Vrouwvijandigheid echt niet voorbij

Nederlandse vrouwen ervaren zo vaak seksueel geweld dat het klimaat er hier blijkbaar gunstig voor is.

Deze week publiceerde het Europees Agentschap voor Grondrechten in Wenen (FRA) een grootschalig onderzoek waaruit blijkt hoe vaak vrouwen in de Europese Unie slachtoffer zijn van geweld. In Europa zegt een op de vier vrouwen met fysiek of seksueel geweld te zijn geconfronteerd. Ruim 33 procent van de Europese vrouwen lijdt onder geweld - dat zijn 62 miljoen vrouwen.


Nederlandse vrouwen scoren uitzonderlijk hoog op de specifieke vraag of zij sinds hun 15de ooit slachtoffer zijn geweest van seksueel geweld: 18 procent antwoordde 'ja'. Dat is, na Denemarken, het hoogste aantal in Europa. Het Europees gemiddelde ligt op 11 procent.


De mate waarin vrouwen wel of geen aangifte doen speelt geen rol in de statistieken omdat het onderzoek niet is gebaseerd op het aantal meldingen, maar op de ervaringen van vrouwen. De veronderstelling dat structureel geweld tegen vrouwen een fenomeen is dat vooral in bepaalde culturen - niet zijnde de onze - voorkomt, blijkt van grove arrogantie te getuigen.


Seksueel geweld is een gegeven waar meer dan de helft van de vrouwen in Europa rekening mee houdt zoals met de kans op regen, blijkt uit het onderzoek. Zij gaan 's avonds niet hardlopen, al zouden ze dat willen, ze doen de deur niet open als ze alleen thuis zijn en ze mijden bepaalde routes en plekken uit voorzorg. Verkrachting is een realiteit waar zij hun leven omheen organiseren. De FRA geeft geen verklaringen voor de schokkende cijfers. En waarschijnlijk is er ook niet één verklaring. Maar wat zeker is, is dat er een bepaald klimaat nodig is voor zoveel geweld. Blijkbaar is het klimaat in Nederland gunstig voor geweld tegen vrouwen.


In zijn pas verschenen boek Compartimenten van Vernietiging beschrijft Abram de Swaan welke omstandigheden de voorwaarden zijn voor genocide. Centraal staat het psychologische proces van compartimentalisering: het in- en uitsluiten van bepaalde groepen of individuen. Een ander criterium is desidentificatie: het 'ontmenselijken'. Het zijn twee processen (voor genocide is nog heel wat meer nodig) die overeenkomsten vertonen met wat vrouwen overkomt, en waar feministen (m/v) zich tegen verzetten.


Het eerste proces, het uitsluiten, zien we bijvoorbeeld in de media. Twee jaar geleden constateerde ik dat bijna 80 procent van de gasten bij De Wereld Draait Door man is. Er is veel over gezegd en geschreven en enige verbetering is merkbaar, onder meer door het moedige besluit van de NPO om afspraken te maken met publieke programma's en door de inzet van Janneke van Heugten van VIDM (vaker in de media), maar er bestaat nog steeds een grove ondervertegenwoordiging van vrouwen in de media. Het Geena Davis Institute on Gender in Media berekende dat in alle Amerikaanse films slechts 11 procent van de hoofdrollen een vrouw is. Vrouwen in films zijn 'naakt en zwijgzaam', zo vatten de onderzoekers de conclusie samen. Het tweede proces, de ontmenselijking, is zeer herkenbaar in vele marketinguitingen waarin de vrouw slechts een lichaam is. Onlangs werd op diverse internetfora gedemonstreerd tegen reclames van het modemerk Marc Jacobs waarin vrouwelijke modellen dood op de grond lijken te liggen: een vrouwelijk lijk als aanprijzing voor mode.


Daarnaast is er nog steeds, misschien meer dan ooit in het huidige mediatijdperk, het probleem van de vrouw als lustobject. Reguliere porno lijkt meer op geweld dan op liefde, en doet vermoeden dat geweld een goede lustopwekker is. In de porno die wordt uitgezonden door gewone kabelmaatschappijen als UPC en KPN wordt bijna altijd klaargekomen in de gezichten van de vrouwen. Vrouwen worden 'hoeren' en 'sletten' genoemd. Er worden dingen gezegd als: 'Ga ik lekker die bek vol spuiten, in die vuile hoerenbek.' En regelmatig is te zien dat vrouwen kokhalzen wanneer ze orale seks geven. Vrouwen worden ruw aan hun haren vastgehouden tijdens de fellatio, of als ze van achteren worden gepenetreerd. En nooit draait het om haar plezier, al doet ze alsof ze geniet van sperma in haar ogen.


Nederlandse vrouwen scoren ook het hoogst als het gaat om ervaring met psychisch geweld: 50-59 procent van de vrouwen zegt er weleens mee te maken hebben gehad. Het gaat dan om kleineren in bijzijn van anderen, pornografisch materiaal moeten kijken, chanteren, verbieden vrienden of familie te zien en verbieden om zelfstandig financiële beslissingen te nemen.


De vrouw als lichaam en lustobject, de afwezigheid van vrouwen in de media, de vrouwonvriendelijkheid van mainstreamporno; het zijn oude thema's. Maar de recente cijfers over seksueel, fysiek en psychisch geweld tegen vrouwen in Nederland laten zien dat elke moeheid over deze onderwerpen van een decadentie getuigt die we ons als samenleving niet kunnen veroorloven. Het moet allemaal wéér terug op de maatschappelijke agenda.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.