'Vrouw aan begin carrière zoekt in contacten vooral morele steun'

De residentie van de Britse ambassadeur in Nederland stroomt een paar keer per jaar vol met getalenteerde vrouwen op hoge posities....

ZELF AFKOMSTIG uit een wereld waarin krijtstreep en stropdas domineren, weet Dame Rosemary Spencer als geen ander dat je tenminste 'net zo goed' moet zijn als een mannelijke collega om het tot ambassadeur te brengen. Maar het kan, en in Nederland kennelijk nog iets gemakkelijker dan in haar vaderland.

Buitenlandse Zaken in Den Haag kan bogen op een tiental vrouwelijke ambassadeurs. Dat aantal zal in de loop van dit jaar stijgen naar dertien of veertien. Steeds meer vrouwelijke ambassadeurs zitten zonder partner en poste. Dat heeft te maken met de zogeheten partnerproblematiek: partners geven niet zomaar hun carriere op om hun wederhelft achterna te reizen.

Hoewel vrouwelijke ambassadeurs klagen 'dat het slecht gesteld is met het aantal topposities bij BZ', steekt Nederland gunstig af bij Groot-Brittannië. Het Foreign and Commonwealthoffice in Londen heeft momenteel slechts zeven vrouwelijke ambassadeurs, meestal op kleine posten.

Maar het gaat de goede kant op, volgens Spencer.

'Momenteel treden bij ons meer vrouwen dan mannen toe tot de diplomatieke dienst. Ik geef toe dat sommigen afhaken, omdat het moeilijk is het werk te combineren met een gezinsleven. Maar velen slagen er wel in. De nieuwe generatie komt eraan. En het ministerie stelt zich flexibel op. Vooral de laatste vijf, tien jaren is de situatie gezinsvriendelijker geworden.'

Tot 1972 werden Britse vrouwen geacht de diplomatieke dienst te verlaten als ze in het huwelijk traden. 'Een huwelijk betekende het einde van een loopbaan.' Groot-Brittanië stond daar niet alleen in; ook in Nederland en Duitsland werden vrouwelijke ambtenaren tot ver in de jaren vijftig geacht hun baan op te zeggen als ze in het huwelijk traden. In Groot-Brittanië betrof dit verbod alleen vrouwen in de diplomatieke dienst.

In het algemeen gesproken ('het is een impressie, geen wetenschappelijke stelling') bereikten vrouwen in Nederland veel later sleutelpositie in de maatschappij dan in Groot-Brittannië. De ambassadeur denkt dat de belangrijkste reden in de Eerste Wereldoorlog ligt. Nederland was neutraal, de Britten stuurden alle jonge, gezonde mannen naar het front.

'Daardoor vielen er grote gaten in de arbeidsmarkt: op boerderijen, fabrieken, kantoren, noem maar op. Vrouwen stortten zich in het arbeidsproces op een schaal die ongekend was. Om praktische redenen. Maar het was wel een doorbraak.'

Spencer is de de dochter van een generaal-majoor bij de luchtmacht en een moeder die zelfstandig wilde zijn, en daarom een opleiding tot chef-kok volgde. Ze trad in 1962 in de diplomatieke dienst, toen er niet alleen een 'straf' stond op het huwelijk, maar nog talrijke beperkingen bestonden.

'Toen ik begon, was het niet mogelijk een vrouw naar een door mannen gedomineerde samenleving als Latijns-Amerika te sturen. Tot voor kort hadden we een vrouwelijke ambassadeur in het gebied, in Chili. Ook in de Arabische wereld zijn de mogelijkheden verruimd. We hebben zelfs een vrouw naar Jemen gestuurd. Ja, dat is een grote vooruitgang.' Haar eigen post telt nogal wat vrouwelijke stafleden, onder wie het hoofd van de afdeling politieke zaken.

Nederland mag dan meer vrouwen tellen in de top van de diplomatie dan Groot-Brittannië en ook in de politiek, in het bedrijfsleven is de situatie hier minder gunstig. 'Ik heb begrepen dat vrouwen zeer ondervertegenwoordigd zijn in raden van bestuur en onder commissarissen. Ik meen dat er ongeveer honderd zijn met een invloedrijke positie.'

Fijntjes wijst Spencer erop dat twee 'topvrouwen' van Britse afkomst zijn, de ex-bewindslieden Bottomley (Akzo Nobel) en Chalker (Unilever). Peinzend: 'Ik weet niet of vrouwen in Nederland wel voldoende kansen krijgen. Gebrek aan talent kan de reden niet zijn.'

De ambassadeur herinnert zich een recent bezoek aan de Nederlandse Aardolie Maatschappij (NAM), waar ze werd ontvangen door 'een buitengewoon indrukwekkende vrouw, een van de drie topmensen.' Spencer: 'Ze weet de opvoeding van drie kinderen te combineren met een terrific job.'

Spencer heeft in Den Haag een reputatie opgebouwd met haar lunches, waarbij uitsluitend vrouwen aan tafel zitten. 'In mijn land is het een zeer goede traditie ter gelegenheid van de verkiezing van de Vrouw van het Jaar een groep vrouwen bijeen te brengen uit alle delen van de samenleving. Van sport tot liefdadigheid, van bedrijfsleven tot overheid. Het bereik is onbeperkt.

'Het gaat soms om vrouwen die een bijzondere prestatie hebben geleverd, eruit springen. Maar er komen ook vrouwen die zich meer op de achtergrond verdienstelijk gemaakt hebben, vaak over een periode van vele jaren. Het zijn geweldige bijeenkomsten. Ik heb iets dergelijks naar Nederland willen overbrengen.'

Spencer noemt de bijeenkomsten 'belangrijk als instrument' bij het opbouwen van netwerken. Die zijn in haar ogen vitaal. 'Vrouwen die iets nuttigs doen, hoeven zich niet per se te concentreren op andere vrouwen. Maar vooral voor vrouwen die aan het begin staan van een carrière, betekent het contact met anderen een grote morele steun.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden