VS en bondgenoten willen wapenstilstand in Syrië, om einde te maken aan 'slachting' in Oost-Ghouta

De internationale roep om een gevechtspauze in Syrië wordt luider. Zweden en Koeweit willen dat donderdag in de Veiligheidsraad van de VN wordt gestemd over een wapenstilstand van dertig dagen. Dat moet vooral een einde maken aan de bombardementen in Oost-Ghouta. Ook moet het ruimte bieden voor hulpverlening aan miljoenen burgers en de evacuatie van gewonden.

Een legerhelikopter laat een bom vallen in Oost-Ghouta. Beeld AFP

Een door de Verenigde Naties bewerkstelligd bestand kan de bevolking van Oost-Ghouta korte tijd verlichting brengen, maar dat zal de geur van dood en vernietiging niet wegblazen. Het regime van president Bashar al-Assad lijkt vastbesloten de rebellenenclave nabij de hoofdstad Damascus weer in handen te krijgen, vroeger of later, linksom of rechtsom.

Secretaris-generaal van de VN Antonio Guterres sprak donderdag van een 'hel op aarde', toen hij opriep tot een onmiddellijk staken van vijandelijkheden. Bijna 400 mensen, onder wie 150 kinderen, zijn de afgelopen dagen omgekomen bij aanvallen met Syrische en Russische bommenwerpers, veelal op woonwijken. Ziekenhuizen liggen in puin. Volgens ooggetuigen worden ook de gevreesde vatenbommen weer ingezet.

Volgens een door Zweden en Koeweit bij de Veiligheidsraad ingediende resolutie moet er een staakt-het-vuren van dertig dagen komen, zodat hulpverleners eerste levensbehoeften naar Oost-Ghouta kunnen brengen en zieken en gewonden mee terug kunnen nemen.

'Onrealistisch' voorstel

De Russische VN-ambassadeur Vassily Nebenzia noemde het voorstel 'onrealistisch', aangezien het regeringsleger met steun van Moskou vecht tegen aan Al Qaida gelieerde extremisten. Het is de Veiligheidsraad zelf die eerder in resoluties vastlegde dat praten met de terroristen van Al Qaida en IS onmogelijk en onwenselijk is.

Het doet allemaal sterk denken aan het humanitaire drama van Oost-Aleppo, het omsingelde stadsdeel dat werd uitgehongerd en kapotgeschoten terwijl de wereld machteloos toekeek. Oost-Ghouta kan een tweede Aleppo worden, waarschuwde VN-gezant Staffan de Mistura deze week.

Vier jaar lang werden de rebellen daar belegerd, in de grootste stad van Syrië, tot het regime en zijn Russische bondgenoten er schoon genoeg van hadden. Eind 2016 werden de beschietingen op Oost-Aleppo hevig opgevoerd; voedsel en hulpgoederen kwamen de wijk niet meer in.

Wurggreep

De uitputtingsslag werd voortgezet tot naast de burgers ook de rebellen murw gemaakt waren. Toen kwam er eindelijk een staakt-het-vuren, dat in feite een capitulatie door de opstandelingen was. De strijders kregen een vrijgeleide naar de provincie Idlib, regeringstroepen namen de wijk over. Het was een keerpunt in de oorlog en tot dan de grootste overwinning van het regime.

Het is in de Syrische burgeroorlog een onderhand bekend patroon: stad omsingelen, bevolking in de wurggreep, opstandelingen laten vertrekken, stad innemen. Het gebeurde eerder al in Homs, maar niet alleen daar. Oost-Aleppo is het meest uitgesproken voorbeeld en vooral sindsdien, met Russische militairen aan de zijde van het regime, smaakt het naar meer.

De Russische minister van Buitenlandse Zaken Sergej Lavrov zei dinsdag zelfs dat Oost-Aleppo als 'model' kan dienen voor Oost-Ghouta. Dat zou betekenen dat Moskou een bestand bij voorkeur ziet als opmaat naar een totale overgave door de tegenstander.

Niet is meer te voorspellen

De kans is dus groot dat Oost-Ghouta hetzelfde lot beschoren is. De verzameling steden en dorpen ligt midden in regeringsgebied, vlakbij de hoofdstad. Aangezien Assad zegt heel Syrië terug te willen - en die kant gaat het steeds meer uit - kan hij het zich niet veroorloven de extremisten in hun vooruitgeschoven post te laten zitten.

Maar gaat dat ook spoedig gebeuren? Dat is onzeker, zegt de Zweedse Syrië-expert Aron Lund. 'Het echte offensief tegen Oost-Ghouta is nog niet begonnen. Wil het regime de hele enclave innemen? Zo ja, op welke termijn? Of zijn de doelen meer beperkt? Ik zou het niet weten.'

Niets is meer te voorspellen in de Syrische burgeroorlog. Dat geldt nog sterker voor Idlib, ook een van de schaarse regio's die nog in handen is van de rebellen. Idlib is van een andere orde dan Oost-Ghouta. Het is een provincie op zich, met 1,5 miljoen inwoners. Extremistische rebellengroepen hebben er de overhand.

Algemeen wordt verwacht dat het regime dit jaar zijn pijlen op Idlib zal richten. Extra troepen zijn al naar het noordwesten overgebracht en vorige maand zette het regeringsleger een eerste offensief in met de verovering van een vliegveld en een reeks dorpen.

Complicaties

Een complicerende factor is de aanwezigheid van het Turkse leger, is onderdeel van afspraken die Turkije ruim een half jaar geleden maakte met Rusland en Iran. De drie landen wezen vier 'de-escalatiezones' aan, bedoeld om regeringstroepen, rebellen en bevolking een adempauze te gunnen. Ook Oost-Ghouta is zo'n zone, wat wel bewijst dat de-escalatie allesbehalve gegarandeerd is.

Dat is een andere complicatie: de betrokkenheid van een groot aantal internationale spelers - naast de genoemde drie ook de VS en Israël. Zeker sinds het einde van het kalifaat lopen de agenda's flink uiteen. Zelfs de belangen van de Russen en de Iraniërs zijn niet één op één gelijk aan die van hun beschermeling Assad.

'De oorlog in Syrië is een verzameling conflicten geworden. Elk conflict heeft zijn eigen oplossing nodig', zegt Alexey Malashenko van de Carnegie Endowment in Moskou. Ook de Russen zijn volgens hem het spoor bijster. Ze willen goede banden houden met Turkije, met Iran, met de Koerden, natuurlijk met Assad. 'Dat kan niet allemaal tegelijk.'

'Wat gaat er in Oost-Ghouta gebeuren? Wat in Idlib? Niemand die het weet. Zelfs Poetin niet.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden