Vrouwe Justitia in België onder druk

Stakende cipiers, tekorten bij de politie, falende inlichtingen-diensten, boze rechters: in België piept en kraakt de hele justitiële keten. Hoe komt dat?

Beeld FV1 KN

Cipiers

De cipiers uit Brussel en Wallonië zijn het gezicht van de falende justitieketen. Hun staking is halverwege de zesde week en doet het toch al lamentabele Belgische imago geen goed. Een principeakkoord met minister Geens (Justitie) splijt te bonden in tweeën: de Vlaamse bonden zijn voor, de Waalse tegen.

Legerpersoneel en agenten vallen in voor de cipiers, maar de voorzieningen zijn teruggeschroefd. Gevangenen komen niet buiten, mogen niet douchen en niet sporten. Ondanks aandringen van onder andere het Europese antifolteringscomité kent het Belgische systeem namelijk geen minimumdienstverlening tijdens stakingen.

Daardoor nemen de spanningen toe. Er viel een dode in een gevangenis bij Luik, nadat een ruzie tussen celgenoten uit de hand was gelopen. De dader, volgens justitie een geradicaliseerde moslim met psychiatrische problemen, stak zijn medegevangene dood met een plastic vork.

De bezorgheid over de deplorabele staat waarin sommige gevangenissen verkeren is al tijden groot. In het detentiecentrum van Vorst (1910) verzakt de vloer en lopen de muizen door de cellen. Een gedetineerde hield voor De Standaard een dagboek bij en schreef over brandstichtingen en een mislukte zelfmoordpoging. 'De politie doet niets anders dan spelletjes spelen op hun telefoon of baseball met hun knuppels en papieren proppen.'

Politie

Al maanden klaagt de Belgische politie over overbelasting. Op federaal niveau is er een tekort van drieduizend agenten, in de regio's is dat nog eens 1.500. Van de korpsen wordt bovendien flexibiliteit verwacht. Om de stakende cipiers te vervangen, werden in allerijl agenten bij de verkeerspolitie weggeplukt en aspirant-hoofdinspecteurs bij hun stageplaatsen. Een onbekend aantal agenten bedankte voor de taak, en bleef demonstratief thuis. 'Ze zijn het kotsbeu om steeds te moeten invallen', zegt Vincent Houssin van politievakbond VSOA.

In Brusselse stadsdelen als Sint-Gillis en Vorst heeft de politie in de eerste vier maanden al meer overuren gedraaid dan in heel 2015. Een aantal korpschefs in Oost-Vlaanderen dreigt bij de volgende oproep te gaan dwarsliggen; minister van Binnenlandse Zaken Jan Jambon (N-VA) kan dan niet rekenen op extra agenten uit de regio.

Onvrede is er ook over het optreden van Jambon kort na de Brusselse aanslagen. Volgens Jambon had een 'significant deel' van de moslims van vreugde gedanst. Daarop schreven 250 agenten met een moslimachtergrond een open brief. De uitspraken hadden hen ten onrechte 'in diskrediet' gebracht tegenover collega's en de eigen gemeenschap.

Geen uitleveringen

Nederland levert voorlopig geen verdachten uit aan de zuiderburen. De Internationale Rechtskamer in Amsterdam verklaarde dinsdag dat de cipiersstaking en de slechte omstandigheden in de gevangenissen aan het besluit ten grond liggen. Er komen wekelijks een à twee uitleveringsverzoeken uit België.

Inlichtingendiensten

Personeelstekorten zijn er ook bij de Belgische inlichtingendienst VVSE en de militaire dienst ADIV. Uit een rapport van de toezichthouder dat via De Tijd uitlekte, blijkt dat het aantal informanten tekort schiet. Zo kon het gebeuren dat het informantennetwerk in aanloop naar de aanslagen in Parijs geen enkele informatie opleverde over de broers Abdeslam (mogelijk wel via afgetapte telefoontjes). Een aparte afdeling binnen de VVSE voor de sociale media (Facebook, Twitter) is pas in maart vorig jaar opgericht, bestaat uit slechts zes mensen en kan de hoeveelheid informatie niet aan. De regering wil de gehele dienst dit jaar nog versterken met 119 nieuwe inspecteurs.

In België zijn de verhoren begonnen van de commissie-Dewael, belast met het onderzoek naar de aanslagen van 22 maart in Brussel. Een van de vragen is: hoe kan het dat de VVSE de beschikbare informatie over 'de man met het hoedje' Abrini niet met andere overheidsdiensten deelde? Inlichtingenexperts zien veel achterstallig onderhoud. 'De staatsveiligheid is als een stiefmoeder behandeld', zei ex-onderdirecteur van coördinerend antiterrorisme-orgaan OCAD, Luc Verheyden, eind maart tegen de Volkskrant.

Pijnlijk is ook de recente onthulling dat zich binnen het Belgische leger ongeveer zestig geradicaliseerde moslims bevinden. Het gaat om 55 soldaten en vijf onderofficieren die door de ADIV worden gevolgd. Omdat binnen het leger vrijheid van godsdienst geldt, zijn ze niet ontslagen.

Rechters

Alsof dat nog niet genoeg is, beklagen ook rechters en griffiers zich over de te hoge werklast. De Nederlandstalige Vereniging van Magistraten heeft opgeroepen tot manifestaties, komende dinsdag voor alle rechtbanken in het land. Na een half uur wordt het werk dan weer hervat.

'Soms moeten we een advocaat die goed Frans spreekt uit de zaal halen, omdat we geen tolk hebben', aldus een Gentse rechter in De Standaard. Door personeelstekorten is de wachttijd voor civiele zaken in sommige grote steden twee à drie jaar. De rechters willen ook meer autonomie over de begroting en vragen om meer investeringen in de computersystemen. Een deel daarvan stamt uit de jaren tachtig. Geens wil tot 2018 10 procent op het personeel bezuinigen, de vakvereniging eist uitstel. Gaat de regering daar niet op in, dan volgt mogelijk een staking.

Merkwaardig is wel dat België per hoofd van de bevolking bijna 82 euro uitgeeft aan justitie, tegen 53 euro in heel Europa gemiddeld. Experts wijzen op inefficiënties: kleine kantons waar er veel te veel van zijn, rechters met een fulltime aanstelling die parttime werken. Die verhalen zijn bekend, zegt hoogleraar burgerlijk recht in Leuven Benoît Allemeersch, 'maar er heerst een omerta op binnen de rechterlijke macht.''

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden