Vroeger was het eenvoudiger, merken de nieuwe regeringspartijen tijdens verkiezingsdebat

De winnaars van de vorige gemeenteraadsverkiezingen, D66 en CDA, kregen het tijdens het eerste landelijke verkiezingsdebat zwaar te verduren. 'In de oppositie is het stukken makkelijker.'

PvdA-leider Lodewijk Asscher had Buma weer eens om de oren had geslagen met het afschaffen van de dividendbelasting en andere 'cadeautjes voor multinationals' Foto anp

Alexander Pechtold moest op NPO Radio 1 alle verwijten aan D66 nog eens herhalen om niet de tel kwijt te raken. Zijn door loting uitverkoren opponent, Denk-voorman Tunahan Kuzu, kwam in één ademteug met een waslijst vol D66-zonden: het referendum afgeschaft, van mening veranderd over de nieuwe wet voor de inlichtingen- en veiligheidsdiensten, gesneden in de sociale woningbouw, bezuinigd op het armoedebeleid in Rotterdam. 'D66 in de oppositie of D66 in het bestuur: het is een wereld van verschil', wilde Kuzu maar zeggen.

Pechtold herkende de tactiek. 'U maakt D66 nu voor alles verantwoordelijk. In de oppositie is het stukken makkelijker. Ik heb het ook wel eens gedaan.'

Campagnevoeren in tijden van regeringsverantwoordelijkheid: het is weer even wennen voor D66. Vier jaar geleden was de partij van Pechtold als lid van de oppositie tegen Rutte II nog de grote winnaar bij de gemeenteraadsverkiezingen, nu zal het vooral zaak zijn om de schade te beperken. De D66-leider toonde zich in zijn woordenstrijd met Kuzu in elk geval nog steeds een behendig debater. De Denk-leider kreeg voortdurend het verwijt dat hij 'vooral Turkse Nederlanders' vertegenwoordigt. 'Je isoleert jezelf en je achterban. Denk gaat terug naar de verzuiling.'

Het zal voor Pechtold verder een schrale troost zijn dat andere coalitiegenoten in Rutte III nu in hetzelfde schuitje zitten. Zo had CDA-leider Sybrand Buma, die zijn partij in 2014 overeind wist te houden als grootmacht in gemeenteraden, de grootst mogelijke moeite om zijn punt te maken in een debat met Marianne Thieme van Partij voor de Dieren.

Buma pleitte er - 'met een knipoog' - voor om Nederland net zo veilig te maken als Tubbergen, een CDA-bastion in Twente. De CDA-leider was zichtbaar verrast toen Thieme vervolgens het initiatief overnam door op te merken dat niet motorbendes, terrorisme of drugscriminelen het belangrijkste risico vormen in plattelandsgemeenten als Tubbergen, maar megastallen. 'De veiligheid van mens en dier staat op het spel,' aldus Thieme. 'Mensen worden daar eerder ziek van dan van een terroristische aanslag.'

Buma klaagde dat de oppositiepolitica hem niet liet uitpraten en hief uiteindelijk enigszins wanhopig zijn handen in de lucht. Pas later kreeg hij nog de kans om op te merken dat dit kabinet 5 miljard extra geld ter beschikking stelt voor gemeenten, maar wel pas nadat PvdA-leider Lodewijk Asscher hem weer eens om de oren had geslagen met het afschaffen van de dividendbelasting en andere 'cadeautjes voor multinationals'.

Klaver tegen Rutte: 'Ik heb u hoog zitten, maar ik vrees dat die acht jaren in het Torentje u langzaam het zicht op de werkelijkheid hebben ontnomen.' Foto anp

Net als D66 moet ook het CDA vrezen voor een nederlaag nu de 'verantwoordelijkheidsvakantie' is ingeruild voor een plek in de Trêveszaal. Alleen de kleinste regeringspartij, ChristenUnie, blijft vooralsnog overeind in de peilingen. Partijleider Gert-Jan Segers permitteerde het zich zelfs om kritiek te uiten op zorgplannen van de coalitiepartner VVD, 'ook al zijn het tegenwoordig mijn vrienden'. Mark Rutte wapperde vanuit de zaal in het Haagse Nieuwspoort bestraffend met zijn wijsvinger.

De premier is de enige partijleider uit de coalitie die ruimschoots ervaring heeft met de pijn van regeringsverantwoordelijkheid, maar die ervaring werd juist tegen hem gebruikt door Jesse Klaver. De GroenLinks-leider raakte geïrriteerd toen Rutte hem verweet te 'blaffen naar de maan', omdat zijn partij erop aandringt Europese aanbestedingsregels voor de thuiszorg aan te passen. Klaver: 'Ik heb u hoog zitten, maar ik vrees dat die acht jaren in het Torentje u langzaam het zicht op de werkelijkheid hebben ontnomen.'

Pechtolds door loting uitverkoren opponent, Denk-voorman Tunahan Kuzu, kwam in één ademteug met een waslijst vol D66-zonden. 'D66 in de oppositie of D66 in het bestuur: het is een wereld van verschil', wilde Kuzu maar zeggen. Foto anp

Rutte leek er niet door aangedaan, wellicht ook omdat de impact van het radiodebat op het grote publiek waarschijnlijk bescheiden zal zijn. Er waren weinig clashes die de komende dagen nog vaak besproken zullen worden in kranten of talkshows. Dus ook die potentiële spin-off zal waarschijnlijk uitblijven.

De regeringspartijen hebben wel een voorproefje gekregen wat hen te wachten staat bij het grote televisiedebat de avond voor de gemeenteraadsverkiezingen op 21 maart. De ex-oppositiepartijen D66 en CDA zullen nog wel eens weemoedig terugdenken aan de comfortabele positie van vier jaar geleden.