Vrouwvriendelijke duikboot komt pas over tien jaar

De klep van de Nederlandse onderzeeër blijft nog ten minste tien jaar gesloten voor vrouwen. Nederland loopt daarmee flink achter op andere westerse landen. Scandinavische vrouwen zijn al sinds de jaren tachtig welkom in de duikboot. Sindsdien stelden ook Australië, Spanje, Canada, en vijf jaar geleden de VS de onderzeese vloot open voor vrouwelijke mariniers.

Juni 2012: de onderzeeboot Hr.Ms. Dolfijn komt aan in de haven van Den Helder na een verblijf van drie maanden in het Somalisch bassin. Het schip heeft geholpen bij het voorkoming van een kaping en het arresteren van Somalische piraten.Beeld ANP

'Het is niet meer van deze tijd', zegt commandant van de onderzeedienst Hugo Ammerlaan vandaag in het AD. 'We zijn zo ongeveer het laatste moderne land ter wereld dat het niet doet.' Maar over tien jaar worden de huidige vrouwonvriendelijke boten vervangen en zullen ook vrouwen kunnen aanmonsteren. De commandant is er stellig over: 'Daar is geen discussie over, het gaat gewoon gebeuren.'

Ammerlaan loopt op de zaken vooruit, zegt een woordvoerder van het ministerie van Defensie. Hij zal moeten wachten op een visienota van minister Jeanine Hennis over de vervanging van de onderzeevloot. De nota gaat nog dit voorjaar naar de Tweede Kamer. De schepen worden in 2025 vervangen, maar een beslissing over het toelaten van vrouwen is nog niet genomen. Hoe de vrouwvriendelijke duikboten eruit gaan zien, kan de voorlichter dan ook niet zeggen. Nee, de commandant is niet beschikbaar om zelf zijn woorden toe te lichten.

Oude boten niet geschikt voor gemengd varen

De huidige boten, type Walrus uit 1990, zijn niet geschikt voor gemengd personeel, zo bleek in 2006 al uit intern onderzoek van het Commando Zeestrijdkrachten en extern onderzoek van de Erasmus Universiteit. De Walrus is niet gebouwd op een gemengde bemanning en ombouwen is praktisch niet mogelijk, concludeerden beide rapporten.

De onderzeeërs zijn 68 meter lang, 8,5 meter breed en 7,5 meter diep. In zo'n cocon zitten, naast een hoeveelheid aan high tech apparatuur, 55 mannen vijf weken achtereen op elkaars lip. Ze slapen in stapelbedden van vier hoog, zestien man op een kamer. Zelfs op het toilet is nauwelijks privacy. Er is wel een badkamertje dat kan worden afgesloten, maar die ruimte wordt gelijktijdig door meerdere bemanningsleden gebruikt.

Als mensen op elkaar zouden moeten wachten, zou dat onnodige vertraging opleveren, concludeerde het interne onderzoek. Ook het scheiden van de slaapvertrekken was volgens het rapport niet mogelijk. 'Dit zal onherroepelijk leiden tot een verdere complexsering van het beddenplan.'

De onderzoekers van de Erasmus Universiteit raadden eveneens af om gemengd te gaan varen. Zowel geënquêteerde mannen als vrouwen zeiden te hechten aan privacy op het toilet. Dat werd nog belangrijker gevonden dan gescheiden slaapvertrekken. Maar een extra toilet was 'in de praktijk niet haalbaar'.

Het rapport gaf vast enkele tips om vrouwen soepel te integreren, mocht het zover komen. Het zou goed zijn om mannen en vrouwen als gemengd team op te leiden en niet vrouwen te laten instromen in teams die enkel uit mannen bestaan. 'Zo zullen vrouwen eerder gezien worden als volwaardige teamleden.'

Mannelijke omgeving kent risico's

Eenzelfde advies geeft Stans de Haas, verbonden aan Rutgers WPF. Ze promoveerde in 2009 op seksuele intimidatie binnen mannelijke bolwerken en in het bijzonder binnen defensie. Behandel de vrouw vooral niet als bijzonder, zegt ze. Als mannen worden gewaarschuwd voor de komst van vrouwen gaat het juist mis.

Zo'n mannelijke omgeving is een risico, zegt De Haas. Eén vrouw in een ploeg van mannen leidt nog niet tot meer seksuele intimidatie, maar twee of meer vrouwen kunnen in een hiërarchische, overwegend door mannen geleide club als een bedreiging worden ervaren. 'Seksuele intimidatie kan worden ingezet om de status quo in stand te houden.' Bij een gelijkere verhouding neemt het percentage ongewenste intimiteiten weer af.

De eerste vrouwen die straks aanmonsteren zijn dus gewaarschuwd. Toch hoeft het niet fout te gaan, meent ze. Een goede voorbereiding kan seksuele intimidatie voorkomen. 'Het hele team moet de doelstelling hebben: wij accepteren het niet.'

April 2013: de Hr. Ms. Bruinvis voor de kust van Schotland.Beeld ANP

Duikboot verschilt niet van kantoor

Ook seksuoloog Yuri Ohlrichs, bestuurder van de Nederlandse Vereniging voor Seksuologen, verwacht dat met de juiste afspraken gemengd varen geen extra risico's zal opleveren. Waar mensen samenwerken kunnen spanningen ontstaan, erotisch of anderszins, zegt hij. Dat kan tussen mannen en vrouwen, maar ook tussen mannen onderling. 'Een duikboot verschilt wat dat betreft niet van een kantoor. Het gaat om discipline en als iemand dat heeft dan zijn het wel de mannen in het leger.'

Hij waarschuwt voor het stereotype beeld van de man die zichzelf niet in de hand kan houden als hij een vrouw ziet. 'Het zal even wennen zijn voor vrouwen in dat mannenbolwerk, maar een onderzeeër is ook gewoon een werkplek.'

Defensie heeft de afgelopen jaren grote stappen gezet in het bestrijden van seksuele intimidatie, zegt De Haas. In 2006 onthulde een vrouwelijke marinier in het blad van vakbond AFMP dat ze was aangerand op een fregat. De zaak werd breed uitgemeten in de media en de alarmbellen rinkelden in de Tweede Kamer en bij Defensie. De Haas werkte mee aan het onderzoek dat op de zaak volgde. De conclusie destijds: 14 procent van de vrouwen en 3 procent van de mannen zei last te hebben van seksuele intimidatie. Dat aantal is inmiddels gedaald, zegt ze. 'Alle lagen van defensie zijn zich van de problematiek bewust geworden.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden