VS in vogelvlucht

Sinds onze bevrijding door de geallieerden is Amerika's invloed op Nederland gestaag toegenomen. Maar de populariteit van onze grote bondgenoot schommelde....

1945 Einde Tweede Wereldoorlog. Duitsland geeft zich onvoorwaardelijk over aan de ge allieerden (Amerika, Engeland, Canada, Sovjet-Unie). Japan capituleert na Amerikaanse atoombommen op Hiroshima en Nagasaki. Oprichtingsvergadering Verenigde Naties, in San Francisco.

1947 George Marshall, minister van Buitenlandse Zaken onder president Truman, presenteert het Marshallplan, omvangrijk hulpprogramma voor wederopbouw van Europa. Marshall bezoekt ook Nederland om over de financiële hulp te praten. Op bezoek bij minister-president Drees krijgt VS-delegatie een kopje thee en een kaakje. Terug in zijn auto schijnt Marshall te hebben gezegd: 'Aan een land waar de first lady kaakjes serveert, is de hulp wel besteed.' Tussen 1948 en 1952 ontving Nederland ruim 3 miljard gulden aan Marshallhulp.

1948 Sovjetblokkade van (West)-Berlijn. VS zetten permanente luchtbrug op met de geïsoleerde stad en breken blokkade. Introductie van de term 'Koude Oorlog' door Bernard M. Baruch.

Polaroid Camera komt op de markt.

Dick en Maurice McDonalds openen eerste fastfood restaurant in San Bernardino, Californië.

1949 Oprichting van de NAVO. Nederland en de VS behoren tot eerste twaalf leden. De Sovjet-Unie meldt ook over atoomwapens te beschikken. Elf Amerikaanse communistische leiders veroordeeld wegens 'samenzwering' met het doel het omverwerpen van de regering.

1950 FBI-directeur J. Edgar Hoover 'onthult' bestaan van communistische netwerk in VS. Senator Joseph McCarthy geeft sein voor een heksenjacht op alles wat 'rood' is. Oorlog in Korea. Communis tische noorden valt kapitalistische zuiden binnen. President Truman stuurt, overigens met een mandaat van de VN, Amerikaanse troepen ter ondersteuning van Zuid-Korea. Als Amerikanen de bestandslijn overtreden, worden ze teruggedrongen door Chinese communistische troepen. Het mental health-boek Dianetics van Ron Hubbard biedt uitkomst in onzekere tijden. De credit card ('buy now, pay later') ook.

1951 Eerste televisieuitzending in kleur. Publicatie van J.D. Salingers Catcher in the Rye.

1952 Overal in Amerika worden UFO's gesignaleerd. Er wordt druk gespeculeerd over de herkomst van buitenaardse wezens. Op staatsbezoek in de VS biedt koningin Juliana een carrillon van 32 klokken aan, uit dankbaarheid voor de bevrijding van Nederland.

1953 Einde van Koreaanse oorlog. Aan Amerikaanse kant zijn meer dan 25.000 doden gevallen.

Echtpaar Rosenberg wordt geëxecuteerd wegens spionage voor de Sovjet-Unie. Overal ter wereld wordt tegen de uitvoering van het doodvonnis geprotesteerd. Introductie van bermudashort.

1954 Op conferenties in Londen en Parijs wordt besloten dat Amerikaanse troepen in Europa gelegerd blijven. Rassensegregatie op publieke scholen is ongrond wettelijk, verklaart Hooggerechts hof. Ernest Hemingway krijgt

de Nobelprijs voor literatuur. Proef met waterstofbom op Marshalleilanden.

1955 Rock around the clock van Bill Haley and the Comets luidt het jaar van de rock-'n-roll in. De muziek wordt door conservatieven gezien als 'immoreel'. James Dean komt om bij een auto-ongeluk. The American rebel groeit uit tot cultfiguur onder jonge, opstandige Amerikanen. Petticoatrage waait over van VS naar Nederland.

1956 In het jaar van de Suez-crisis en neergeslagen Hongaarse opstand weigert de universiteit van Alabama de toegang aan de eerste zwarte student, onder druk van protesten en geweld van blanke studenten. Elvis Presley, 'vader van de vetkuif', verovert Amerika en de wereld, ondanks bezwaren van ouders overal ter wereld.

1957 Tot ontzetting van de Amerikanen lanceren de Russen de eerste ruimtesatelliet, de Spoetnik1. Eerste ondergrondse atoomproef in de Nevada-woestijn. Rassenrellen in Little Rock, Arkansas. President Eisenhower zendt troepen om toegang van

negen zwarte studenten op de Central High School te garanderen. Publicatie van On the Road van Jack Kerouac. Het boek groeit

wereldwijd uit tot de bijbel van

de beatgeneratie.

1959 Vice-president Nixon bezoekt de Sovjet-Unie en opent daar onder meer een keukententoonstelling. Sovjet-premier Chroetsjov brengt later in het jaar een bezoek aan president Eisen hower. In Cuba komt Fidel Castro aan de macht. Bar biepop verovert Amerika.

1960 Democraat John F. Kennedy verslaat de Republikein Nixon in de strijd om het presidentschap. De eerste anticonceptiepil komt op de markt.

1961 Bouw van de Berlijnse muur door de Russen en de Oost-Duitsers zet de wereldverhoudingen op scherp. Door de CIA getrainde Cubanen worden smadelijk verslagen door de troepen van Fidel Castro tijdens de Varkensbaai-invasie van Cuba.

1962 President Kennedy verklaart op televisie dat de Sovjet-Unie nucleaire raketten op Cuba heeft gestationeerd. Amerikaanse marine blokkeert het eiland. Wereld aan rand van nucleaire oorlog, maar Rusland trekt raketten uiteindelijk terug. De pop-art verheft banale gebruiksvoorwerpen (blikjes, electrische apparaten) tot kunst. Zwarte student James Meredith

betreedt onder begeleiding van US-marshalls universiteit van Mississippi. 3000 Federale soldaten houden boze blanken in bedwang.

In een New Yorkse nachtclub ontstaat een nieuwe dans, de twist.

Sekssymbool Marilyn Monroe overlijdt na overdosis slaappillen.

1963 President Kennedy maakt grote indruk in Europa als hij in juni 1 miljoen West-Berlijners toespreekt met de woorden: 'Ich bin ein Berliner.' Dominee Martin Luther King houdt historische toespraak ('I have a dream') tijdens Freedom March in Washington.

Vice-president Lyndon Johnson brengt begin november routine bezoek aan Nederland. De moord op Kennedy, nog in dezelfde maand, schokt de wereld. Lee Harvey Oswald wordt verdacht van de moord. Heel Amerika ziet twee dagen later op televisie hoe Oswald wordt vermoord door Jack Ruby. Lyndon Johnson volgt Kennedy op.

1964 Lyndon Johnson wordt herkozen als president. In vijf zuidelijke staten verliest hij de verkiezingen vanwege het doordrukken van de burgerrechtenwet (The Civil Rights Act), waarbij segregatie wordt verboden. Een jaar van rassenrellen en moorden op burgerrechtenactivisten. De Beatles treden op in de Ed Sullivan Show. Hun toer door VS, hun plaat Meet the Beatles en film A Hard Day's Night, breken records. Cassius Clay wordt wereldkampioen zwaargewicht boksen en verklaart zich tot 'zwarte moslim'. Vanaf nu heet hij Mohammed Ali.

1965 Eerste protesten tegen de groeiende Amerikaanse participatie in de Vietnam-oorlog (1961-1975). Dood van Che Guevara in Bolivia. Guevara wordt een wereldwijd symbool van een romantisch anti-kapitalisme en anti-Amerika nis me. Moord op zwarte activist Malcolm X door rivaliserende Black Muslims.

1966 Walt Disney overlijdt. LSD populaire en meest besproken drug, mede door de propaganda van Timothy Leary, een ontslagen Harvard-psycholoog. De term

psychedelisch raakt in zwang.

1967 Massademonstraties tegen Vietnamoorlog, aantal Amerikaanse doden al 17.000. Mohammed Ali geschorst wegens dienstweigeren. Rassenrellen in Detroit, de ergste in Amerikaanse geschiedenis, eisen 43 levens. Texas Instruments introduceert rekenmachine. Seksbom Jayne Mansfield dood bij auto-ongeluk.

1968 Moorden op Martin Luther King en Robert Kennedy. Massale anti-oorlogprotesten in Amerika en in Europa. In Nederland wordt leus 'Johnson Moordenaar' verboden. 'Johnson Molenaar' mag wel. Sovjettroepen maken met gewelddadige invasie einde aan de Praagse Lente, het liberale experiment in communistisch Tsjecho slowakije. Richard Nixon gekozen tot president, mede door belofte de Vietnamoorlog te beëindigen en law and order in eigen land te herstellen. Op een gevangenisboerderij in Little Rock worden honderden lijken ontdekt van gevangenen, afgeslacht door bewakers.

1969 Astronaut Armstrong zet voet op de maan. Actrice Sharon Tate en vier anderen gruwelijk vermoord door 'hippie'-sekte van Charles Manson. Flowerpower beleeft hoogtepunt op het Woodstockfestival; 400.000 jongeren, muziek, modder en marihuana. Wereld geschokt door bloedbad onder Vietnamese burgers in My Lai.

1970 Amerikaanse invasie van Cambodja leidt in eigen land tot nieuwe, massale anti-oorlogprotesten. Op de Kent State University in Ohio schieten leden van de Nationale Garde vier demonstrerende studenten dood. Evangelist Billy Graham ('Gods machine geweer') doet Hilversum aan op Europatournee. Belangrijkste drugsdoden van het jaar: Jimi Hendrix (27) en Janis Joplin (27). LSD-propagandist Timothy Leary ontsnapt uit gevangenis en vlucht naar Algerije. Publicatie van Everything You Always Wanted to Know About Sex van David Reuben, eerste van vele bestsellers over seks. Eerste jumbojet van PanAm op Schiphol.

1971 Het boek Bury My Heart at Wounded Knee, van Dee Brown, over de uitroeiing van de Ameri kaanse indianen, schokt Amerika. In Califor ni sche boomgaard worden verminkte lijken van 25 Mexicaanse fruitplukkers gevonden. Opening eerste McDonald's restaurant in Nederland, in Zaandam.

1972 Nixon bezoekt China en Sovjet-Unie. Laatste VS-troepen uit Vietnam. Maar vredesbesprekingen lopen vast en de bombarde menten gaan door. Hap py Hooker Xaviera Hollander uitgewezen uit VS. Bobby Fisher is beter in psychologische oorlogsvoering dan Rus Spassky en wordt Amerika's eerste wereldkampioen schaken.

1973 Homoseksualiteit is geen geestesziekte, meldt de organisatie van Amerikaanse psychiaters. In Chili wordt de democratisch gekozen marxistische president Salvador Allende afgezet door een militaire coup. Allende vindt de dood. De kwestie: zelfmoord of moord, is nooit opgelost. Een jaar later blijkt dat de CIA actief betrokken was bij de staatsgreep die de dictator Augusto Pinochet aan de macht brengt. Olieboycot door Arabische producenten. De VS, en ook Nederland, worden zwaar getroffen. Economische crisis volgt. Okala-Sioux-indianen bezetten Wounded Knee, uit protest tegen discriminatie.

1974 Nixon treedt zelf af onder druk van dreigend impeachment (gedwongen afzetting), om rol in Watergate-schandaal. Nixons medewerkers braken in bij kantoor van Democratische partij. Opvolger Ford verleent Nixon amnestie, tot veler woede. Moeder van vermoorde Luther King wordt vermoord bij het graf van haar zoon.

1975 Einde van Vietnam oorlog die de natie een decennium lang verdeeld heeft gehouden. Topomzet voor filmindustrie met 2 miljard dollar, dank zij Jaws en Godfather II. Universiteit van Californië ontdekt sterrenstelsel dat vijf keer zo groot is als de Melkweg, en 8 miljard lichtjaren van de aarde verwijderd.

1976 Geruchtmakende ontvoering van Patricia Hearst, dochter van krantenmagnaat, eindigt na klopjacht van 19 maanden. Ze blijkt zich bij haar ontvoerders te hebben aangesloten. Wordt zelf veroordeeld wegens aanslagen en bankoverval.

1977 Rock-'n-rollkoning Elvis Presley overlijdt, 42 jaar oud. In interview met David Frost verdedigt ex-president Nixon het Watergate-schandaal en andere illegale acties als 'niet illegaal wanneer de president het doet'. Discodansfilm Saturday Night Fever en de soundtrack van The Bee Gees zijn ook in Nederland een kassucces.

1979 In het Witte Huis wordt de vrede tussen Egypte (Sadat)

en Israël (Begin) getekend, de effectuering van de een jaar eerder

gesloten Camp David-akkoorden.

1980 14 Doden, 300 gewonden, 1000 arrestaties en 1 miljoen dollar schade bij rassenrellen in Miami. Huizenhoge inflatie, grote werkloosheid. President Carter

levert geen graan aan Sovjet-Unie, uit protest tegen Russische invasie in Afghanistan. De VS boycotten de Olympische Spelen in Moskou. Beatle John Lennon wordt voor zijn appartement in New York doodgeschoten; dader is voormalig psychiatrische patiënt van 25 jaar. Microsoft ontwikkelt revolutionair besturingssysteem voor PC. Bedenker Bill Gates zal ermee de rijkste man van de wereld worden. Internet staat aan vooravond van ongekende ontwikkeling.

1981 Overal in Europa wordt gedemonstreerd tegen de stationering van kernwapens. In Amster dam komen ruim 350.000 mensen op de been.

1982 Vier Nederlandse journalisten worden in El Salvador vermoord door het leger. President Reagan steunt het dubieuze regime actief in de strijd tegen linkse guerrilla. Demonstranten plaatsen kruizen voor het Amerikaanse consulaat in Amsterdam. Er wordt wekenlang gedemonstreerd, soms met geweld. Het consulaat blijft al die tijd gesloten.Mislukte moordaanslag op president Reagan in Washington. Regering-Reagan geeft fiat aan productie van de neutronenbom. Amerikaanse mariniers in Libanese hoofdstad Beiroet assisteren pro-Israëlische militie na massamoord op Palestijnse vluchtelingenkampen Sabra en Shattila. Eerste Aidsdoden in VS.

1983 Ruim 35 miljoen Ameri kanen leven onder de armoedegrens. Michael Jackson verkoopt wereldwijd meer dan 20 miljoen exemplaren van zijn album Thriller. Chicago krijgt als eerste stad een zwarte burgemeester. Eerste zwarte astronaut gaat mee in de spaceshuttle Challenger. VS-invasie op Caribisch eiland Grenada, waar pro-Cubaanse staatsgreep ongedaan wordt gemaakt. Eerste aids-doden in Nederland. Opnieuw massale vredesdemonstraties in Europa. In Den Haag gaan 550.000 mensen de straat op. Een paar jaar later treedt de ontspanning in tussen de VS en de Sovjet-Unie, de Amerikaanse kruisraketten zullen niet worden geplaatst.

1984 Fabrikanten van het in Vietnam gebruikte gifgas Agent Orange bieden 180 miljoen dollar aan (VS) slachtoffers en hun gezinnen. Disneyland viert 50ste verjaardag Donald Duck. Californische baby krijgt hart van een aap; het kind blijft een maand in leven. Rap, scratching en breakdancing waaien uit VS over naar Nederland.

1985 'Spionage-epidemie':

de 13 verdachten deden het om geld, niet uit sympathie met het communisme. PLO-kapers van cruise schip Achille Lauro schieten de invalide Amerikaan Leon Klinghoffer dood en gooien hem in de Middellandse Zee. Nicaragua beschuldigt de VS van geheime hulp aan de contrarebellen.

1986 Kort na de start op Cape Canaveral explodeert het ruimteveer Challenger, zeven

bemanningsleden komen om, onder wie de eerste vrouw in de ruimtevaart. President Reagan spreekt Russische volk toe op tv, in Amerika doet Gorbatsjov hetzelfde; beide leiders hopen op wereldvrede. Amerikaanse luchtmacht bombardeert doelen in Libië, als vergelding voor aanslag op West-Berlijnse discotheek.

Schandaal: uit opbrengst van geheime wapentransacties met Iran blijken 'contra's' in Nicaragua te

zijn gefinancierd.

1987 Aidsremmer AZT toegelaten. 50 Miljoen katholieken in VS moeten nieuwe bijbels aanschaffen: in het nieuwe testament wordt het woord 'man' geschrapt waar beide seksen worden bedoeld. Madonna treedt op in een uitverkochte Kuip. Glasnost (openheid) en perestrojka (economische herstructurering) in USSR zetten door.

1988 Andy Warhols nalatenschap geveild voor ruim 25 miljoen dollar. Eerste zwarte aartsbisschop gewijd. Rookverbod aan boord van vliegtuigen. Populaire tv-dominee Jimmy Swaggart uit ambt gezet wegens prostitueebezoek; hij doet huilend boete, maar kan preken en zondigen niet laten. Michael Jackson zingt in uitverkochte Kuip.

1989 Val van Berlijnse muur wordt symbool van ineenstorting van communisme en het kapitalistische gelijk van de VS.

Amerikaanse F14's halen Libische MIGs neer boven Middellandse Zee. President Bush op bliksembezoek in Nederland. VS vallen Panama binnen.

1991 Golfoorlog: geallieerden verjagen Irakezen uit Koeweit met Operatie Desert Storm. Bij 'Moeder aller veldslagen' 85.000 Iraakse slachtoffers. Bagdad bestookt Israël met Scuds, steekt oliebronnen in brand en vermoordt shi'ieten en Koerden. Filmdiva Liz Taylor trouwt voor achtste keer. Bush belooft vernietiging kernwapens.

1992 Bush braakt en valt flauw bij staatsbanket in Japan. Documentaire werpt nieuw licht op Kennedymoord. Bokser Mike Tyson jaar in cel wegens verkrachting en geweldpleging. In Los Angeles 58 doden bij rellen om vrijspraak van blanke agenten na mishandeling zwarte automobilist. Woody Allen bekent liaison met adoptiedochter.

1993 Nieuwe president Clinton: 'Tijdperk van willoosheid voorbij.' 95 Volgelingen sekteleider Koresh plegen zelfmoord. Homo's toegelaten tot leger. Wereldtitel wielrennen voor Lance Armstrong. Michael Jackson aangeklaagd wegens onzedelijk gedrag met puber. Clinton arrangeert historische handdruk van Rabin en Arafat.

1994 Bij aardbeving in L.A. 20.000 daklozen. Vrouw snijdt penis af van echtgenoot, hersteloperatie duurt negen uur. Zelfmoord Nirvana-zanger Kurt Cobain (27). Ongekroonde koningin Jacqueline Kennedy overlijdt.VS beloven 20.000 Cubaanse vluchtelingen toe te laten en herstellen democratie op Haïti.

1995 In Oklahoma City stort flatgebouw in door autobom: 168 doden. Verdachte Timothy McVeigh weigert te praten. Vrijspraak voor O.J. Simpson, verdacht van moord op ex-vrouw en vriend; oordeel van overwegend zwarte jury bestempeld als 'triomf van ras over rede'. Islamleider Louis Farrakhan predikt superioriteit zwarte ras.

1996 First Lady of Jazz Ella Fitzgerald sterft op 78-jarige leeftijd. Bomaanslag verwoest militair complex van VS in Saudi-Arabië. TWA-Boeing stort kort na start in zee; 230 doden, oorzaak niet

achterhaald. Bankexpert Alan Greenspan waarschuwt voor internetgekte. Maar koersen op aandelenmarkt blijven explosief stijgen.

1997 Receptioniste Paula Jones klaagt Clinton aan wegens gedwongen orale seks. O.J. Simp son alsnog veroordeeld tot betalen smartengeld. Collectieve zelfmoord Heaven's Gate-sekte die gelooft via ufo's naar hemels koninkrijk te gaan. Modekoning Gianni Versace (50) in Miami vermoord. Spanning tussen VS en Irak loopt weer op.

1998 Rechtbank in Little Rock seponeert aanklacht Paula Jones tegen Clinton wegens gebrek aan bewijs. Frank Sinatra, The Voice, overlijdt op 82-jarige leeftijd. Bloedige aanslagen op Amerikaanse ambassades in Kenia en Tanzania. Clinton in het nauw door 'Zippergate': aanklager eist afzettingsprocedure tegen president die onder ede heeft gelogen over seksuele relatie met Witte Huisstagiaire Monica Lewinsky. Hillary Clinton blijft achter haar man staan, net als 56 procent van Ame rikanen. Aziëcrisis weerhoudt

speculanten in rest van de wereld niet van massale beleggingen in

IT-sector.

1999 Clinton overleeft afzettingsprocedure en betuigt spijt. Op geboortedag van Hitler richten twee jongens uit racistische motieven bloedbad aan op school in Colorado, en plegen zelfmoord. John F. Kennedy jr. komt met twee anderen om als zijn vliegtuigje in zee stort. Jurk van Marilyn Monroe geveild voor 1,26 miljoen dollar.

2000 Cubaans bootvluchtelingetje Elian (gered met autoband, moeder verdronken) middelpunt van politieke rel: door agenten herenigd met vader; beiden als helden binnengehaald op Cuba. Nek-aan-nek-race om presidentschap eindigt na verwarring om stembiljetten in Florida via gerechtelijk spektakel in zege van George W. Bush jr. op Al Gore. Clinton gaat op verzoeningsreis door Vietnam.

Internetzeepbel spat uit elkaar. Langste beurshausse eindigt in een van de grootste beurscrashes. Instorten van Amerikaanse technologiebeurs Nasdaq helpt hele financiële wereld uit internetdroom.

2001 Californië langdurig zonder stroom door geldgebrek distributeurs. Libische dader van bomaanslag op PanAm-Boeing in Zeist veroordeeld. China geeft Ameri kaans spionagevliegtuig gedemonteerd terug. 'Una-bomber' McVeigh met dodelijke injectie terechtgesteld. Op 11 september boren twee gekaapte vliegtuigen zich in de

torens van het WTC; een derde ramt het Pentagon, een vierde stort na overmeestering van de kapers voortijdig neer. Aantal vermisten 3682; in november nog maar enkele honderden doden geborgen. Bush kondigt oorlog tegen terrorisme aan: Operatie Enduring Freedom

tegen Al Qa'ida-netwerk en Talibanregime in Afghanistan.

Van hoofdverdachte Osama bin Laden ontbreekt elk spoor. Amerika in de greep van angst om miltvuurbrieven. Airbus stort neer bij Queens, 260 doden.

2002 Boekhoudschandalen bij Enron en WorldCom schokken de wereld. Bush signaleert 'as van het kwaad': Noord-Korea, Irak, Iran. Kardinaal van Boston beschermt priesters die zich jarenlang aan kinderen hebben vergrepen. Talibanstrijders rechteloos opgesloten in Guantamo Bay. VS willen aanval op Irak zonder mandaat van VN. Duitse minister vergelijkt Bush met Hitler. Bush weigert Duitse verkiezingswinnaar Schr”der te feliciteren. Frankrijk, Rusland en Duitsland keren zich tegen VS. Bush staakt olieleveranties aan Noord-Korea dat zijn nucleaire programma hervat. Aartsbisdom Boston op rand van faillissement door schadeclaims na seksueel misbruik.

2003 Ruimteveer Columbia spat in Florida uiteen. Zeven bemanningsleden vinden de dood, onder wie kolonel uit Israël. Bush wil belastingverlaging van 300 miljard dollar. VS-bommenwerpers naar Guam ter afschrikking van Noord-Korea. Minister van Buitenlandse Zaken Powell presenteert 'bewijzen' van verboden wapentuig in Irak. VS leggen VN-resoluties naast zich neer. Massa demon straties in wereld steden tegen geallieerden. Oorlog tegen Irak begint. Bagdad valt na 21 dagen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden