VS hopen op toenadering door M.O.-top

Uit vrees dat zijn Midden-Oosten-beleid en het vredesproces vijf weken voor de presidentsverkiezingen uitlopen op een mislukking heeft president Clinton Israëlische en Arabische regeringsleiders voor een speciale top naar Washington geroepen....

OSCAR GARSCHAGEN

Van onze correspondent

Oscar Garschagen

WASHINGTON

De haastig georganiseerde bijeenkomst, die dinsdag begint, zal worden bijgewoond door de Israëlische premier Netanyahu, PLO-leider Arafat, de Jordaanse koning Hussein en waarschijnlijk ook de Egyptische president Mubarak, die de uitnodiging nog niet heeft geaccepteerd.

President Clinton wil minstens een poging ondernemen het vredesproces te redden en de Israëli's en Palestijnen opnieuw op het pad van de vrede te brengen, aldus Dennis Ross, de speciale adviseur voor het Midden-Oosten. Over de vooruitzichten op succes lieten de Amerikaanse woordvoerders zich nauwelijks uit.

Zij zorgden ervoor geen al te grote verwachtingen te wekken. 'Niemand moet wonderen verwachten', aldus minister Christopher in Meet the Press na een nacht van telefonische diplomatie. Een van de doelen is Netanyahu en Arafat met elkaar in gesprek te brengen.

'Zij zijn van elkaar vervreemd', aldus Christopher. Dat is zwak uitgedrukt, want de nieuwe Israëlische ambassadeur in de VS vertelde dat zijn minister-president de PLO-leider haat. Hij voegde daaraan toe dat persoonlijke gevoelens geen rol spelen. Christopher maakte echter duidelijk dat een van de doelen van de top is het contact tussen Netanyau en Arafat te herstellen.

Intensief telefonisch overleg sinds het uitbreken van de bloedige onlusten op de Westelijke Jordaanoever en in de Gaza-strook mondde in de nacht van zaterdag op zondag uit in een Amerikaans diplomatiek initiatief. 'Het verlies van levens was verschrikkelijk voor Israëli's en Palestijnen, het was een tegenslag voor iedereen die in het Midden-Oosten werkt aan blijvende vrede. Ik heb de Israëli's en de Palestijnen opgeroepen de cyclus van geweld te beëindigen en zichte richten op onderhandelingen om vrede te stichten', aldus Clinton, zondagochtend in de Rozentuin van het Witte Huis.

De president sprak van een 'serieuze crisis in het vredesproces' en voelde zich daardoor genoopt in actie te komen. Clinton, wiens buitenlands beleid fel bekritiseerd wordt door de Republikeinen, kan zich zo bovendien profileren als een verantwoordelijk en plichtsbewust regeringsleider. Het Midden-Oosten-beleid wordt in de propaganda van het Witte Huis altijd voorgesteld als de parel in de kroon van Clinton. Niets doen, terwijl in Jeruzalem Israëli's en Palestijnen elkaar beschieten was voor Clinton geen optie. Hij moet er echter voor waken geen uitspraken te doen die hem stemmen van joodse Amerikanen kunnen kosten.

De VS hebben geen voorwaarden gesteld aan de deelnemers van de Midden-Oosten-top, ook niet met betrekking tot de tunnel, waarvan de opening heeft geleid tot een explosie van geweld. Minister Christopher noemde het gisteren op de Amerikaanse televisie bemoedigend dat ook geen van de betrokkenen eisen heeft gesteld. Helemaal zeker was dat overigens niet, want de Egyptische minister van Buitenlandse Zaken, Amr Moussa, zei dat president Mubarak als de top een duidelijk doel heeft.

De Egyptische president stond aanvankelijk niet op de lijst van genodigden, maar PLO-leider Yasser Arafat drong aan op zijn komst. Arafat acht Mubaraks aanwezigheid van essentieel belang om tegenwicht te bieden aan Amerika, dat Israël steunt.

Hoewel er formeel geen voorwaarden zijn gesteld, maakte Netanyahu in gesprek met This Week with David Brinkley duidelijk dat de opening van de tunnel geen punt van discussie kan zijn.

'Als iemand anders aan Amerika zou vragen het Monument van Washington en de Vietnam-gedenkplaats te sluiten zouden jullie daar dan op in gaan?', informeerde Netanyahu, die de verantwoordelijkheid voor de 78 doden (64 Palestijnen, 14 Israëli's) geheel legde bij Yasser Arafat.

De nieuwe Israëlische ambassadeur in de VS, Eliahu Ben Elissar, formuleerde het nog harder: 'Arafat moet kiezen. Of hij is de leider van een terroristische organisatie of hij is de leider van de Palestijnse Autoriteit. Een tussenweg is er niet'.

Achter het debat over de tweeduizendjaar oude tunnel schuilt de bijzonder lastige kwestie van de status van Jeruzalem. Netanyahu en de ambassadeur benadrukten dat de Israëlische soevereiniteit in Jeruzalem nooit onderwerp van onderhandelingen kan zijn. Dat wordt echter met krachtige argumenten bestreden door de Palestijnen die met een beroep op de akkoorden van Oslo menen dat de positie van Jeruzalem wel degelijk bespreekbaar is.

Het is de vraag of de VS op dit moment in staat zijn de Israëlische regering onder druk te zetten om gemaakte afspraken na te komen. Eerder deze week stelden de VS zich in de Verenigde Naties op als beschermer van Israël.

Bovendien heeft premier Netanyahu zich tot nu toe weinig gelegen laten liggen aan Amerikaanse verzoeken de tunnel te sluiten en stappen te nemen om het vredesproces voort te zetten. Netanyahu is niet vergeten dat Clinton zich heeft ingezet voor zijn tegenstander Peres. Hij weet ook dat de president het zich niet kan permitteren het ultieme drukmiddel - de jaarlijkse drie miljard dollar militaire steun aan Israel - in stelling te brengen.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden