PROFIEL

Vrouw van staal, vriendin van Wall Street

Hillary Clinton wil de eerste vrouwelijke president van de VS worden

Hillary Clinton wil als president de kampioen zijn van de gewone Amerikaan. Of het zover gaat komen? Ze beschikt over een schat aan bondgenoten en ervaring. Maar ze roept ook weerstand op en trekt schandalen aan.

Hillary Clinton in december 2014 tijdens een speech op de universiteit van Georgetown. Foto Carolyn Kaster / AP

Hillary Clinton kan behalve de eerste vrouw ook de eerste celebrity in het Witte Huis worden. Bijna 25 jaar speelt ze een rol in Washington. Een kwart eeuw - dat is langer dan welke andere presidentskandidaat dan ook. Ze was first lady, senator en minister. Onder haar koninklijke sleep draagt ze veel bagage met zich mee, en veel ballast.

Ze beschikt over een schat aan bondgenoten, bewonderaars en ervaring. Daartegenover staat dat ze weerstand oproept, schandalen aantrekt, de pers haat en haar lijst met vijanden cultiveert. Hoe gaat dat eventueel uitpakken: een beroemdheid als president?

Niet iedereen begrijpt waarom ze zich per se in een nieuwe verkiezingscampagne wil storten. Campagnes zijn, zegt ze zelf, intellectueel, emotioneel en lichamelijk 'krankzinnig'. Ze zal 69 zijn op verkiezingsdag 2016.

Meer Hillary

Hillary Clinton heeft opvallend veel vrouwen in haar campagneteam, wie zijn zij?
Wat zijn de tien bepalende momenten in Hillary Clintons politieke leven?

Misschien is het de machtsdrang van de Clintons, in combinatie met de verleiding om geschiedenis te schrijven als eerste vrouwelijke president van de Verenigde Staten. Critici mopperen dat Hillary en Bill zich gedragen alsof ze een natuurlijk recht kunnen doen gelden op het hoogste ambt. Hoe dat ook zij, zeker is dat Hillary bij winst als bijna-zeventiger vier tot acht loodzware jaren tegemoet gaat. Alles wat ze voor die tijd heeft gedaan, zal erbij verbleken.

Het begint al met de verkiezingsstrijd. Die wordt vanaf nu één lange stresstest. Na al die jaren in het centrum van de macht en de publiciteit heeft Hillary Clinton een roem verworven die zich als een dikke korst heeft afgezet op haar reputatie en persoonlijkheid. De opponenten en media zullen er in de campagne volop aan peuteren om te zien of daaronder iemand zit die over presidentiële kwaliteiten beschikt. Onder die druk zal Clinton zich op het hoogste niveau moeten bewijzen.

In het verleden heeft ze dat twee keer eerder moeten doen, en twee keer faalde ze. Het eerste examen was na de verkiezingen van 1992. Bill had tegen de kiezers gezegd: als jullie mij tot president kiezen, krijgen jullie er twee voor de prijs van één. Het was een stout staaltje: een kandidaat die beloofde de macht te zullen delen met zijn vrouw. Dat was nog nooit vertoond en evenmin voorzag de grondwet erin.

CV Hillary Rodham Clinton

1947 Geboren in Chicago
1965 Studeert politicologie aan Wellesley College
1970 Studeert rechten op Yale
1971 Begint te daten met Bill Clinton
1974 Werkt voor het Huis van Afgevaardigden tijdens het Watergate-schandaal
1975 Huwelijk met Bill Clinton, verhuizing naar Arkansas
1979 First Lady van Arkansas en advocate
1993 First Lady van de Verenigde Staten
2001 Senator voor de staat New York
2008 Eerste keer kandidaat presidentsverkiezingen
2009 Minister van Buitenlandse Zaken

Na Bills overwinning ging Hillary hyperambitieus aan de slag. Ze stelde zich tot taak alle Amerikanen een ziektekostenverzekering te bezorgen. De 'copresident' kwam nergens, terwijl haar Democratische partij de meerderheid had in zowel het Huis van Afgevaardigden als de Senaat.

In 2008 werd ze opnieuw op de proef gesteld. Andermaal bleek ze niet klaar te zijn voor de hoogste macht. Ze begon als een van de grote favorieten aan de strijd om het presidentschap, maar sneuvelde in de Democratische voorverkiezingen tegen een jonge senator uit Illinois, Barack Obama. Haar campagne was chaotisch en ze kwam zo stijf, afstandelijk en onecht over dat ze later wel 'de Mitt Romney van de Democraten' werd genoemd.

Clinton weet dus wat verliezen is. Ze schoot een paar keer dramatisch tekort, maar bleek taai. Steeds veerde ze terug. In Bills laatste jaar in het Witte Huis, in 2000, werd ze voor New York gekozen in de Amerikaanse Senaat. En nadat Obama president was geworden, was ze van 2009 tot 2013 zijn minister van Buitenlandse Zaken.

Jaren zeventig: als studente met Bill op de ­universiteit van ­Yale. Foto William J. Clinton Presidential

Bondgenoten

In haar acht jaar als senator toonde zij zich bedreven in het vinden van bondgenoten. Niet alleen onder partijgenoten, maar zelfs onder Republikeinen die ooit hadden gestreefd naar het afzetten van Bill vanwege zijn gerommel met stagiaire Monica Lewinsky.

Ook in haar vier jaar als minister viel zij op door haar diplomatieke talenten. Ze wist 'haantjes' als de Franse president Nicolas Sarkozy en de Italiaanse premier Silvio Berlusconi voor zich in te nemen. Tijdens een conferentie in Peru troonde ze de Chinese ambassadeur in Washington mee naar de hotelbar in een poging onder het genot van een pisco sour, een plaatselijke cocktail, China's steun te krijgen voor internationale sancties tegen Iran. Zo houterig als ze in het openbaar kan zijn, zo charmant en effectief is ze kennelijk in besloten kring.

De sancties kwamen er en dreven het Iraanse regime naar de onderhandelingstafel en naar het begin april gesloten akkoord over het nucleaire programma. Het is een belangrijk wapenfeit. Net als de interventie waarmee de Libische leider Muammar Kadhafi ten val werd gebracht.

Er was ook kritiek op haar optreden in de Senaat en op het State Department. Als senator verdedigde Clinton de financiële sector. Wall Street spekte haar verkiezingskas en schiep banen in haar staat. Al in het presidentschap van Bill bestonden er nauwe banden met die sector: zijn regering leverde een belangrijke bijdrage aan het dereguleren van de bankenwereld. Dit alles maakt Hillary verdacht bij linkse Democraten.

De Clintons hebben zich altijd ingezet voor de gewone Amerikanen die de laatste jaren worstelen met stagnerende lonen en hoge werkloosheid. Als het gaat om de groeiende kloof tussen de superrijken en de rest, dan hebben ze de schijn tegen. De donaties die topmannen van Wall Street doen aan de Clinton-stichting, de enorme bedragen die grote banken betalen voor spreekbeurten van Hillary en de stijgende persoonlijke rijkdom van de Clintons wekken wrevel. 'Terwijl zij tegen inkomensongelijkheid preken, vliegt Clinton rond in privévliegtuigen', schreef een sceptische ingezonden-brievenschrijver.

Als minister is Clinton verweten dat zij sommige grote vraagstukken doelbewust uit de weg ging, zoals het Israëlisch-Palestijnse conflict. Ze hielp mee een bestand tot stand te brengen over Gaza, maar verder brandde ze haar handen niet aan deze winkeldochter uit het diplomatieke assortiment. Met het oog op 2016 wilde ze niet het risico lopen op grote mislukkingen, wordt gezegd.

Uiteindelijk realiseerde ze niets dat blijvend of afgerond was. Ze smeedde dus de internationale coalitie die strenge sancties tegen Teheran afkondigde, had een hand in de omverwerping van Kadhafi en ijverde ze voor een 'reset' in de betrekkingen met Rusland. Het was daarna aan haar opvolger John Kerry om het akkoord met Teheran uit te onderhandelen, in Libië regeert de chaos en de relatie met Russische president Vladimir Poetin is slechter dan ooit. Clinton verdedigt zich met het argument dat je als politicus in een democratie een estafetteloper bent: je loopt zo hard je kunt en dan draag je het stokje over. Daar zit wat in.

1993: als first lady probeert Hillary Clinton een ziektekostenverzekering af te dwingen. Foto Corbis

Geharnast

Een constante in haar politieke loopbaan is haar steun voor militair ingrijpen. Ze stemde als senator in 2002 voor de inval in Irak. In 2014 zei ze die stem achteraf te betreuren, maar als minister was ze niet veel minder geharnast. Zij was voor de humanitaire interventie in Libië, een troepenversterking in Afghanistan, het bewapenen van Syrische rebellen en de blijvende aanwezigheid van militairen in Irak. Vorig jaar vergeleek ze Poetins annexatie van de Krim met Hitlers optreden in de jaren dertig. In haar huist een linkse havik die niet terugschrikt voor het gebruik van hard power en stevige taal.

Nu gaat ze wederom proberen de sprong naar het allerhoogste te maken. Ze is nog beroemder dan in 2008. Ze krijgt misschien maar een paar uitdagers in de Democratische voorverkiezingen. Nooit eerder was er zo'n kandidaat, die al op de voorhand een deel van het veld wegvaagt. Maar uiteindelijk komt ze tegenover een Republikein te staan en moet ze de kiezers voor zich winnen.

Die kennen haar ogenschijnlijk door en door na al haar jaren in de schijnwerpers. Ze weten dat Clinton veel mee heeft maar ook veel tegen, dat ze geliefd is, maar ook gehaat. Daarom zal ze het op basis van haar roem alleen niet redden.

2011: als minister van Buitenlandse Zaken temt ­Hillary ­Clinton macho Silvio Berlusconi. Foto Corbis

Ze zal een veel strakkere campagne moeten voeren dan acht jaar geleden. Eentje waarin ze minder verkrampt overkomt en de kiezer overtuigt dat ze niet slechts uit is op de macht, de titel en de eer maar ook geloofwaardige plannen heeft voor de problemen waarmee het land kampt.


Ze heeft bewezen dat ze zaken kan doen met tegenstanders in het Congres, dat ze goed overweg kan met buitenlandse leiders en zo nodig de confrontatie niet schuwt. Allemaal punten waarop Obama wordt bekritiseerd. Ze ambieert niet zoals hij een 'transformatieve' leider te zijn, een idealistische president die grote historische veranderingen teweeg wil brengen. Zij is als pragmatisch politicus van het midden meer iemand van de stap-voor-stapbenadering, die net als Bill desnoods een pact met de duivel sluit als het maar iets oplevert.


Wellicht is dat juist wat de kiezers willen na alle hooggestemde retoriek van Obama. Zeker is dat niet. Sommigen in de Democratische achterban zullen moeite hebben met Clinton, de vriendin van Wall Street en de vrouw van staal. Alles hangt af van haar campagne. Ze is een taaie. Velen weten nog hoe ze zelfs het verraad van haar man in de Lewinsky-affaire overleefde. Nu zullen ze zich er ook van willen vergewissen dat in de beroemdheid tevens een president schuilt.

2014: oma Hillary Clinton en opa Bill met hun ­kleindochter Charlotte. Foto AP
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.