'Vrouwen moeten een ongestoord avondje uit kunnen hebben'

Menig vrouwenleven wordt vergald door fysiek en seksueel geweld. Dat is afgelopen jaar eerder meer dan minder geworden. Gelukkig komen er ook meer mannen die het zich aantrekken.

Protestactie tegen seksisme voor de dom van Keulen op 5 januari 2016. Beeld epa

Wie aan Keulen denkt, denkt sinds een jaar aan de massale aanranding van een paar honderd vrouwen op Oudjaarsavond. De doos van Pandora werd geopend. Statistieken over de omvang van geweld tegen vrouwen werden van stal gehaald. Fysiek en seksueel geweld treft in Nederland 45 procent van de vrouwen, blijkt uit Europees onderzoek.

Vijftienhonderd agenten extra zette de Duitse politie afgelopen zaterdag in om herhaling te voorkomen. Na 'Keulen' stonden afgelopen jaar meer incidenten rondom seksueel geweld en seksisme volop in de schijnwerpers. Zoals denigrerende uitlatingen van Donald Trump ('grab them by the pussy'), de circulerende lijst namen en telefoonnummers van 'hete hertjes' van het Groningse studentencorps Vindicat en een seksistisch artikel op de site van mannenblad Esquire.

De afkeer en kritiek waren opvallend luid. Tot in de hoogste Europese politieke kringen klonk afschuw over 'Keulen'. Ook Trump kreeg wereldwijd de wind van voren. Universiteiten maakten onder druk van minister Bussemaker werk van het beteugelen van gewelddadige en seksistische uitspattingen in sommige studentenverenigingen. Esquire haalde na de ophef op sociale media het grove artikel over de '31 vrouwen die een man gehad moet hebben' uit de lucht.

Mannen waren prominent aanwezig in het tegengeluid. Na Keulen gingen zij in Amsterdam in minirok de straat op om te protesteren. De Amerikaanse president Obama noemde de manier waarop Donald Trump over vrouwen praat 'weerzinwekkend'. Het was een mannelijke journalist die de 'bangalijst' van Vindicat in een kritisch artikel aan de kaak stelde, en het was een man (de hoofdredacteur) die het neerbuigende en seksistische artikel van Esquire offline haalde nadat een andere man zijn weerzin erover had uitgesproken.

En het blijkt ook een man te zijn die het initiatief heeft genomen tot een recent door het ministerie van Onderwijs gelanceerde campagne waarin mannen worden opgeroepen zich te keren tegen seksisme en geweld tegen vrouwen. (www.daarmagjenooitvoorkiezen.nl)

Deze trend sluit aan bij de bevindingen van het Sociaal en Cultureel Planbureau in de Emancipatie Monitor van 2016: mannen naderen vrouwen in hun afwijzing van vrouwonvriendelijk, seksueel getint en gewelddadig gedrag. Ook met de stelling dat een nee van een vrouw ook echt nee is, zijn ze het nagenoeg allemaal eens.

Vrouwen zijn nog wel vaker voorstander van het vrouwelijk recht op seksuele regie dan mannen, maar de verschillen worden kleiner. Jens van Tricht: 'Mannen moeten solidair zijn met vrouwen. Minder geweld maakt samenleven aangenamer en veiliger, voor iedereen.'

'Waarom geweld tegen een vrouw gebruiken? Ik begrijp daar niks van'

Olivier Siegelaar (30) Olympisch roeier en MBA-student Oxford University

'Het was een vrijdagmiddag in juli, vier dagen voordat ik naar Rio vertrok om deel te nemen aan de Olympische Spelen. Na een dag trainen parkeerde ik rond vijf uur mijn fiets voor mijn huis in hartje Amsterdam. Aan de overkant van de straat zag ik een jongen achter een meisje aanrennen. Die zullen wel vriendje-vriendinnetje zijn, dacht ik. Ik bleef toch nog even kijken. De jongen pakte haar van achteren vast en drukte haar op de grond. Aan het gegil van het meisje was duidelijk te horen dat het menens was. Ik rende eropaf. En trok de jongen, inmiddels met de broek op de enkels, van haar af en duwde hem tegen de muur. Het meisje rende weg.

'Daar stond ik dan met hem. Wat nu? Hij was duidelijk onder invloed van drugs. Gelukkig kwam de politie er snel aan om hem te arresteren.

'Er is niets heldhaftigs aan om zoiets te doen. Het is voor mij vanzelfsprekend in te grijpen als ik agressie zie. Dat is wel vaker gebeurd. We zijn er om elkaar te helpen. Het kan zijn dat ik als topsporter met mijn kracht, lengte en gewicht - 1,97 m en 102 kilo - niet zo gauw bang ben in actie te komen.

'Waarom zou een man geweld tegen een vrouw gebruiken? Ik begrijp daar niks van. Mannen moeten zich bewust zijn van hun fysieke overwicht en uit respect voor een vrouw daar geen misbruik van maken. Ze moeten zich inleven in de ander en beseffen welke schade en trauma's zij met geweld tegen een vrouw aanrichten. Ik ben mij altijd bewust geweest van mijn fysieke kracht en overwicht, maar ik ben nooit in de verleiding geweest dat negatief te gebruiken. Het is een teken van onmacht en domheid als je niet in staat bent een conflict met woorden op te lossen en als je misbruik maakt van je fysieke overwicht op een ander.'

Beeld ©Antonio Olmos

'Vrouwen moeten een ongestoord avondje uit kunnen hebben'

Kevin Heller (35) Uitsmijter bij nachtclubs en cafés, instructeur zelfverdediging

'Vrouwen hebben vaak moeite op te treden tegen mannen die hen lastigvallen. Met als gevolg dat ze zich wapenen door in een grote groep uit te gaan, een vriend meenemen als schild, met pepperspray of een sleutel tussen hun vingers over straat gaan. Ik vind het onacceptabel dat zij zich niet overal vrij en veilig kunnen voelen. Ik zie het als mijn taak ervoor te zorgen dat vrouwen een ongestoord, leuk avondje uit kunnen hebben.

'Mannen die er in een club op uit zijn op vrouwen te jagen, hen zien als een stuk vlees, weiger ik de toegang als ze nog geen kaartje hebben. Dat zijn jongens die mij vragen 'of er nog lekkere wijven' binnen zijn. Door mijn uniform en kaalgeschoren hoofd zien ze mij kennelijk als archetype machoman. Hun reactie is er vaak een vol ongeloof. 'Je bent toch een man, doe niet zo moeilijk!' Als zulke jagers wel een kaartje hebben, waarschuw ik dat ik hen bij de eerste klacht van een vrouw de deur wijs. En dat doe ik ook.

'De stereotiepe lastpak is de hele avond bezig vrouwen vast te pakken, vraagt hun telefoonnummer, wil Facebookvrienden worden, danst veel te dichtbij. Zo'n man neemt een afwijzing niet serieus omdat hij denkt dat het bij het spel hoort. Hij reageert vaak boos als ik zeg dat hij vrouwen met rust moet laten. 'Ik doe toch niks?' Sommigen worden agressief, die gaan er meteen uit. De meesten schrikken en beloven ze dat ze zich zullen gedragen.

'Door mijn cursussen zelfverdediging voor vrouwen weet ik wat zij zoal meemaken. Daardoor ben ik alert op aangeschoten vrouwen die aan het eind van de avond met een man de club verlaten. Zeker als ik hem haar zie meetronen. Ik neem haar dan apart en vraag of ze echt met hem mee wil. Meestal zegt ze nee. Dan stuur ik hem weg en bestel een taxi voor haar.'

Beeld Cigdem Yuksel

'Ik spreek nu jongens aan op hun respectloze gedrag'

Jurhaily Sling (25) Sociaal-cultureel werker bij Kenniscentrum Emancipatie Dona Daria

'Ik woon in Rotterdam-Zuid boven een garage. Rond lunchtijd staan de automonteurs buiten op de stoep steevast passerende vrouwen lastig te vallen. 'Hé lekker ding, laat me je verwennen', roepen ze. Vrouwen die er niet op reageren, schelden ze uit voor hoer. Ze scheppen luidkeels op over de lengte van hun gereedschap. Soms zijn het er vier, bij mooi weer wel acht. Dat vrouwen het vervelend vinden, lijken ze niet te zien. Na elke opmerking kijkt zo'n man eerst naar zijn collega's om hun reactie te zien.

'Op een warme dag in september stond mijn raam open. En ja hoor, daar gingen ze weer. Ik kon het niet meer aanhoren en ben naar buiten gegaan. Ik zei: 'Nu is het klaar. Het is niet grappig wat jullie tegen vrouwen roepen, ik wil het niet meer horen.' Sindsdien doen ze het niet meer. Ze hadden mij denk ik niet serieus genomen als ik een witte, hoogopgeleide man was geweest.

'Veel mannen hebben een hekel aan dit onderlinge puberale machogedrag, maar doen eraan mee of zwijgen uit angst voor mietje te worden aangezien. Zelf heb ik er ook aan meegedaan. Ik groeide op in een keiharde straatcultuur, waarin vrouwonvriendelijk en gewelddadig gedrag het ultieme bewijs is van je mannelijkheid. Vooral meisjes die geen vader of broer hebben om hen te beschermen, zijn doelwit.

