nieuwsuitzetting

VS gaan oud-bewaker (94) van Nederlandse concentratiekampgevangenen uitzetten naar Duitsland

Friedrich Berger, een 94-jarige oud-bewaker van een Duits concentratiekamp waar veel Nederlanders zaten, mag door de VS worden uitgezet naar Duitsland. Dat heeft een Amerikaanse rechter bepaald. Berger woont sinds 1959 in de VS waar hij al jarenlang een Duits militair pensioen opstrijkt.

Concentratiekamp NeuengammeBeeld Marcel van den Bergh

Berger was in 1945 een van de bewakers van een kamp dat onderdeel uitmaakte van het concentratiekamp Neuengamme bij Meppen. Nederlanders behoorden, net als Russen en Polen, tot de grootste groepen gevangenen in het satellietkamp van Neuengamme waar Berger werkte.

Het is nog onduidelijk wat er met de bejaarde Duitser zal gebeuren als hij wordt uitgeleverd. De Duitse justitie heeft nog geen besluit genomen of hij wordt vervolgd. Berger, die in de Tweede Wereldoorlog diende bij de marine, heeft toegegeven dat hij bewaker was in het kamp. ‘Hij was onderdeel van de SS-machinerie van onderdrukking die ervoor zorgde dat gevangenen van concentratiekampen onder afgrijselijke omstandigheden werden vastgehouden’, aldus topfunctionaris Brian A. Benczkowski van het Amerikaanse ministerie van Justitie in een verklaring.

De oud-bewaker beweert echter dat hij in de laatste maanden van de oorlog de opdracht kreeg in het kamp te werken en nooit een wapen droeg. Hij kan niet geloven dat hij terug moet naar Duitsland en zijn leven in Tennessee moet opgeven. ‘Dit is belachelijk na 75 jaar’, aldus Berger tegen de Washington Post. ‘Ik kan het niet geloven. Ik begrijp niet dat dit kan gebeuren in dit land. Ik word gedwongen om mijn huis te verlaten.’

Dwangarbeid

De man die in de VS als bouwer van kabelstripmachines een nieuw leven had opgebouwd, was volgens rechter Rebecca Holt allesbehalve een onschuldige bewaker. Na een rechtszaak van twee dagen in Memphis, achtte Holt bewezen dat Berger moedwillig meewerkte aan de nazi-vervolging. Ze wees erop dat hij zelf heeft toegegeven dat hij de gevangenen bewaakte toen ze dwangarbeid moesten verrichten. 

Volgens de rechter moesten de Nederlanders en de andere kampbewoners van ’s ochtends vroeg tot ’s avonds laat werken ‘tot op het punt van uitputting en de dood’. Behalve Nederlanders, Polen en Russen werden in Neuengamme ook Fransen, Italianen, Denen en Joodse burgers vastgehouden. Geschat wordt dat in Neuengamme en de tientallen satellietkampen in totaal zo’n vijfduizend Nederlanders vastzaten, waarvan een flink deel om het leven kwam. 

De gevangenen die Berger bewaakte, werden begin 1945 naar het hoofdkamp overgebracht. Britse en Canadese troepen naderden toen Meppen. Bij deze operatie, die twee weken duurde, kwamen volgens de Amerikaanse justitie zeventig gevangenen om het leven. In de laatste dagen van de oorlog werden duizenden anderen gedood nadat ze waren overgebracht naar twee schepen in een baai in de Oostzee. De schepen werden gebombardeerd door piloten van de Britse luchtmacht die niet wisten dat concentratiekampbewoners zich aan boord bevonden.

Militaire pensioen

Als niet jaren later een archiefkaart was gevonden in een van de gezonken schepen, zou het bewijs tegen Berger waarschijnlijk niet zo duidelijk zijn geweest. Op het kaartje stond wat voor werk de bewaker precies deed in het kamp. Na de oorlog belandde Berger, via Canada, uiteindelijk in de VS waar hij met zijn vrouw en dochter een nieuw bestaan opbouwde. De Duitse autoriteiten maakten zijn militaire pensioen elke maand over nadat Berger was gestopt met werken.

De SS’er die de kleinere kampen van Neuengamme leidde, Hans Griem, werd in 1946 aangeklaagd door de Britten wegens onder andere moord. Griem wist echter een jaar later, vlak voor de rechtszaak, te vluchten. Drie andere collega’s werden wel veroordeeld wegen oorlogsmisdaden. ’De VS zullen niet dienen als een vrijhaven voor mensenrechtenschenders en oorlogsmisdadigers’, aldus onderdirecteur David Shaw van de immigratiecontroledienst ICE over de uitzettingszaak tegen Berger. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden