Vrouwen in Jemen buigen niet voor moraalridders

In Jemen wil een nieuw comité wahabitische wetten invoeren, die de vrouwenrechten beperken. Maar Jemenieten zijn trots op hun eigen tradities.

Van onze correspondent Ferry Biedermann

‘Die mensen van het comité voor ondeugd en zeden zijn een ramp’, roept een zwaar gesluierde vrouw in de oude stad van Sanaa, de Jemenitische hoofdstad. Een onverwacht harde lach stijgt op van onder de sluier; alleen de ogen van de vrouw zijn zichtbaar. Haar woede geldt een net opgerichte groepering van geestelijken, sjeiks en politici, die zich opwerpen als de nieuwe moraalridders van Jemen.

De volledige naam van de groep, die eerder deze maand haar leiders koos en zich formeel organiseerde, is het ‘comité voor de bevordering van zeden en de bestrijding van ondeugd’. Voorzitter is sjeik Abdel Majid al-Zindani, een vurige prediker met een vuurrode baard.

Hij staat op Amerikaanse en internationale lijsten als ‘mondiale terrorist’ en zou banden hebben met Al Qaida. Hij is ook een van de leiders van de fundamentalistische Islah-partij.

Morele beschermers
Al-Zindani en zijn mensen ageren voor een officiële rol voor hun comité, als morele beschermers van de staat. Het is echter nog niet duidelijk hoe ver de in naam seculiere president Ali Mohammed Saleh het wil laten komen. De oppositie beweert dat hij politieke motieven heeft om het comité voorlopig enige armslag te geven.

Critici van het nieuwe comité trekken de vergelijking met de religieuze politie in Saoedi-Arabië, die ongeveer dezelfde officiële naam heeft. Bijgenaamd de mutaween, oftewel ‘de vrijwilligers’, patrouilleren zij in korte witte gewaden, gewapend met stokken. Ze dwingen winkels te sluiten tijdens de gebedstijden, zien erop toe dat niet aan elkaar verwante mannen en vrouwen niet met elkaar omgaan en dwingen in het algemeen naleving af van de onbuigzame wahabitische wetten.

‘Zo doen wij de dingen hier niet’, zegt Yahya Jumaan, een groenteboer in de oude stad van Sanaa. Hij zegt religieus te zijn en vijf maal per dag te bidden, maar hij wil niet dat anderen hun islamitische regels aan hem opdringen. ‘Wij hebben onze eigen tradities. We zouden het niet accepteren.’

Conservatief en tribaal
Jemen is een conservatief, tribaal land waar religie een steeds grotere rol speelt, net als elders in de regio. Maar de Jemenieten zijn trots op hun eigen tradities en een zekere mate van religieuze tolerantie. Zeker vergeleken met het grote buurland, Saoedi-Arabië, waarmee de relaties in het verleden vaak vijandig zijn geweest.

Oudere Jemenieten vertellen dat in hun jeugd veel vrouwen niet gesluierd gingen, zeker in het vroeger socialistische zuiden, maar ook op het conservatievere platteland. Dat is tegenwoordig haast niet meer denkbaar.

Toch zijn vrouwen in Jemen veel actiever in het openbare leven en in de politiek dan in Saoedi-Arabië. Bovendien kunnen ze in Jemen in ieder geval autorijden, wat in het Saoedi-Arabische koninkrijk niet mag.

De meeste weerstand tegen de Jemenitische religieuze politie in spe komt dan ook van vrouwengroepen. Die vrezen dat de sjeiks hen willen terugdringen in traditionele rollen.

Overgeven
‘Als ik hun uitlatingen lees, moet ik overgeven’, zegt Salma Nassabi. Ze zit geheel in het zwart gekleed en gesluierd in haar kantoor. Ze staat aan het hoofd van het grootste schooldistrict in Sanaa, is een belangrijk lid van de regeringspartij en is activiste voor de vrouwenbond die zich inzet voor gelijke rechten.

Haar kamer wordt van buitenaf op slot gedaan door een assistent, anders zouden te veel mensen haar tijdens het gesprek lastigvallen. Maar zelf de deur van binnenuit op slot doen zou in de aanwezigheid van mannen niet zedig zijn.

Op haar bureau ligt een van de vlugschriften die het comité voor ondeugd en zeden vorige maand verspreidde tijdens zijn eerste bijeenkomst. Het ageert tegen de aanwezigheid van vrouwen op de werkplek, hetgeen zou resulteren in ‘seksuele chaos’.

‘Ze willen ons weer alleen in het huis laten werken en voor de kinderen laten zorgen. Ze zien ons allemaal als hoeren’, zegt Salma Nassabi.

Op het politieke niveau ageert de groep sjeiks tegen een quota voor vrouwen in het parlement. Nassabi zegt dat die strijd de focus is van het verzet van de vrouwenbewegingen tegen het comité. Momenteel dient maar één vrouw in het Jemenitische parlement. President Saleh wil dat vrouwen bij de verkiezingen volgend jaar gegarandeerd 15 procent van de zetels krijgen.

Ondeugd en zeden
Sjeik Hamoud al-Thaheri is net benoemd tot secretaris-generaal van het comité voor ondeugd en zeden. Hij is eveneens een van de leiders van de Islah-partij. Al-Thaheri ontkent dat het comité vrouwen uit het openbaar leven wil weren. ‘Dat valt buiten onze opdracht.’ Wel zegt hij persoonlijk tegen het quota te zijn want ‘ieder parlementslid behoort direct door het volk gekozen te worden’.

In een grote ontvangstruimte van een van de kantoren van de Islah-partij in Sanaa stelt de grijze sjeik het comité voor als een logische reactie op het ‘morele verval dat samengaat met de voortschrijdende mondialisering’.

De sjeiks willen korte metten maken met zaken als prostitutie, alcoholconsumptie en corruptie, zegt Al-Thaheri. ‘Iedereen is toch voor goede openbare zeden?’

Hij verwerpt het idee dat het comité het religieuze radicalisme in de hand werkt. Juist door alle religieuze passie één centraal adres te geven, zal die in goede banen worden geleid, meent hij. ‘Het is belangrijk dat deze roep om hervormingen niet aan de willekeur wordt overgelaten, want dat leidt tot geweld en terrorisme.’

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden