VROLIJK LEREN LEZEN MET 'C IS CHARLOTTE, DIE DRINKT CHOCOLAAD'

Laatst had ik een VW gehuurd,..

ABC, daar begint het mee

In 'deftig' zit DEFG,

in 'hij' vind je HI en J.

De KLM vliegt over zee.

Een NOP zit onder een voetbalschoen,

met Q kun je maar weinig doen,

RSTU zit in 'verstuurd'.

daar reed ik mee naar XYZ:

het einde van het alfabet.

Zo begint Het ABC van Willem Wilmink (Querido; ¿ 22,90). Dit vrolijke, door Olivia Ettema geïllustreerde ABC-boekje is verschenen ter gelegenheid van de expositie 'In het alfabet bekwaam - De geschiedenis van het ABC op school', die vanaf vandaag tot en met 21 januari in het Nationaal Schoolmuseum in Rotterdam wordt gehouden. De expositie maakt deel uit van een drieluik; op 8 december begint in het Letterkundig Museum in Den Haag een tentoonstelling over vermakelijke ABC-boeken, op 15 december gevolgd door een expositie over bibliofiele ABC-boeken in het museum Meermanno Westreenianum ook in Den Haag.

Als begeleidende publikatie bij de exposities verscheen bij Querido de bundel A is een aapje - Opstellen over ABC-boeken van de vijftiende eeuw tot heden (¿ 35,-). Hierin en op de tentoonstelling in Rotterdam wordt aan de hand van tal van voorbeelden een attractief beeld geschetst van het eerste leesonderwijs door de eeuwen heen. Een van de aardigste 'leesplankjes' is het zogenoemde 'hornbook', een rechthoekig plankje met daarop een velletje papier met het alfabet; ter bescherming werd het papier afgedekt met een stukje gewaste koeiehoorn. In Nederland zijn vier exemparen bekend.

Grote populariteit genoten de 'haneboeken', die hun naam ontleenden aan de haan die steevast in het boekje werd afgebeeld. Een haneboek bood de schooljeugd niet alleen het alfabet ter lering aan, maar ook de twaalf artikelen des geloofs, de tien geboden en meer van dergelijke stichtelijke teksten. Ook ABC-prenten met bijvoorbeeld een dierenalfabet of een militairen-alfabet vonden gretig aftrek. In de negentiende eeuw verschenen de eerste ABC-boeken volgens het stramien van 'A is een aapje'. Vooral de versie met tekeningen van Rie Cramer werd een voltreffer. In menig huisgezin klinkt nog regelmatig:

A is een aapje,

dat eet uit zijn poot.

B is een bakker,

die bakt voor ons brood.

C is Charlotte,

die drinkt chocolaad.

Enzovoort.

Han van Gessel

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden