Reportage

Vrouwen in Turkije zijn het geweld beu, en laten zich ook ’s avonds niet meer van de straat jagen

In Turkije worden meer vrouwen vermoord dan in welk Europees land dan ook. Vrouwen gaan uit protest eindelijk de straat op, en laten zich zelfs door een muur van agenten niet meer wegjagen. In plaats van thuis te blijven, werken ze aan hun weerbaarheid, en aan manieren om ‘nee’ te zeggen.

Demonstratie tegen geweld op Internationale Vrouwendag in Ankara, Turkije. Beeld AFP
Demonstratie tegen geweld op Internationale Vrouwendag in Ankara, Turkije.Beeld AFP

Twee soorten kleuren beheersen het straatbeeld maandagavond rond het Taksimplein, hartje Istanbul. Aan de ene kant het paars van het feminisme en het regenboogpalet van de lhbti-beweging. Daar tegenover grimmig zwart: de oproerpolitie heeft het plein afgesloten. Het schrikt de duizenden betogende vrouwen niet af, net zo min als de mogelijkheid dat straks het traangas hun zintuigen zal pijnigen.

Geweld is vandaag, Internationale Vrouwendag, het thema van de demonstratie. De Turkse vrouwenbeweging staat op scherp. Dit weekeinde ontstond in Turkije beroering over een video waarop is te zien hoe een man in de stad Samsun zijn ex-vrouw schopt terwijl ze op straat ligt en haar dochtertje van vijf ‘Mama, mama!’ roept.

‘Het is genoeg!’, kopte de krant Cumhuriyet maandag. Sociale media stonden op tilt. Het was niet de enige gewelddaad. In de provincie Aydin werd vrijdag de 92-jarige Hanim Pinarli verkracht en vermoord door een 23-jarige buurman. Zaterdag werd in de provincie Denizli de 26-jarige Fatma Kovan doodgeschoten door haar ex-man.

De teller van actiegroep Stop de Femicide kwam daarmee voor dit jaar op 69. Meer dan in welk Europees land is vrouwenmoord in Turkije schering en inslag. Turkse vrouwenorganisaties hebben zich in de zaak vastgebeten en laten niet meer los.

Istanbulverdrag

De Turkse regering roept ach en wee, maar op de activisten maakt dat geen indruk. Geschamper op feministen en lhbti behoort tot de conservatieve oprispingen van de regerende AK-partij. In juli dreigde Turkije zelfs uit het Istanbulverdrag te stappen, de Europese conventie over geweld tegen vrouwen. Het waren nota bene de AKP-vrouwen die daar toen een stokje voor staken, maar of het gevaar geweken is? Op menig protestbord maandag prijken de woorden ‘Istanbul Conventie’.

Ook de manier waarop de ME het protest tegen masculien geweld smoort, wekt geen vertrouwen in de gezindheid van de autoriteiten. Bij een betoging zaterdag in de seculiere wijk Kadiköy, een opwarmertje voor 8 maart, is al te zien wat het paars van de vrouwen maandag tegenover zich zal vinden: politiezwart.

Het plein bij de Bosporus-pont is afgegrendeld met hekken, op één opening na, waar alle betogers worden gefouilleerd. Regenboogvlaggen en -paraplu’s worden in beslag genomen, mannen en vrouwen met lhbti-uitstraling worden weggestuurd.

De regering heeft de afgelopen maanden het verbale venijn tegen lhbti opgevoerd. Dit weekeinde overtrof presidentieel woordvoerder Fahrettin Altun zichzelf met de waarschuwing dat het ‘misbruiken van de vrijheid’ voor ‘lhbti-propaganda’ niet zal worden getolereerd, ter bescherming van gezinnen en kinderen.

Omgaan met geweld

Met enkele vrouwen verlaten we even de demonstratie van zaterdag voor een bezoek, op loopafstand, aan vrouwencentrum Mor Mekan (Paarse Plek). Hier traint het Vrouwen Zelfverdedigings Netwerk vrouwen om te gaan met geweld. ‘Omgaan met’ inderdaad, legt coördinator Çagla Akdere (29) uit. Vechten is het uiterste redmiddel.

De eerste stap is het ‘patriarchaal geweld’ te begrijpen. De tweede stap is het te onderkennen. ‘Geweld kan emotioneel zijn, economisch, seksueel, digitaal. Het kan op straat zijn, op het werk, op school.’ Hoewel (ex-)partners vaak de ernstigste delicten plegen, neemt geweld vele vormen aan. ‘Het gebeurt zodra mannen een grens overschrijden’, zegt Akdere.

Eén techniek is mannen duidelijk maken dát ze een grens overschrijden. Nee zeggen is een andere. De-escaleren. Of juist schreeuwen. ‘Dat verwachten mensen in Turkije niet. Een vrouw wordt geacht kalm en bescheiden te zijn.’

Belangrijker nog is het lichamelijk zelfbeeld van vrouwen te versterken. In de workshop ‘Lichaam, seksualiteit en dans’ leren vrouwen beseffen dat ze hun fysieke mogelijkheden onderschatten, van kinds af al. ‘Zodra een meisje borsten krijgt, gaat ze gebogen lopen, om ze te verbergen.’

Van daar is het maar een klein stapje naar de hoofddoek en naar de waarschuwingen van familie en gezagsdragers aan meisjes en jonge vrouwen om ’s avonds niet de straat op te gaan, ‘omdat je dan wordt lastig gevallen door mannen’ – om van korte rokken maar te zwijgen. En wéér een stapje verder loert het eeuwige zelfverwijt van vrouwen: was het misschien mijn eigen schuld?

‘Nachtwandeling’, heet de demonstratie maandagavond rond het Taksimplein dan ook. ‘We blijven niet weg van de straat’, is een van de leuzen. En ‘We mijden de nacht niet langer.’ Het bleef nog lang onrustig in de binnenstad.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden