Nieuws

Vrouwen bestormen gemeenteraden met voorkeurstemmen – en nog vier opmerkelijke resultaten

De officiële uitslagen van de gemeenteraadsverkiezingen zijn maandag vastgesteld. Met voorkeurstemmen verdringen vrouwen regelmatig mannen die hoger op de lijst staan. En weer is er in een Haags stembureau wel erg vaak met volmachten gestemd. Vijf opmerkelijke zaken.

Jurre van den Berg en Marcel van Lieshout
Stembureau in een tent bij het Centraal Station in Nijmegen. Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant
Stembureau in een tent bij het Centraal Station in Nijmegen.Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

1. Voorkeurstemmen

Ze leek geschiedenis te schrijven. Anne Prins haalde als nummer 14 op de kandidatenlijst voor de SGP in Houten 272 voorkeurstemmen. Genoeg voor een zetel, waarmee ze de eerste vrouw voor de SGP in de gemeenteraad van Houten zou zijn. Vrouwen worden door de partij pas sinds 2013 op kandidatenlijsten toegelaten, nadat de rechtbank had geoordeeld dat het weren van vrouwen strijdig is met de Grondwet.

Maar: Prins bedankt voor de eer. Haar voorkeurszetel staat ze af aan de nummer 2 op de lijst: Lauren Zwemer – een man.

In veel gemeenten werd de door de partij vastgestelde volgorde van kandidaten door de war geschopt, zo bleek maandag bij het vaststellen van de officiële verkiezingsuitslag. Heel vaak omdat een lager op de lijst staande vrouw meer stemmen kreeg dan de mannen boven haar. In Veenendaal haalde de 19-jarige Kim Faber als nummer 2 op de GroenLinks-lijst genoeg voorkeurstemmen (557) om de enige zetel van haar partij op te eisen. Maar de partij liet weten dat ‘in goed overleg’ lijsttrekker Tijs van der Weele toch de raad ingaat. Faber begint als schaduwraadslid, om ervaring op te doen.

De meeste voorkeurstemmen kreeg Marjolein Moorman (PvdA) in Amsterdam: 42.778. Die besliste zo persoonlijk de nek-aan-nekrace met GroenLinks, waarvan lijsttrekker Rutger Groot Wassink 12.162 stemmen kreeg. De van fraude verdachte Richard de Mos werd in Den Haag 18.360 keer aangekruist.

Stemmen in het gemeentehuis van Weesp, dat ambtelijk fuseert met Amsterdam. Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant
Stemmen in het gemeentehuis van Weesp, dat ambtelijk fuseert met Amsterdam.Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

2. Lijstduwers

Geen definitieve vaststelling van de verkiezingsuitslag zonder vierjaarlijks ritueel over (vermeend) kiezersbedrog: gaan lijstduwers – vaak prominenten uit de politiek of anderszins bekende Nederlanders – die voldoende voorkeurstemmen hebben gekregen nu wel of niet de gemeenteraad in?

Die vraag is nu onder meer opportuun in Edam-Volendam, waar oud-staatssecretaris Mona Keijzer op de laagste (19) plaats op de CDA-kandidatenlijst stond, maar wel met 496 voorkeurstemmen een zetel mag innemen. Of ze dat doet, is nog onbekend. In Noordwijk kreeg tv-bekendheid Erica Meiland, de nummer 30 van de lokale Partij voor de Inwoners, eveneens ruim voldoende stemmen voor het raadslidmaatschap.

Maandag verstuurden de meeste gemeenten de zogeheten benoemingsbrieven naar kandidaat-raadsleden. De ontvanger kan altijd nog bedanken voor de eer, de wet staat dat toe. Oud-staatssecretaris Fred Teeven, de nummer 12 van de VVD in Hillegom, is er zo eentje. Hij werd vorige week met voorkeurstemmen gekozen, maar had al laten weten niet tot de raad toe te treden. Van zijn partijgenoot en oud-politicus Klaas Dijkhoff, de laatste op de VVD-lijst in Breda met 1.395 stemmen, kan hetzelfde worden verwacht. Voorzitter Farid Azarkan van de Tweede Kamerfractie van Denk verwierf zo veel voorkeurstemmen dat hij ook raadslid in Den Haag kan worden.

Wie niet twijfelt over het innemen van zijn raadszetel is Bert Schaap uit Ulrum. De buschauffeur die de lijst duwde van Hogeland Lokaal Centraal is beter bekend als volkszanger Burdy. ‘Maar ik kom in de raad als Bert Schaap, hoor’, zegt hij tegen Dagblad van het Noorden.

Stemmen bij safaripark Beekse Bergen in Hilvarenbeek. Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant
Stemmen bij safaripark Beekse Bergen in Hilvarenbeek.Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant

3. Volmachten

Stembureau 576 in De Haag kent opnieuw een opmerkelijke uitslag. In Theater de Vaillant werd bijna 28 procent van de 660 stemmen per volmacht uitgebracht. Het aantal volmachtstemmen ligt doorgaans rond de 10 procent (ook vorig jaar bij de Tweede Kamerverkiezingen in coronatijd), in Den Haag als geheel deze verkiezingen op 13 procent.

In 2018 sprong stembureau 576 ook al in het oog, aangezien daar toen eenderde van de stemmen per volmacht werd uitgebracht, het hoogste percentage van alle stembureaus in Nederland. NRC bracht die uitkomst in verband met het tegen betaling ronselen van stemmen door de Groep De Mos. Kandidaat-raadslid en horeca-ondernemer Atilla Akyol kreeg in zijn eentje een kwart van de stemmen.

Onderzoek naar de fraudeverdenkingen tegen De Mos en consorten loopt nog steeds. Maar opvallend is dat dit keer niet zijn partij, maar nieuwkomer Denk in stembureau 576 als grote winnaar uit de bus komt (34 procent van de stemmen). De Mos’ Hart voor Den Haag werd de grootste partij in de gemeente, maar ging in Theater de Vaillant van 23,8 naar 7 procent van de stemmen.

4. Opkomst

De gemeenteraadsverkiezingen van 2022 zullen voorlopig vooral de boeken ingaan als de verkiezingen met een historisch lage opkomst. Landelijk nam krap de helft van de kiesgerechtigden de moeite om naar de stembus te komen. In Rotterdam was dat nog minder (38,9 procent). En in Rotterdam kende Carnisse-Zuiderpark (in Charlois) de laagste opkomst: 20,5 procent.

De kwetsbare wijk met 11 duizend inwoners scoort laag op indicatoren van leefbaarheid, welvaart en welzijn. Juist daarom werd Carnisse door burgemeester Ahmed Aboutaleb omarmd. Maar de vrijdagse bezoeken van de burgemeester konden de wijk niet plotsklaps opkalefateren. De vele (arbeids)migranten, de matige sociale cohesie en veel inwoners met een laag opleidingsniveau en inkomen eisen ook tijdens verkiezingen hun tol. Ook elders kenden wijken met grootstedelijke problematiek een lage opkomst, zoals het Utrechtse Overvecht (35 procent).

5. Hertellen

Amerikaanse toestanden bleven maandag uit. Toch werden in enkele gemeenten de stemmen opnieuw geteld. Zo dankte in Nijkerk de lokale partij PRO21 een restzetel aan één stem meer dan de VVD. Diezelfde VVD kreeg in Putten juist een extra raadszetel met één stem verschil. Ook in Rhenen, Zutphen, De Wolden, Loon op Zand, Heerlen, Teylingen, Bergen, Dordrecht, Capelle en Goeree-Overflakkee wordt opnieuw geteld vanwege minieme verschillen of ongerijmdheden in tellijsten.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden