'Vrouwen in Kiev werden weggestuurd, mannen met knuppels bleven achter'

De protesten in de Oekraïense hoofdstad Kiev hadden de afgelopen dagen nog een feestelijk karakter, met muziek, drank en vrolijke mensen. Die sfeer is vandaag plotseling omgeslagen.

De oproerpolitie heeft het Onafhankelijkheidsplein in Kiev omsingeld.Beeld ap

Op het kantoor van de partij van de gevangen Oekraïense oppositieleidster Joelia Timosjenko is zojuist een overval gepleegd door gewapende en gemaskerde mannen . Ze namen een computerserver mee, zei een woordvoerder van de partij, die de politie verantwoordelijk hield voor de overval. De politie ontkent echter betrokkenheid.

Ontmanteling
De spanning loopt snel op in de Oekraïense hoofdstad, waar de politie is begonnen met de ontmanteling van de barricades die de demonstranten hebben opgeworpen, twitterde oppositieleider Vitali Klitsjko. Intussen ontruimde de politie een straat bij belangrijke regeringsgebouwen.

De oproerpolitie heeft het Onafhankelijkheidsplein omsingeld en de meeste demonstrerende vrouwen en kinderen zijn huiswaarts gekeerd.

Het was een wat vreemde setting, vertelt de in Rusland woonachtige romancier en journalist Pieter Waterdrinker, die momenteel in Kiev is om de demonstraties van dichtbij mee te maken. 'Het Onafhankelijkheidsplein (het hart van de opstand, red.) was 's middags nog een gesloten vesting. De oproerpolitie had het omsingeld en controleerde iedereen die in- en uitliep. Opeens klommen er geestelijken op het podium die een soort dienst gingen houden. Er klonk van die brave kerkmuziek. De hele setting deed me denken aan een schilderij van de (Russische kunstschilder) Ilja Repin. Vervolgens werden de kinderen en vrouwen weggestuurd en bleven de mannen met honkbalknuppels over.'

Waterdrinker is net aangekomen in zijn hotel als hij terugblikt op zijn dag op het plein, waar in 2004 de Oranjerevolutie plaatsvond. 'Op gegegeven moment konden we weer van het plein af.'

Scenario's
De situatie lijkt elk moment te veranderen. Verschillende en soms tegenstrijdige scenario's passeren de revue. Het laatste nieuws dat over het plein gonsde was dat er morgen crisisberaad wordt gehouden tussen de oppositie en regering. Niemand die gelooft in een vruchtbare afwikkeling, aldus Waterdrinker. 'Mensen die ik spreek zijn het vertrouwen in de regering helemaal kwijt. Ze hebben genoeg van de corruptie en het machtsvertoon. Hun woede is groot. Ze zijn pas tevreden als er nieuwe verkiezingen worden uitgeschreven.'

Het lijkt Waterdrinker onwaarschijnlijk dat de oproerpolitie vanavond nog ingrijpt. 'In dat geval hebben de geplande gesprekken met de oppositie weinig zin'.

'Uit de klauwen lopen'
Mocht de oproerpolitie toch besluiten om tot de aanval over te gaan, dan zal het uit de klauwen lopen, verwacht freelance journalist Gwenny Somberg, die net als Waterdrinker in Kiev is. Zelf is ze nog niet op het Onafhankelijkheidsplein geweest - 'te gevaarlijk' - maar vanuit haar standplaats volgt ze de livebeelden van de demonstraties nauwgezet.

'De stemming was heel feestelijk', vertelt Somberg. 'Het deed denken aan een festival, met muziek, drank en vrolijke mensen. Het is nu een stuk grimmiger geworden.'

De voornaamste metrostations in het centrum zijn sinds vandaag afgezet. Volgens de officiële lezing omdat er sprake is van een terreurdreiging, maar de demonstranten weten beter: de metrostations worden nu gebruikt om veiligheidstroepen naar de bolwerken van de oppositie te verplaatsen. 'Er zijn ongeveer 1000 agenten op de been', schat Somberg. 'Ze staan met hun ruggen naar de demonstranten toe en doen vooralsnog niets.'

Blokkade overheidsgebouwen
Het is de derde week dat demonstranten naar het Onafhankelijkheidsplein in Kiev trekken. Ze zijn boos op president Viktor Janoekovitsj, omdat deze besloot niet zijn handtekening te zetten onder een samenwerkingsakkoord met de Europese Unie. Rusland is tegen de Europese toenadering gekant en heeft forse druk op Kiev uitgeoefend om van het akkoord af te zien.

De demonstranten blokkeerden afgelopen dagen de toegang tot overheidsgebouwen rondom het plein. Daar lijkt nu voorzichtig een einde aan te komen. Vanmiddag werd het raadhuis deels ontruimd. Demonstranten verlieten het gebarricadeerde gebouw vrijwillig, na berichten dat de oproerpolitie en het leger onderweg zou zijn. Een harde kern weigerde echter om zich te verplaatsen.

'Als dat gebouw bestormd wordt, gaan er waarschijnlijk doden vallen', aldus correspondent Olaf Koens, die vanavond in Kiev hoopt aan te komen. 'De demonstranten in het raadhuis hebben zich goed bewapend. Ze hebben tafels gesloopt en gebruiken de bladen om barricades op te zetten en de poten om zich mee te verdedigen. Als de oproerpolitie zo daadwerkelijk aanvalt, dan heb je mannen met honkbalknuppels tegenover veiligheidsagenten met gummiknuppels. Dat kan makkelijk uit de hand lopen.'

De Oekraïense oproerpolitie heeft een schimmige reputatie, vertelt Koens. 'Ze worden wel 'berkut' genoemd, wat vertaald uit het Russisch 'steenarend' betekent. Ze deinzen er zeker niet voor terug om geweld te gebruiken.'

Gisteren, toen de grootste betoging sinds de Oranjerevolutie van 2004 plaatsvond, trokken tegenstanders van de regering een standbeeld van oud-Sovjet-leider Vladimir Lenin van zijn sokkel. Onder meer de rechts-nationalistische Svoboda-partij draagt hiervoor de verantwoordelijkheid. Volgens Koens zijn dit 'harde jongens'. 'Het zijn dezelfde mannen die in het verleden het verzet tegen de Sovjets leidden en daarbij ook collaboreerden met de nazi's. Ze zijn niet vies van een knokpartij.'

Onderzoek naar de oppositie
Ondertussen houdt de Oekraïense regering zich opvallend stil. Vandaag stuurde het pr-bureau van Janoekovitsj nog wel een tweet te deur uit, vertelt Gwenny Somberg. 'De strekking is dat het de komende dagen koud wordt. De president adviseert daarom iedereen om zich warm te kleden en thuis te blijven.'

Janoekovitsj heeft verder aangekondigd dat er een onderzoek komt naar de oppositie. Dit houdt mogelijk in dat er gerechtelijke stappen worden ondernomen. Op het beramen van een staatsgreep staat in Oekraïne vijf tot tien jaar celstraf. Koens: 'Er wordt gevreesd dat zich in Kiev hetzelfde scenario gaat afspelen als in Moskou in mei 2012. Toen werden de straten schoongeveegd en de belangrijkste oppositieleiders verdwenen achter slot en grendel.'

Sindsdien bleef het rustig in Rusland. Dat zou in Oekraïne anders kunnen verlopen, verwacht Koens. 'Dat is over het algemeen een steviger volk dan de Russen. Ze hebben een enorme vrijheidsdrang. Als de oppositieleiders in Oekraïne opgepakt worden, is de kans groot dat er tien keer meer mensen toestromen om te protesteren. De hoeveelheid geweld die je kunt toepassen is dan relatief. Vijfduizend mensen kun je nog wel wegkrijgen, tienduizend ook wel. Bij vijftigduizend wordt het al onmogelijk en bij honderdduizend kan de politie beter naar huis gaan.'

Onder dit artikel een livestream van de protesten.

Een massale betoging op zondag op het Onafhankelijkheidsplein in Kiev. De oppositie had opgeroepen tot 'een mars van een miljoen', uiteindelijk kwamen er volgens schattingen zo'n 250.000 mensen opdagen.Beeld afp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden