevonden. We moeten meteen beginnen met het opbouwen van een beweging die Irak zal bevrijden uit de greep van de dictator.

'Laten we wel wezen, we doen nog steeds alsof Saddam Hussein een machtige reus is. Nonsens, hij is een militaire pygmee. Saddams positie in het noorden is ronduit zwak. Het zuiden is voor zijn politie, leger en geheime diensten 's nachts levensgevaarlijk. Zijn algemene positie is veel zwakker dan wel wordt verondersteld.

'Zijn wreedheid maakt hem gevreesd, maar ook gehaat. De oppositie in Irak is daarom futloos, maar nog futlozer is de Amerikaanse houding. We leggen ons ten onrechte neer bij het argument dat de oppositie verdeeld en lamlendig is. Aan ons om daar verandering in te brengen.'

Op Capitol Hill zwelt de kritiek op het beleid van president Clinton en de overeenkomst van secretaris-generaal Kofi Annan met de dag aan. Er is bijna niemand, zelfs niet op het Witte Huis, die tevreden is over de afloop van de jongste confrontatie met Saddam Hussein.

De Iraakse leider is als overwinnaar uit de diplomatieke strijd te voorschijn gekomen, is de bittere conclusie van Democratische en Republikeinse Congresleden en commentatoren. Over het thema 'Wat te doen met Irak' is in het Congres, op het ministerie van Buitenlandse Zaken en in de denktanks een debat over het toekomstige beleid op gang gekomen. Wolfowitz neemt actief deel aan die discussie, die als het aan het Congres ligt niet zonder gevolgen zal blijven.

Wolfowitz heeft zich laten kennen als een fervent tegenstander van Operatie Desert Thunder. Hij is opgelucht dat de president geen levens van Amerikaanse piloten en Iraakse burgers op het spel heeft gezet. De politieke schade van een Amerikaanse actie zou in de betrekkingen met Rusland en de Arabische wereld te groot zijn geweest.

Maar dat betekent nog niet dat hij tevreden is met de uitkomst. 'Dit is een betekenisvolle politieke overwinning voor Saddam Hussein.' Secretaris-generaal Kofi Annan heeft Saddam Hussein gelegitimeerd door met met hem een akkoord te sluiten en de Iraakse leider 'op bespottelijke wijze te eren als een man met wie zaken gedaan kunnen worden. Ik geloof niet dat we het zouden accepteren als Kofi Annan op die manier Radovan Karadzic zou bejegenen.'

Belangrijker is dat de speciale VN-commissie voor de ontmanteling van massavernietigingswapens in Irak naar het tweede plan is gedegradeerd. 'De overeenkomst is politiek en inhoudelijk zwak. Er komt een speciale commissie met diplomaten en wapeninspecteurs die de paleizen zal bezoeken. Het zal maanden duren voordat deze inspecties op gang komen, zij zullen niets vinden, behalve thee en zoetigheden. En in die tussenliggende tijd zal in de VN de druk om de sancties op te heffen toenemen. Saddam Hussein hoeft voor zijn misdadig gedrag geen enkele prijs te betalen.'

Minister van Buitenlandse Zaken Albright en de derde man van haar departement, Thomas Pickering, zijn nauw betrokken geweest bij de opstelling van die overeenkomst. Vlak voor zijn vertrek naar Bagdad vonden in het huis van Annan in New York geheime besprekingen plaats met Albright en Pickering.

'Het is duidelijk dat het Witte Huis de missie van Annan wilde aangrijpen om een conflict te voorkomen. Het verzet in de Arabische wereld en in de VS was te groot geworden. Eindelijk drong het besef door dat het beleid van de VS én van de VN ten aanzien van Irak een totale mislukking is.'

VN-ambassadeur Richardson en minister van Defensie Cohen verzetten zich tegen de reis van Annan, maar hun argumenten werden door president Clinton en zijn nationale veiligheidsadviseur Berger terzijde geschoven.

'Het Witte Huis maakte een verdeelde indruk en dat zal, als Saddam Hussein in de komende weken opnieuw zijn sabotage- en vertragingstactieken toepast, niet anders zijn. Bovendien, als het nu al politiek gezien moeilijk was een luchtoperatie te beginnen dan zal dat over een maand niet makkelijker zijn.'

Wolfowitz heeft woensdag het Congres geadviseerd Saddam Hussein middels een resolutie te brandmerken als een oorlogsmisdadiger. Zijn claim dat hij de rechtmatige vertegenwoordiger is van Irak in de Verenigde Naties moet betwist worden en de VS moeten een Iraakse regering-in-ballingschap gaan erkennen.

Aan een resolutie met die strekking wordt door Republikeinen en Democraten gewerkt.

Vervolgens moet er militaire en economische actie ondernomen worden. De bevroren Iraakse tegoeden - 1,6 miljard dollar - moeten beschikbaar gesteld worden aan het Iraqi National Congress, de Iraakse oppositie in ballingschap. In navolging van de Amerikaanse hulp aan de bevrijdingsbewegingen in Afghanistan moeten de VS Iraakse oppositiebewegingen militair steunen.

'Er moeten raketten, helikopters, anti-tankwapens, levensmiddelen en geld naar deserterende eenheden en ontluikende verzetsgroepen worden gestuurd. Iraakse legereenheden moeten opgeroepen worden te deserteren naar het zuiden of het noorden, naar de no-flyzones. Daar moeten zij kunnen rekenen op de actieve bescherming van de Amerikaanse luchtmacht.

'Saddam Hussein is zeer onpopulair bij zijn troepen. Zelfs eenheden van de Republikeinse Garde haten hem. Zijn zwakheid zal blijken als de druk serieus wordt opgevoerd. De VS zijn verplicht daar gebruik van te maken. Het is tijd voor Amerikaans flinkheid. Als president Clinton de basis legt voor dit beleid zal hij de geschiedenis ingaan als de man die Saddam Hussein heeft opgeruimd'.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden