VS en VN kruipen naar elkaar toe

Washington ziet mogelijkheden om de Verenigde Naties te betrekken bij de wederopbouw van Irak. Maar de VS willen wel het gezag behouden, tot ergernis van Parijs....

Het debat tussen de Verenigde Staten en de Verenigde Naties over Irak is weer opgelaaid na de aanslag van dinsdag op het VNkantoor in Bagdad. Amerika vraagt om internationale steun, maar met mate. De VN willen meedoen, maar alleen met een breed mandaat en een gedeeld commando.

De Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Colin Powell praatte donderdag in New York met secretaris-generaal Kofi Annan over de samenwerking – of het gebrek daaraan – tussen de VS en de VN. Powell wil steun werven voor een resolutie die VNlidstaten overhaalt om troepen te leveren.

Grote landen die al enige tijd twijfelen, zoals Turkije, Pakistan en India, zouden zo bij de wederopbouw betrokken kunnen worden. De VS hebben India gevraagd om 17 duizend troepen te leveren. Dat verzoek werd afgewezen 'om binnenlands-politieke redenen', zegt een West-Europese topdiplomaat in New York. Maar net als anderen heeft New Delhi Washington laten weten dat heroverweging mogelijk is als de VN nauwer wordt betrokken.

'We kijken uit naar taal die andere landen oproept om meer te doen', zei Powell donderdag na de ontmoeting met Annan, en na de verstilde herdenkingsceremonie voor de VN-slachtoffers. 'We willen onze vastbeslotenheid herbevestigen om in Irak te slagen.'

In mei, nadat president Bush de belangrijkste gevechten voorbij verklaarde, aanvaardde de verdeelde Veiligheidsraad een compromis. De VN zouden humanitaire steun verlenen, maar geen militaire. De internationale troepenmacht in Irak – waaraan Nederland deelneemt – staat los van de VN.

Dat hulp bij voorkeur in VNverband noodzakelijk is, wordt met de dag duidelijker. De 139 duizend Amerikaanse troepen en kleine contingenten van 29 andere landen hebben grote moeite hebben om rust en stabiliteit te creëren. Vrijwel dagelijks sneuvelen soldaten.

De veiligheidsproblemen werden uitvergroot door de autobom die deze week de levens eiste van VN-topman Sergio de Vieira de Mello en 22 anderen. Nu de volkerenorganisatie voor het eerst het doelwit van terreur in Irak is geworden, hoopt Washington op meer bereidwilligheid onder landen die afwijzend tegenover de oorlog stonden. Het gaat volgens de Amerikanen om 'een front in de oorlog terreur', zegt de Europese diplomaat. 'Nu is niet alleen het arme Iraakse volk slachtoffer, maar ook de VN. Door het zo te formuleren, kan de stemming in New York omslaan.'

Maar Amerika overweegt niet om het commando of andere cruciale verantwoordelijkheden uit handen te geven. Het Pentagon is

uiterst huiverig voor een gedeeld commando, zo is vaak gebleken.

Hoewel Europese critici Powells handreiking niet meteen afwezen, maakte de Franse viceambassadeur bij de VN Michel Duclos duidelijk dat samenwerking ondenkbaar is zolang de VS het gezag in eigen handen houden. 'De lasten en verantwoordelijkheden delen in een wereld van soevereine naties, beketekent ook informatie en autoriteit delen.' Duclos wil ook de VN-wapeninspecteurs terugzien in Irak.

Hij schroomde niet om een zieje-wel-opmerking te maken die de schuld voor de aanslag en de problemen in Irak impliciet bij de Amerikanen legde. 'Zouden we in deze staat verkeren als er vanaf het begin een oprechte internationale partnerschap was geweest?', vroeg hij retorisch. Powell reageerde wijselijk niet.

Rusland en Duitsland spraken minder harde taal. VN-chef Annan herhaalde zijn stelling dat de aanval en bezetting 'illegaal' zijn. 'Men moet voorzichtig zijn om de VN niet te verwarren met de VS. De Raad heeft niet gestemd voor steun aan de oorlog.'

De West-Europese diplomaat benadrukt dat niemand – inclusief de Verenigde Naties – soevereine staten als Polen, Spanje of Denemarken kan tegenhouden om troepen onder Amerikaanse bevel in Irak te laten dienen. De vraag in New York is of de Verenigde Staten autoriteit kunnen delen, zoals Frankrijk wil.

Of Nederland – als EU-lid, VNlid en trouwe partner van de VS en Groot-Brittannië – een bemiddelende rol kan spelen, is onduidelijk. Dit kan onderwerp van gesprek zijn als premier Balkenende en minister van Buitenlandse Zaken De Hoop Scheffer in september Washington bezoeken. De Nederlandse aanwezigheid in Irak leidt in het VN-gebouw in ieder geval niet tot scheve ogen, aldus een Nederlandse diplomaat.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden