analyse

VS delen strijd tegen IS op: één coalitie voor Syrië en één voor Irak

De 'coalition of the willing' wilde zonder VN-mandaat geen aanval op IS in Syrië. Met steun van alleen Arabische landen gaan de VS nu toch hun gang. Werkt dat?

Obama en Kerry bij een overleg met vijf Arabische landenBeeld reuters

Zonder de zegen van de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties af te wachten, hebben de Verenigde Staten hun offensief tegen de terreurgroep Islamitische Staat (IS) uitgebreid naar Syrië. Met steun van vijf Arabische landen bestookten de VS doelen in en rond Raqqa, de 'hoofdstad' van het door IS uitgeroepen kalifaat. Binnen de internationale coalitie tegen IS die de VS de laatste tijd hebben opgebouwd, zijn daardoor twee onderafdelingen ontstaan: één voor acties in Syrië en één voor acties in Irak.

Na de ervaringen met de inval in Irak in 2003 zijn de Europese bondgenoten van de VS huiverig geworden zonder toestemming van de Veiligheidsraad militaire actie te ondernemen. Doordat Rusland weigert het groene licht te geven voor een operatie in Syrië (voor Irak is dat niet nodig, omdat Bagdad zelf toestemming heeft gegeven voor aanvallen op IS), kwam de coalitie voor een lastig probleem te staan. Het heeft weinig zin IS alleen in Irak te bestoken als de terreurgroep zich kan terugtrekken in Syrië. Dat bleek al uit het grootscheepse offensief dat IS de laatste dagen was begonnen tegen de Koerden in het noorden van Syrië: de terreurgroep rekende erop dat ze voorlopig niet bang hoefde te zijn voor Amerikaanse luchtaanvallen in Syrië.

Beeld reuters

De weifelaars en de Arabische landen
Door de vorming van twee departementen hebben de VS een diplomatieke oplossing gevonden voor dit probleem. Frankrijk, Groot-Brittannië, Duitsland en andere weifelaars kunnen zich beperken tot steun aan de operatie tegen IS in Irak, terwijl de VS in het Syrië-departement samenwerken met vijf Arabische landen: Jordanië, Saoedi-Arabië, Verenigde Arabische Emiraten, Bahrein en Qatar.

Deze constructie werkt alleen goed als de VS in beide afdelingen de regie hebben, zodat zij de militaire operaties binnen Syrië en Irak op elkaar kunnen afstemmen. Op die manier wordt het voor IS-strijders moeilijker dekking te zoeken aan de andere kant van de grens en daar de militaire druk op te voeren.

De Amerikaanse bombardementen in Syrië lokten meteen protesten uit van Moskou, dat zich steeds heeft verzet tegen Amerikaanse inmenging in dat land. Moskou is bang dat de militaire campagne tegen IS zal uitmonden in een gezamenlijk offensief van de VS en de gematigde Syrische oppositie tegen de Syrische president Bashar al-Assad. Kennelijk om Moskou gerust te stellen, stelde Washington de Syrische ambassadeur bij de VN vlak voor aanvang op de hoogte van de luchtaanvallen tegen de stellingen van IS in Raqqa.

Ondanks alle gemor bleef de reactie van Rusland opvallend gematigd: Moskou vroeg niet meteen om een spoedzitting van de Veiligheidsraad om tegen de Amerikaanse luchtaanvallen te protesteren. Daarbij speelt mee dat Rusland ook belang heeft bij het offensief tegen IS. Moskou is bang dat het IS-virus overslaat naar de Kaukasus: bij de terreurgroep vechten veel Tsjetsjeense jihadisten mee.

Beeld ap

Damascus blijft kalm
Ook de Syrische regering reageerde opvallend gematigd. Zo gematigd zelfs dat het leek alsof Damascus deel uitmaakt van de coalitie onder leiding van de VS. 'Syrië steunt elke internationale inspanning om het terrorisme te bestrijden, of het nu IS is of al-Nusra', zei het Syrische ministerie van Buitenlandse Zaken in een verklaring.

Kennelijk hoopt Damascus dat IS, momenteel de sterkste strijdgroep binnen de oppositie, zodanig wordt verzwakt door de Amerikanen dat het Syrische leger over de complete oppositie heen kan walsen.

Uit vrees daarvoor pleit het gematigde Vrije Syrische Leger (FSA) ervoor dat de VS hun aanvallen op IS met het FSA coördineren, zodat de oppositiestrijders de gebieden kunnen bezetten die IS moet prijsgeven. Op die manier wil het FSA voorkomen dat het bewind van Assad in het vacuüm springt dat IS achterlaat.

Het is nog onduidelijk hoe groot de militaire inbreng van de vijf Arabische partners is. Voor Washington is hun precieze aandeel in de militaire operatie minder belangrijk dan de diplomatieke dekking die zij de VS verlenen. Hun deelname ondergraaft het argument van IS dat het om een aanval op de islam gaat.

Het is een eerste stap naar het bedwingen van IS. Als de campagne succes heeft, zal het voor de VS, zeker met deze bondgenoten, moeilijk worden zich buiten de strijd te houden die in Syrië losbrandt na Islamitische Staat.

Assad en Faled al-Fayyad, de Iraakse adviseur van de nationale veiligheidsdienstBeeld afp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden