VS laakbaar in schandaal nazi-goud VS en nazi-goud

De Verenigde Staten hebben na de oorlog te weinig gedaan om Zwitserland, dat een centrale rol speelde in de financiering van Hitler's oorlogsmachine, te dwingen tot herstelbetalingen aan slachtoffers van de holocaust en de leeggeroofde centrale banken....

Van onze correspondent

Oscar Garschagen

WASHINGTON

Zwitserland, dat in moreel en praktisch opzicht ernstig in gebreke is gebleven, traineerde tot voor kort de teruggave van het zogenaamde 'nazi-goud'. Over Zwitserland en de andere zogenaamd neutrale landen (Turkije, Portugal, Spanje en Zweden) wordt een vernietigend historisch oordeel geveld. Maar de auteurs, de Amerikaanse onderminister van Buitenlandse Zaken Eizenstat en de historicus Slany, sparen ook de regering van president Truman niet.

Over de neutrale landen schrijven zij dat 'neutraliteit botste met moraliteit en neutraliteit was doorgaans een voorwendsel om morele overwegingen te negeren'. Maar 'de VS noch de geallieerden hebben Zwitserland zwaar genoeg onder druk gezet om aan de morele verplichtingen te voldoen'.

Door een 'gebrek aan aandacht en politieke wil op het hoogste niveau' en 'een gebrek aan Amerikaans leiderschap in deze kwestie' werd met Zwitserland een voor de overlevenden en de nabestaanden van de Holocaust-slachtoffers en de leeggeroofde centrale banken slechte overeenkomst gesloten.

President Truman, zijn minister van Buitenlandse Zaken Acheson en minister van Financiën Vinson hadden andere prioriteiten. Eizenstat en Slany, de officiële historicus van het ministerie van Buitenlandse Zaken, noemen als factoren de wederopbouw van Duitsland, het begin van de Koude Oorlog, het verzet van de neutrale landen tegen herstelbetalingen en meningsverschillen met Engeland. Zwitserland, maar ook Zweden en Turkije traineerden de onderhandelingen. En de Britten vreesden dat de overlevenden van de Holocaust als zij hun bezittingen zouden terugkrijgen zich zouden vestigen in Palestina, dat onder Brits beheer stond.

Eizenstat en Slany schetsen in hun 21 pagina's tellend rapport een onthutsend beeld over de naoorlogse inspanningen, die zich vooral van de zijde van de Zwitsers kenmerkte door 'grote onverschilligheid ten opzichte van de noden van de slachtoffers van de nazi's'.

Na het Washingtonse akkoord van 1946, waarin de Zwitserse regering zich verplichtte 58,1 miljoen dollar aan geroofd goud en Duitse rekeningen aan slachtoffers en banken terug te te geven, verloren de VS een belangrijk juridisch pressiemiddel, aldus Eizenstat. Kort na het akkoord werden de bevroren Zwitserse tegoeden bovendien vrijgegeven. Op dat moment bevatte de Zwitserse kluizen meer dan 700 miljoen dollar aan gestolen goud en andere geroofde fondsen.

De Zwitsers waren daardoor tot 1996 in staat zich te verzetten tegen het nakomen van verplichtingen. 'Het patroon van onverschilligheid ten aanzien van de noden van de slachtoffers zette zich voort tot 1996 toen de internationale druk een hoogtepunt bereikte'.

In het rapport wordt bevestigd dat Zwitserland, de bankiers in het bijzonder, willens en wetens een centrale rol hebben gespeeld in de financiering van de oorlog en de concentratiekampen. 'Er is geen twijfel over mogelijk dat de Zwitsers wisten dat het om geroofd goud ging. Tussen januari 1939 en juni 1945 heeft de Duitse Reichsbank ongeveer 400 miljoen dollar, huidige waarde 3,9 miljard dollar, naar Zwitserse banken overgemaakt', aldus Eizenstat.

Met het goud dat Duitsland overmaakte, werden in Zwitserland, Portugal, Zweden, Argentinië en Turkije grondstoffen en materieel gekocht. 'Zij wisten dat omdat voor de oorlog exact bekend was hoe groot de Duitse goudvoorraad was. Zij wisten dat deze voorraad door de nazi's helemaal was opgebruikt', vertelde de minister.

Het goud kwam van de centrale banken in de bezette landen, waaronder Nederland. Maar de Reichsbank had dit goud vermengd met het zogenaamde 'concentratiekamp-goud': gouden vullingen, horloges, kettingen en andere sieraden van de joodse slachtoffers.

Niet bekend

De Zwitserse ambassadeur Borer in de VS noemde de vermenging van monetair goud en 'concentratiekamp-goud' zeer schokkend, 'als het waar is'. Hij onderstreepte de conclusie dat de Zwitsers destijds daarvan niet op de hoogte waren.

Borer en Zwitserse regeringsfunctionarissen verzetten zich donderdag tegen het voorstel van de Amerikaanse senator D'Amato, die een vooraanstaande rol speelt in de ontluistering van Zwitserland, om de onderhandelingen over het akkoord van Washington te heropenen. 'Daar is geen basis voor', aldus Borer, die benadrukte dat Zwitserland beoordeeld moet worden op hetgeen het land nu doet om de schade te herstellen.

Eizenstat en Slany spreken zich daar niet over uit. Wel bepleiten zij het resterende nazi-goud in de Zwitserse kluizen - ter waarde van ongeveer 70 miljoen dollar - wordt verdeeld over de slachtoffers van de Holocaust of hun families.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden