Vrouwen aan de bal

Van minachtende mannenblikken, via een geslaagd EK in 2009 tot de achtste finales op het WK in 2015, komende week. Het gaat snel met het vrouwenvoetbal in Nederland. De vooruitgang in vier hoofdstukken.

Kirsten van de Ven in een fel gevecht om de bal met Christine Sinclair van Canada. Beeld EPA

'Japan it issss. Wij tegen de wereldkampioen.' Onder de verzameltitel WK-droom posten de vrouwen van de nationale ploeg hun verlangens en gevoelens op Twitter. Ze zijn onbevangen als middelbare scholieren tijdens hun eerste buitenlandse reis. Ze staan symbool voor de opkomst van de vrouwentak van volkssport voetbal. Ze plukken de dag en stralen van blijheid. 'Zo mooi, topwedstrijden spelen', zegt aanvoerder Mandy van den Berg, na de koppeling aan Japan in de achtste finales.


De Nederlandse mannen zijn al jaren groot, sinds het WK 1974 als het om Oranje gaat. Consolideren is al moeilijk genoeg. Het voetbal kan vaak alleen tegenvallen, zoals op het EK van 2012. Dan ontsteekt het volk in woede. Weg bondscoach. Andere spits. De vrouwen zijn bijna groen in oranje. Ze hebben nauwelijks referentiekader. Bijna alles is winst, weinig geldt als verlies. Is het goed? Ja. Is het slecht? Ook.


Op deze plaats dus: de vooruitgang, de pluspunten. Het WK van Nederland in vier hoofdstukken, variërend van de hoop op een treffer van Vivianne Miedema tot de schrikbarend geruisloze acceptatie van kunstgras.

Mandy van den Berg, Merel van Dongen en Vivianne Miedema na de 1-1 tegen Canada. Beeld ANP

1) Miedema

Zelfs moeder Miedema, Carolien, was aan het twitteren geslagen tijdens Nederland - Canada. 'Waarom wordt de bal niet voorgegeven?' Ze moesten de bal eens wat vaker naar haar dochter spelen, die toch de vedette in spe is. Het lag, zo meldde moeders later, aan de ego's van de spelers. Even dreigde een digitale rel, maar daarvoor is vrouwenvoetbal nog te klein. Het is geen Huntelaar - Van Persie.

Vivianne Miedema is 18, ze zou weleens even een paar doelpunten maken op het WK, zo was de verwachting, maar ze valt tegen. Wie weet , staat ze op tegen Japan. Ze is steeds dichter bij een doelpunt, de vraag is of het toernooi lang genoeg duurt voor haar. Tegen Canada kwam ze niet goed uit na een voorzet van Melis en spelmaakster Van de Donk had haar de vrije ruimte moeten insturen, daar had moeder Carolien gelijk in. Stel, ze scoort tegen Japan, dan is alles vergeten. Zo gaat dat met een spits.

En dat een vrouw al veelbesproken kan zijn in voetbal, dat op zich is pure winst. We hebben dus een speelster over wie we met zijn allen een oordeel kunnen vellen. We kunnen roepen om haar wissel en smeken om een doelpunt. We kunnen wijzen op haar leeftijd. We weten, in het geval van Miedema, wat goed en slecht is. Van anderen moeten we dat nog ontdekken.

Reijners met Van Dongen. Beeld anp

2) Vrouwenbolwerk

Het is interessant om de twee wereldranglijsten van mannen en vrouwen te vergelijken. Bij 13 van de 24 landen die deelnemen aan het WK staan de vrouwen hoger geklasseerd dan de mannen. De grootste verschillen in het voordeel van de vrouwen is in landen waar voetbal voor vrouwen al veel langer een serieuze zaak is, waar de status van de vrouwen zeker zo groot is als bij de mannen, waar voetbal vaak niet de eerste sport is voor mannen: Verenigde Staten, Japan, Zweden, Canada, Australië, Noorwegen, China, Nieuw-Zeeland, Zuid-Korea. In Japan is de vrouwenploeg zeker zo populair als het mannenteam.

In Nederland staan de mannen, in 2011 zelfs even op nummer 1, zesde, de vrouwen twaalfde. Voetbal is hier decennialang vooral een mannending geweest en bewandelt de weg van emancipatie in rustig tempo. Vrouwen eisen hun plek op, Dat stuit op weerstand, maar zoals vroeger is het allang niet meer. Lees ter lering en vermaak de tekst van Karel Lotsy, voormalig bondscoach, uit 1933: 'Voetbal is geen salonspel. Ik haat ruwheid, forschheid en dergelijke in een vrouw. Laat onze meisjes toch verstandiger zijn! En laten de clubs hiervoor geen velden ter beschikking stellen.'

Nu is vrouwenvoetbal de snelst groeiende sport van Nederland, met bijna 140 duizend speelsters. 'Een groei van 80 procent in tien jaar', zei minister van Sport Edith Schippers na de zege op Nieuw-Zeeland, toen ze volledig in oranje gekleed de opmars analyseerde.

De weerstand, de weerzin bij sommigen omdat vrouwenvoetbal onesthetisch zou zijn en niveauloos, luwt, hoewel zo'n WK ook harde oordelen kan uitlokken: als alles op tv komt, is het niveau voor menigeen te laag om de goedkeuring weg te dragen, zeker als de kijkers tot diep in de nacht zijn opgebleven om een gedrocht als de wedstrijd tegen China te aanschouwen.

De weerstand in Nederland is ook deels aangeboren, alsof mannen zich verschansen in fort voetbal, een van de weinige bastions waar ze nog de baas zijn. Oud-international Daphne Koster zei onlangs, wat provocerend: 'Voetbal is nog het enige waarover jullie wat te zeggen hebben, waar mannen nog alleenrecht denken te hebben. Althans, dat lijkt zo.'

En Vera Pauw hoorde geregeld, toen ze bondscoach was, als voorganger van Roger Reijners: 'Ze (vrouwen) moeten met hun poten van onze sport afblijven.'

Roger Reijners

Lees hier het profiel van bondscoach van het damesteam Roger Reijners.

Het Nederlandse damesteam voorafgaand aan de wedstrijd tegen gastland Canada. Beeld anp

We vroegen professor Jan Latten, demograaf van het Centraal Bureau voor de Statistiek om duiding. Hij wees op de opmars van de vrouw in de medische wetenschap, in het onderwijs, in mindere mate zelfs in technische beroepen, en waar al niet. 'Jonge vrouwen hebben inmiddels betere diploma's en betere papieren. Ze zouden de mannen misschien wel kunnen overvleugelen als ze niet zo veel parttime werken. Voor de financiën is de vrouw vaak niet meer afhankelijk van de man, zelfs voor het krijgen van kinderen geldt dat niet meer.

'De vrouw kan kritischer zijn in de partnerkeuze, waardoor de sociale onderlaag van mannen min of meer overbodig dreigt te worden. Een deel van de mannen verschanst zich bij elkaar. In de sportschool bijvoorbeeld, of met vrienden in het stadion. Maar de feminisering is onstuitbaar.'

En Astrid Cevaal, die onderzoek doet naar media-aandacht voor vrouwenvoetbal, schrijft: 'Ongeacht de prestaties van de Nederlandse vrouwen zal de WK-deelname naar ons idee verder bijdragen aan de ontwikkeling van vrouwenvoetbal als een inherent nieuwswaardige sport.' Met de wat spottende toevoeging: 'Zelfs onder mannelijke voetbaljournalisten.'

Dat is ook zo in het voetbal, met zijn massale toeloop van meisjes. Straks ontstaat een luxeprobleem.

Gaan de meisjes met meisjes voetballen als ze overal met heel veel zijn, of blijven de besten tot op een bepaalde leeftijd bij de jongens meedoen, wat in de regel beter is voor hun ontwikkeling?

Alle internationals van Nederland hebben met jongens gevoetbald. Miedema bijvoorbeeld voetbalde nog tegen Ajax-spits Zivkovic, vertelde ze geregeld met trots: HZVV D1 uit Hoogeveen tegen Groningen D2: 7-3, vijf goals van Miedema, twee van Zivkovic. Het succes van de vrouwenploeg is het succes van gemengd voetballen.

Toch is nog een weg te gaan. Zo schrijft Martine Prange van de Universiteit Leiden in de voorlopige conclusies van het onderzoek Van voetbalvrouwen tot vrouwenvoetbal. 'Ondanks de opmars van meiden- en vrouwenvoetbal in ledental is er in ons land, binnen het voetbal, nog veel uitsluiting van meiden op basis van sekse en etnische afkomst.'

Canada speelster Kadeisha Buchanan in duel met Vivianne Miedema. Beeld anp

3) Kunstgras

Een WK op kunstgras, dat was bij voorbaat een schande in veler ogen. Het was discriminatie, een teken dat de FIFA vrouwenvoetbal beschouwde als kitsch. Een rechtszaak van vooral Amerikaanse speelsters werd niet doorgezet, maar de discussie duurt voort. 52 duels op kunstgras, het is wat. Commentaar genoeg dus. Zo veronderstelde de Amerikaanse topspeelster Abby Wambach dat de VSminder scoort door de ondergrond.

Er zijn voortdurend vragen tijdens persconferenties, of de spelers veel schaafwonden hebben, of de hitte boven het kunstgras nog uit te houden is. Bovendien oogt het best lelijk, al die verschillende kleuren nepveld, de opspattende rubberkorrels, de steriliteit bij welk weertype dan ook. Maar geen kwaad woord van de Nederlandse vrouwen, die het gewend zijn in Nederland, en die al hun kwalificatieduels ook op kunstgras hebben gespeeld.

Maandag, na de wedstrijd tegen Canada, probeert een buitenlandse journalist linksbuiten Lieke Martens negatieve uitspraken over de ondergrond te ontlokken. Martens geeft niet thuis. 'Voor ons is het heel fijn, echt heel fijn.'

De verslaggever houdt aan: is het niet vreemd voor de doelman, met al dat vreemde gestuit van de bal? Martens: 'Dat moet je aan de keepers vragen. Ik weet echt niet hoe de bal stuitert voor een doelman. Maar ik vind de velden snel en heerlijk, zo zonder....' En dan vraagt ze aan de Nederlandse journalist wat hobbels zijn in het Engels.

Hans Vos, een Nederlandse journalist met passie voor Japan, meldt dat ze in Japan vrijwel altijd op echt gras voetballen, mannen én vrouwen. Dat zou een voordeeltje voor Nederland kunnen zijn dinsdagnacht, voor de vrouwen uit het land van gras, die geruisloos kunstgras hebben geaccepteerd.

Het Nederlandse team oefent op kunstgras. Beeld anp

4) Onbevangenheid

De onbevangenheid van Nederland is misschien een voordeel, maar heeft ook iets klefs. Er is nooit ruzie. Nooit een rel. Nooit stemverheffing van de bondscoach. Nooit een onvertogen woord. De internationals zijn lief, aardig, voorkomend, terwijl het in het veld soms oorlog is, bij wijze van spreken dan.

Ze plukken de dag. Neem Merel van Dongen, wier WK bijna een sprookje is. Linksback 1 raakte geblesseerd: Siri Worm. Linksback 2 raakte eveneens geblesseerd: Chantal van den Heiligenberg. En tijdens het WK viel ook Petra Hogewoning uit, linksback 3.

Daarop vond Merel van Dongen, 23, speelster van Ajax, zich opeens terug in de basisploeg tegen Canada. Ze viel slecht in tegen China, met een blunder waaruit een treffer viel. Ze kreeg opnieuw de kans tegen Canada en speelde uitstekend. Met rode konen van opwinding beschouwde ze na. 'We gaan het compacter houden in het vervolg. Dat wordt de basis van ons spel. We hebben de stijgende lijn te pakken. Zo moet het. Scherp, kort in de duels.'

Ze durfde Martens aan te spelen, de artiest van het elftal. Ook als die gedekt stond. 'Lieke zei ook: 'Speel me maar gewoon in.' Zij is zo'n speelster die ervan houdt om met de tegenstander in de rug iets moois te doen, iets waar de tegenstander vaak intrapt.' Of ze nerveus is, Merel van Dongen? 'Jahaaa, hoewel ik het liever gezonde spanning noem.'

WK Vrouwenvoetbal 2015

Lees hier alle artikelen van de Volkskrant over het WK Vrouwenvoetbal 2015 in Canada.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden