'Vrouw stemt minder vaak extreem-rechts'

Met vrouwen gebeurt iets opmerkelijks in het kieshokje, ontdekte politicoloog Eelco Harteveld. Ze stemmen half zo vaak radicaal rechts als mannen, terwijl ze evenveel sympathie voor het gedachtegoed hebben.

Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant

Hij bestudeerde kiezersonderzoeken uit zeventien landen in Europa van 1999 tot heden en overal stuitte politicoloog Eelco Harteveld op de gender gap: mannen stemmen vaker radicaal rechts dan vrouwen. Hoe extremer het gedachtegoed van de partij, hoe minder vrouwelijke kiezers zij trekt.

Waarom? Dat ontdekte Harteveld, die vrijdag promoveert aan de Universiteit van Amsterdam, tijdens een experiment. Vrouwen laten hun stemgedrag beduidend meer beïnvloeden door de omgeving of de publieke opinie dan mannen. Veel radicaal-rechtse partijen kampen met een sociaal stigma: mannen laten zich daar minder door afschrikken.

Stemmen doen we anoniem, hoe werkt zo'n sociaal stigma dan?

'In theorie kun je stemmen wat je wilt, toch zie je dat stemgedrag zich in een sociale context ontwikkelt. Door te praten, door wat je leest en wat je hoort. Als een partij met racisme of vooroordelen wordt geassocieerd of als onacceptabel wordt gezien in je omgeving, neem je dat mee het stemhokje in. We maken ons zo'n stigma als het ware eigen.

'Dat bleek uit een experiment met vierduizend deelnemers dat ik in Zweden heb gedaan. De proefpersonen moesten anoniem online het programma van een fictieve radicaal-rechtse partij positief of negatief beoordelen. Ik manipuleerde het aantal likes en dislikes. Wat bleek: als de partij veel werd afgekeurd, keurden vrouwen haar vervolgens vaker af. Mannen werden helemaal niet beïnvloed in hun voorkeur.

'Het sluit aan bij een theorie uit de socialiseringsliteratuur die veronderstelt dat vrouwen van jongs af aan met het rolmodel van de verbinder worden grootgebracht. Je ziet dat ook veel in films: de man als eenzame krijger die tegen iedereen in, zijn eigen pad volgt en zo de wereld redt. Vrouwen houden de groep bij elkaar.'

Politicoloog Eelco Harteveld.

Hoe definieert u een radicaal-rechtse partij?

'Een partij die nationalisme in combinatie met xenofobie propageert. Dus niet alleen: wij Nederlanders zijn geweldig, maar vooral ook: we worden bedreigd door zaken van buiten. De partij is autoritair: strenger straffen, een sterk leger, meer politie, niet vies van hiërarchie. En ze is populistisch. De elite is corrupt en wij gewone mensen zijn daar de dupe van. Gezond boerenverstand is superieur aan de wijsheid van belezen politici.'

In hoeverre kampt de PVV-stemmer met een sociaal stigma?

'Dat valt in vergelijking met partijen die zich sterk racistisch en gewelddadig manifesteren, zoals Jobbik in Hongarije, de Gouden Dageraad in Griekenland of vroeger de Zweden Democraten, behoorlijk mee. De man-vrouwverdeling van de PVV-kiezers is ook minder scheef. Vrouwen voelen zich gemakkelijker bij een partij die zich ondanks een anti-immigratieboodschap distantieert van racistisch geweld. Je ziet dat vrijwel altijd in enquêtes: vrouwen veroordelen geweld sterker. Mannen voelen zich daar minder bezwaard bij.'

Een gedachte luidt: mensen die het meeste last hebben van migratie stemmen rechts-radicaal. Herkent u dat?

'Tot op zekere hoogte zie je dat mannen vaker dan vrouwen posities bekleden die door globalisering onder druk staan, bijvoorbeeld de vrachtwagenchauffeur die vreest voor Poolse concurrentie. Radicaal-rechtse partijen met een meer linkse economische signatuur - pensioenleeftijd omlaag, pensioenen omhoog, behoud van sociaal vangnet voor 'onze' arbeiders - doen het beter bij deze mannen.

'Maar in Nederland zie je dat een groot deel van de PVV-stemmers gewoon uit de middenklasse komt en in een Vinexwijk woont. Uiteindelijk is de sociaal-economische status van een kiezer niet de beste voorspeller van zijn stemgedrag.'

PVV en de vrouwen

Uit de meest recente peiling van I&O Research blijkt dat 19 procent van de mannen en 14 procent van de vrouwen op de PVV zegt te gaan stemmen. 'Een significant verschil, maar zeker niet het dubbele', zegt verkiezingsonderzoeker Peter Kanne van I&O Research. Dat sluit aan bij de bevinding van Harteveld: 'Geert Wilders heeft goed begrepen hoe je meer vrouwelijke kiezers moet trekken. Hij distantieert zich expliciet van racistisch geweld en laat geen leden toe bij de PVV die actief kunnen zijn bij racistische manifestaties.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden