Vrouw ook elektronisch geketend

Voor de Saoedische wet zijn vrouwen een soort minderjarigen: ze staan onder toezicht van een mannelijke voogd. Die krijgt nu zelfs een sms'je van de douane als 'zijn' vrouw bij de grens staat.

AMSTERDAM - Noem het vooruitgang: vrouwen in Saoedi-Arabië worden voortaan ook elektronisch in de gaten gehouden. Wil een vrouw het land verlaten zonder toestemming van haar mannelijke 'voogd' - meestal de echtgenoot, de vader of een broer - dan krijgt hij van de douane ogenblikkelijk een sms'je. Als ze wél toestemming heeft ook trouwens.


Het is een technologische verfijning van een systeem dat het uiterst conservatieve moslimland sinds jaar en dag kent, dat van de mannelijke voogdij-schap over vrouwen. Volwassen Saoedische vrouwen zijn voor de wet een soort minderjarigen. Zij zijn niet handelingsbekwaam en moeten hun voogd toestemming vragen voor alle belangrijke beslissingen.


Die verplichting is niet nieuw. Wat nieuw is, is de elektronische route. Tot voor kort moesten mannen naar het ministerie van Binnenlandse Zaken om een stempel van geen bezwaar in het paspoort van hun echtgenote (of dochter of zus) te laten zetten. Sinds de invoering van een elektronisch overheidsloket kunnen zij nu online de zaak regelen. Het id-nummer van de man wordt gekoppeld aan het nummer van zijn mobiele telefoon.


Het voogdijsysteem is voor Saoedische vrouwen het grootste obstakel voor volwaardige deelname aan de samenleving, zegt Annemarie van Geel van bureau Faraasha, kenner van de Arabische wereld. Zij was vele malen in Saoedi-Arabië en werkt aan een proefschrift over de maatschappelijke positie van vrouwen in het land.


In geen islamitisch land wordt aan het voogdijschap strikter vastgehouden dan in Saoedi-Arabië. Ook de segregatie der geslachten is er vergaander dan elders. Openbare gebouwen hebben aparte ingangen voor mannen en vrouwen, parken, musea en bibliotheken hebben aparte openingsuren voor vrouwen en mannen. Ook het uitsluiten van vrouwen voor het rijbewijs (zodat ze niet mogen autorijden) beperkt vrouwen in hun autonomie. De religieuze politie houdt streng vast aan de voorschriften.


Volgens Van Geel vinden vrouwen de segregatie veel minder een probleem dan het voogdijsysteem. 'Zelfs door activistes wordt de segregatie vaak verdedigd, het wordt gezien als een middel om te kunnen deelnemen aan het arbeidsproces.'


Voorzichtig boeken de vrouwen in Saoedi-Arabië vooruitgang. Het opzienbarendst is dat in het onderwijs, waar vrouwen massaal aan deelnemen. Bijna driekwart van de studenten aan universiteiten is vrouw. Er zijn universiteiten van internationaal niveau opgericht, speciaal voor vrouwen.


In een evenredig groeiende deelname aan het arbeidsproces vertaalt zich dat echter volstrekt niet, al zijn er rolmodellen op hoge posten bij de overheid en in het bedrijfsleven. Ook op wettelijk gebied is de vooruitgang bescheiden. 'Twee stapjes vooruit, een achteruit', zegt Van Geel.


Koning Abdullah wordt door Saoedische feministen gezien als een bondgenoot. Hij heeft beloofd dat vrouwen vanaf 2015 kiesrecht krijgen (voor gemeenteraden). Maar de koning is 88 jaar en heeft niet het eeuwige leven. Van Geel: 'Misschien draait zijn opvolger het wel terug. De vrouwelijke activisten zeggen: eerst zien, dan geloven.'


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden