Vrolijke vaudeville regeert in banaal circus van het leven

De circusartiesten hebben hun tenten opgeslagen op een stoffig trekgat. Morgen gaan ze door naar Augsburg, maar vanavond moeten ze hun kunstjes nog vertonen voor een publiek van 24 man op een sjofele tribune....

Hein Janssen

Het is een zootje ongeregeld dat Thomas Bernhard in zijn stuk Macht der Gewoonte opvoert. Circusartiesten van derde allooi: de dompteur heeft een etterende arm, de komiek is depressief, de jongleur heeft een aanbieding van circus Sarasani op zak en wil weg. En dan is er de directeur: een tiran die na de circusshow zijn medewerkers dwingt het Forellenkwintet van Schubert te repeteren. Want het circus dat is ordinair, en Schubert, dat is hoge kunst.

De Vlaamse groep De Onderneming speelt Macht der Gewoonte nu in het festival Zomer van Antwerpen op locatie. Dat wil in dit geval zeggen op een stukje braakliggend terrein in Antwerpen, vlak bij de haven, onder een viaduct waar auto's overheen razen. Hier heeft de groep zijn circuswagens neergezet, en een biertentje.

De terloopse speelstijl van De Onderneming, ook al een spelers

collectief dat schatplichtig is aan Maatschappij Discordia, past wonderwel bij de gedreven, repeterende taal van Thomas Bernhard. Macht der Gewoonte is zeker niet zijn beste stuk, eerder een breed uitgesponnen farce dan een hecht dramatisch bouwwerk, maar de vrolijke vaudeville-aanpak van de Vlaamse artiesten maakt er een dolle boel van, met een tragisch-schurend slot.

Kris van Trier speelt de circusdirecteur en maakt daar een bijna klassiek Bernhard-personage van, een mokkende mopperkont, met vileine woorden strooiend, bijtend

en sarrend, maar in wezen ook eenzaam en triest. Altijd op zoek naar het hogere, het betere, en toch zijn leven moeten slijten in een gruwelijke alledaagsheid. Het is bijna banaal hoe hij zijn artiesten behandelt, maar ook begrijpelijk als je dat brandhout om hem heen ziet.

'Wij haten het leven, maar er moet geleefd worden', zegt hij. Zijn voortdurende zoektocht naar het schone, de muziek, de mooie cello's neemt hem uiteindelijk voor ons in.

De andere acteurs spelen de derderangs artiesten met veel grandeur. Er is zelfs een 'echt' circuspaard, voortgestuwd door twee actrices, dat prachtige capriolen uithaalt en het publiek bedient van een straal paardenzeik.

De voorstelling duurt ruim anderhalf uur en kent een fraaie opbouw. Van het gedoe met de onmachtige circusartiesten glijdt Macht der Gewoonte langzaam naar een apotheose waarin uiteindelijk het forellenkwintet gerepeteerd gaat worden.

Maar ook dat samenzijn loopt uit op een debacle; de pianist is stomdronken, de komiek uit balans, de koorddanseres krijgt de slappe lach.

De directeur blijft tenslotte alleen achter bij zijn radio waaruit godzijdank Schubert klinkt. Eindelijk berusting, eindelijk de troost van de muziek.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden