Vrouwen krijgen klappen

Vrouwen in Indonesië zijn het eerste slachtoffer van de crisis. In het moslimland vonden jonge vrouwen makkelijk toegang tot banen in de industrie....

Dat het economisch beleid van Indonesië in vrouwelijke handen is, betekent geen garantie voor de miljoenen vrouwen wier bestaanszekerheid op het spel staat, nu de financiële storm ook over de grootste economie van Zuidoost-Azië raast. De vrouwen van Indonesië hebben het eerder beleefd, tijdens de Aziatische crisis van 1997/98, toen Indonesië harder werd getroffen dan enig ander land in de regio. De economie kromp 13 procent, miljoenen verloren hun baan.

‘De crisis van 1997 was slecht voor vrouwen’, zegt Mari Pangestu, minister van Handel. ‘Zij vlogen er als eersten uit.’ Pangestu – paars mantelpak – is een van de ‘drie diva’s’ die de Indonesische economie bestieren, naast Sri Mulyani Indrawati, minister van Financiën, en Miranda Goeltom, vicegouverneur van de centrale bank. Zij staan bekend als zakelijke types, ‘technocraten’, ‘marktkampioenen’. ‘Alsof we niet om mensen geven!’, zegt Pangestu.

Indrawati werd uitverkoren als de beste minister van Financiën van Azië. Op de lijst in het tijdschrift Globe van de 99 machtigste vrouwen van Indonesië staat zij nummer 2 (achter oud-president Megawati). Pangestu staat op 6. Onder hun bewind krabbelde Indonesië op. Het beleefde vorig jaar een recordgroei van 6,3 procent.

Maar nu de crisis, ai. De rupiah en de beurskoersen tuimelden in oktober om het hardst omlaag. In Jakarta leeft grote vrees dat buitenlandse investeerders zullen vertrekken, op z’n best tijdelijk. Een recessie zal waarschijnlijk een halt toeroepen aan de sociaal-economische vooruitgang die vrouwen in Indonesië de afgelopen decennia hebben geboekt. ‘Het ziet er niet goed uit’, zegt Annemarie Reerink, onderzoekster voor onder meer de ILO, de International Labour Organization.

Wat dreigt is een herhaling van wat met vrouwen gebeurde na de Aziatische crisis. Miljoenen verloren hun baan in de exportindustrie. Velen gingen terug naar hun dorp, weer de landbouw in, zegt Reerink. Anderen trokken naar de informele sector in de stad. ‘Losse contracten voor thuiswerk, kleine stukjes van een productieproces.’

Migratie is een derde optie. Een paar miljoen laagopgeleide dorpsvrouwen vonden al werk in Zuidoost-Azië en het Midden-Oosten. Van de Indonesische arbeidsmigranten is 80 procent vrouw. De meesten zijn hulp in de huishouding. Er is veel uitbuiting. ‘Er gebeuren afschuwelijke dingen’, zegt Reerink, ‘maar ze verdienen ook geld voor hun familie en voor het land. De meerderheid doet het goed en spaart.’

De opmars van vrouwen in Indonesië verliep schoksgewijs. President Soeharto voerde in de jaren zeventig een revolutie door in het lager onderwijs, zegt demografe Mayling Oey-Gardiner van de Universiteit Indonesië. ‘Gratis onderwijs voor iedereen, dat opende de deur voor vrouwen.’ Daarna kwam de boom van de jaren tachtig. Soeharto maakte van Indonesië een industriële tijger. ‘Arbeidsintensieve industrie – kleding, schoenen, elektronica – leverde vrouwen veel werk op.’ Werk in de fabriek is voor volksvrouwen een manier om aan dorp en traditie te ontsnappen.

De crisis van 1997 was een grote klap, maar de deelname van meisjes aan het onderwijs bleef gestaag groeien; de achterstand op jongens staat op punt van verdwijnen. Ook de gezinsgrootte is alsmaar blijven dalen. De Indonesische vrouw krijgt gemiddeld nog maar 2,2 kind (5,6 in 1971).

Dit alles maakt van Oey-Gardiner een geheide optimist. Wat de islamisering voor vrouwen in petto heeft, wuift ze weg. ‘Werkende vrouwen? Geen probleem. Indonesië is altijd een tolerant moslimland geweest.’ Klopt, zegt Reerink: ‘Jonge vrouwen worden aangemoedigd te werken. Maar doorwerken als er kinderen komen, daar worden vraagtekens bij gezet, vooral in de lagere klassen.’

Oey-Gardiner: ‘Onderwijs en arbeidsmarkt, daar draait het allemaal om. En meisjes doen het beter op school dan jongens. Ik hoor studentes nu zeggen dat ze kostwinner willen worden. Dat was tien jaar geleden ongehoord.’

Het is dit scenario – emancipatie van jonge vrouwen dankzij economische groei – dat door de financiële crisis gevaar loopt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden