VS blijven achter NAVO staan, maar verwachten wel dat Europa meer uitgeeft aan defensie

Amerika staat nog steeds pal achter de NAVO. Maar als de Europese bondgenoten niet voor het eind van het jaar laten zien dat zij serieus werk gaan maken van het verhogen van de defensie-uitgaven, zal dat gevolgen hebben voor de Amerikaanse steun.

de Amerikaanse minister van Defensie James Mattis (links) en NAVO-chef Jens Stoltenberg. Beeld afp

De Amerikaanse oud-generaal James Mattis stelde zich woensdag keihard op in zijn debuut als Trumps minister van Defensie op een bijeenkomst met zijn NAVO-collega's in Brussel. Wat hij zei klonk als een ultimatum, zag er uit als een ultimatum, ook al mocht het van sommige aanwezige ministers geen ultimatum heten.

Mattis gebruikte stevige, zelfs lichtelijk emotionele taal tegenover de Europeanen. 'Niet langer mag de Amerikaanse belastingbetaler onevenredig zwaar opdraaien voor de verdediging van de westerse waarden. Het kan niet zo zijn dat Amerikanen zich meer inzetten voor de toekomstige veiligheid van jullie kinderen dan jullie zelf doen.' Het Amerikaanse geduld raakt op, maakte hij duidelijk.

Van 1,2 naar 1,4 procent

Al jaren storen de Verenigde Staten zich eraan dat zij zeventig procent van de NAVO-kosten voor hun rekening nemen. Reeds onder Mattis' voorgangers werd er druk uitgeoefend op Europa om tot een eerlijker lastenverdeling te komen. In 2014, na de Russische annexatie van De Krim, werd afgesproken dat alle bondgenoten in tien jaar tijd hun defensie-uitgaven zouden verhogen tot 2 procent van het bruto binnenlands product (bbp). Tot op heden voldoen behalve Amerika slechts vier van de 28 lidstaten landen aan die doelstelling.

NAVO-chef Jens Stoltenberg wees erop dat er inmiddels wel een eind is gekomen aan de defensiebezuinigingen door de Europese landen en Canada. Vorig jaar gaven zij 3,8 procent meer uit aan defensie, ofte wel 10 miljard dollar meer. Maar, erkende de Noor tegenover de pers met Mattis aan zijn zij: 'Het is niet genoeg'.

Daarom gaf Mattis een paar uur later aan dat de VS het getreuzel zat zijn. Voor het eind van het jaar moet er een plan komen, waarin aan de hand van mijlpalen en richtdata wordt aangegeven, hoe de bondgenoten het gestelde doel van hogere defensiebestedingen willen gaan halen. Anders ziet Amerika zich gedwongen 'zijn verplichtingen te matigen' (to moderate). Hij trad niet in details.

De geruststellende woorden van de Amerikaanse minister van Defensie James Mattis, gingen gepaard met de vraag naar evenredige uitgaven aan defensie door NAVO-landen. Beeld afp

Nooit eerder liet een Amerikaanse minister zich zo stevig uit. Het is in lijn met wat Trump de afgelopen tijd heeft gezegd. De vastgoedmagnaat die meer van het geld dan van de waarden is, vraagt zich al langer af waarom de Amerikanen zoveel moeten betalen aan de verdediging van de NAVO, wat toch vooral de verdediging van Europa is. Dat geld kunnen we zelf goed gebruiken, meent hij.

Hij heeft de Europese gemoedsrust danig op de proef gesteld. Hij noemde de NAVO 'achterhaald' terwijl hij tegelijkertijd in warme bewoordingen over de Russische president Poetin sprak. Het was alsof Amerika wegliep van de NAVO.

Betrapte schoolkinderen

Mattis deed zijn best deze zorgen weg te nemen. Hij omschreef de NAVO als het 'fundament' onder de relatie van de Verenigde Staten met Europa. Hij wees erop dat president Trump zijn 'sterke steun' heeft uitgesproken voor de alliantie. Maar dat gezegd zijnde, kwam hij wel met zijn eis over de defensiebestedingen. Er zat een zekere ironie in. Vadertje Amerika neemt niet de benen, maar in ruil daarvoor kwam het wel met een stevige herbevestiging van zijn leiderschap.

De Europese ministers reageerden als betrapte schoolkinderen. De Duitse minister Ursula von der Leyen meent dat de Amerikaanse eis 'fair' is. Stoltenberg zei dat extra druk altijd welkom is. Trump mag dan grillig en onberekenbaar zijn, maar met zijn standpunt dat Europa meer moet betalen voor zijn veiligheid, heeft hij een punt.

Dit wil nog niet zeggen dat het gemakkelijk zal worden aan Mattis' verlangens te voldoen. Europa is gewend geraakt aan het vredesdividend na het einde van de Koude Oorlog. Bovendien hakte de crisis van 2008 er diep in. Sindsdien kampen tal van met name zuidelijke NAVO-landen met grote schuldenbergen en staan ze onder druk van de EU om te bezuinigen.

Richtpunt

Nederland zit momenteel qua defensiebegroting op een kleine 1.2 procent van het bbp. Om aan de 2-procentsnorm te voldoen moet het de uitgaven verdubbelen. Minister Jeanine Hennis zei dat het mooi zou zijn als het volgende kabinet structureel ruim 2,5 miljard euro extra uittrekt voor de defensiebegroting. Het eerste richtpunt voor Nederland is om te komen tot 1,4 procent van het bbp, het Europees gemiddelde, aldus Hennis. Dat komt jaarlijks neer op 2,5 miljard extra.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.