'Tijdens de stage voor mijn hbo-opleiding sociaal en cultureel werk raakte ik in gesprek met collega's die dit gedrag bekritiseerden. Ik ging inzien dat het hypocriet is dat jongens onderling respect bij elkaar willen afdwingen door zich respectloos te gedragen jegens vrouwen. Voor mijn werk spreek ik nu jongens aan op dit gedrag. Mannen moeten hun verantwoordelijkheid nemen en anderen aanspreken op dit puberale gedrag. Alleen dan verandert er iets.'

Beeld Cigdem Yuksel

'Geweld is de ultieme uitdrukking van ongelijkheid'

Jens van Tricht (47) Directeur Emancipator, organisatie voor mannen en emancipatie

'Mannen zitten in een crisis. Ze weten niet hoe ze zich moeten gedragen om hun mannelijkheid te tonen. We moeten hun de hand reiken en een alternatief bieden voor gewelddadig en seksistisch gedrag. Leren te zijn wie ze zijn en een opgelegd machismo van zich af te schudden.

'De massa-aanranding in Keulen op Oudejaarsavond een jaar geleden was voor minister Bussemaker aanleiding in zee te gaan met Emancipator. Ik had al vaker gepleit voor een campagne in Nederland waarin mannen worden opgeroepen zich in te spannen geweld tegen vrouwen uit te bannen. De White Ribbon-campagne loopt al 25 jaar in ruim zestig andere landen, sinds kort dus ook hier. Na 'Keulen' ontstond in Nederland voor het eerst grote maatschappelijk verontwaardiging over geweld tegen vrouwen. Een rol speelde dat de daders vooral migranten bleken te zijn. Maar daders bevinden zich onder alle nationaliteiten wereldwijd. Het is een mannenprobleem.

'De harde cijfers zijn schokkend: 45 procent van de Nederlandse vrouwen boven de 15 jaar heeft te maken gehad met fysiek of seksueel geweld. Van de meisjes onder de 15 één op de vijf. Veruit de meeste daders zijn mannen, vaak bekenden.

'Geweld is de ultieme uitdrukking van ongelijkheid en het ultieme middel daartoe. De meeste mannen gebruiken het niet. Zij kunnen deel van de oplossing worden door het zwijgen van mannen hierover te doorbreken en zich solidair te verklaren met vrouwen. Daarvan zal onze hele samenleving aangenamer en veiliger worden, voor iedereen. Eén man kan met één keer ingrijpen of één keer nee zeggen het patroon van seksisme en geweld doorbreken. Dat is wat mij drijft mijn nek hiervoor uit te steken met deze campagne.'

Beeld Cigdem Yuksel

'Mannen zijn niet macho als ze zich hard over vrouwen uitlaten'

Jan Kooijman (35) Acteur en tv-presentatot

'Esquire nomineerde mij in oktober voor hun jaarlijkse verkiezing van de Best Geklede Man. Leuk, ook al is zo'n verkiezing een beetje ijdeltuiterij. Zondagavond 23 oktober zag ik op Twitter dat er ophef was ontstaan over een artikel dat Esquire online had geplaatst. Daarin werden 31 vrouwen beschreven die 'elke man gehad moet hebben'. Bij lezing bleek het een smakeloos, misdadig, ongrappig, seksistisch verhaal waarin vrouwen als een object werden neergezet.

'Ik twijfelde geen moment en twitterde mijn afkeer van deze publicatie. ('Ben genomineerd als meest stijlvolle man 2016, door 't blad dat vandaag 't meest stijlloze artikel van het 't jaar online zette' en daarna: 'Als dit artikel staat voor hoe stijlvol #Esquire is naar vrouwen, is mijn boodschap: stem niet op mij.')

'Ik kreeg steunbetuigingen, maar werd ook uitgescholden, voor 'zitplasser' en meer van die ongein. Anderen verweten mij dat ik kritiek uitte omdat ik achter zou staan in de verkiezing voor best geklede man. Zo'n wedstrijd gaat nergens over, seksisme bekritiseren wel. Tot mijn verbazing reageerde niet één van de andere vijf genomineerde mannen op het artikel.

'De tweet leidde er toe dat hoofdredacteur Arno Kantelberg van Esquire zich distantieerde van het verhaal en het offline haalde. Dat was een goed besluit.

'Ik vind het niet bijzonder wat ik heb gedaan. Het zou slap zijn geweest als ik mijn mond had gehouden. Mannen moeten af van het idee dat ze grappig en macho zijn als ze zich hard en seksistisch over vrouwen uitlaten. Het is namelijk helemaal niet grappig. Donald Trump kan er ook wat van, daar erger ik mij enorm aan. We moeten met respect en vriendelijk met elkaar omgaan, ieder ander zien als mens, als gelijkwaardig.'

Beeld Cigdem Yuksel

Mannen en vrouwen lopen in minirokjes op de Nieuwmarkt. De deelnemers willen hiermee een statement afgeven na de massale aanrandingen in Keulen. Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden