'Vroeger kon je hier je deur gewoon open laten staan'

Al tientallen jaren komen er asielzoekers naar Ter Apel. Meestal zonder grote problemen. Tot nu. 'Bij mijn ouders stond er ineens een in de woonkamer.'

Onderweg naar het AZC van ter Apel.Beeld Harry Cock/ de Volkskrant

Overal in Ter Apel hangen blauw-witte wegwijzers met daarop het woord 'refugees'. Wie het spoor volgt, komt in het buitengebied. Tussen de kale, winderige akkers ligt daar de locatie waar net in Nederland gearriveerde asielzoekers zich dienen te melden. Er is plek voor tweeduizend mensen.

Asielzoekers komen hier al sinds de jaren negentig, tot grote problemen heeft het nooit geleid. Ter Apel is het gewend dat de hele wereld door het dorp banjert, plastic tasje met Aldi-boodschappen in de hand. Maar de laatste weken zwellen de klachten van dorpsbewoners aan.

Er wordt door tuinen geslopen, herrie gemaakt, gestolen, luidt het verhaal. De politie spreekt van een 'toegenomen problematiek van overlast, winkeldiefstal en drankmisbruik'. Wat is er hier in Zuidoost Groningen ineens aan de hand?

'990 op de duizend zijn lieve mensen', zegt Ton Versteeg in de Hoofdstraat, over de asielzoekers in zijn dorp. Met zijn vrouw Simone Bakker en drie dochters woont hij aan het kanaal, op de wandelroute van de asielopvang naar het centrum. 'Eerst maakten we vaak gezellig een praatje, of ze vroegen de weg naar de dokter of de apotheek. Het laatste halfjaar zien we ineens een andere categorie mensen komen. Ze gebruiken onze voortuin als afvalbak.'

Hij wijst op zijn grijze geparkeerde stationwagen voor de deur. 'Laatst stond er een hier tegen mijn auto te schoppen. Ik heb al een paar keer krassen moeten laten verwijderen.'

Hun dochters van 13 en 18 zijn huiveriger geworden om in hun eentje het centrum in te gaan, zegt Bakker. 'Ze worden nageroepen door zo'n groep van een man of vijftien. Dan roepen ze 'beauty' ofzo. Het gaat er niet eens om wát ze roepen, het is voor een meisje gewoon intimiderend, zo'n groep kerels waarvan er dan eentje stomdronken is.'

Bakker vindt het 'zielig' dat de onruststokers het verpesten voor 'echte asielzoekers, die hier wel daadwerkelijk komen voor hulp'.

Het is ook maar wat je overlast noemt, zegt Klaas Schrik, een rijkelijk bebaarde dorpsbewoner een eind verderop. 'Er heeft hier ook weleens iemand in de tuin gestaan. Die man bleek naar onderdak te zoeken. Het is vaak meer wanhoop dan gevaar. Een andere keer belde een gezin aan met de vraag of ik misschien een oud paar meisjesschoenen had voor hun dochter. Maar wij hebben geen kinderen.'

Schrik signaleert dat enkele dorpsgenoten 'met toch al wat racistische denkbeelden' nu hun kans schoon zien om een gewillig gehoor te vinden voor allerlei opgeblazen wissewasjes. 'Als je een stok zoekt om mee te slaan, dan vind je die ook.'

Vlak voor het AZC staat een kraam met voedingsmiddelen.Beeld Harry Cock/ de Volkskrant

Burgemeester Leontien Kompier (PvdA) neemt de klachten die zijn geuit tijdens twee bewonersbijeenkomsten in november hoog op. Deze week zijn extra maatregelen afgekondigd om de overlast terug te dringen. Die wordt volgens Kompier veroorzaakt door een groep van 'tientallen' onruststokers uit met name zogeheten 'veilige landen' als Marokko, Algerije en Georgië. Ze hebben vaak al een hele zwerftocht door Europa achter de rug en proberen het nu in Nederland, maar hun kansen op asiel zijn nihil.

Ook in de stad Groningen wordt al een paar weken geklaagd over zakkenrollerij door asielzoekers uit deze 'veilige landen'. In Hoogezand poogden vijf asielzoekers deze week een tienermeisje te beroven van haar telefoon en werd een ander meisje door dezelfde groep lastiggevallen, meldt Dagblad van het Noorden.

'Het zijn jongens tussen pakweg de 16 en de 30', profileert dorpsbewoner Versteeg de asielzoekers die overlast veroorzaken. 'Ze hebben niks anders, ze hebben niks te verliezen, dus het interesseert ze ook allemaal niks.'

Zijn buurvrouw, die niet met haar naam in de krant wil, 'daar krijg je misschien weer gedoe van', denkt over verhuizen. 'Ze lopen hier mijn pad op en ze staan hier 's nachts voor de deur te drinken. Als je er iets van zegt is het 'sorry, sorry'. Maar de rotzooi laten ze liggen.' Ze zet intussen borden op haar eettafel, haar collegaatjes van de Buurtzorg komen zo Sinterklaas vieren.

'Het is dat mijn vriend hier niet weg wil, het is een mooi en groot huis. Maar anders was ik vertrokken.' De eerste gast staat met haar surprise op de stoep. 'Jij woont aan de andere kant van Ter Apel, daar heb je nergens last van hè', zegt ze tegen haar collega. 'Het is eigenlijk alleen deze straat waar je echt wat merkt.'

Buiten is de schemering ingevallen. Twee politiewagens racen met blauwe zwaailichten over de Hoofdstraat voorbij. Er is extra politie ingezet in Ter Apel om de toegenomen overlast het hoofd te bieden. Met wisselend resultaat, blijkt deze middag. Op de brug over het kanaal worden twee asielzoekers aangehouden. Vier agenten zetten hen wijdbeens tegen de auto, jassen moeten uit, mutsen af, alles wordt gefouilleerd. Na tien minuten worden de jongemannen in de boeien geslagen. Ze verdwijnen elk in een andere politiewagen.

Drie andere asielzoekers komen met hun gele tassen van de Jumbo voorbij wandelen. 'Geen idee wat er aan de hand was', bezweert de 33-jarige Marokkaan Hassan Imad. In het voorjaar van 2015 vloog hij van Marokko naar Turkije, om daar gebruik te maken van een smokkelbootje naar Griekenland. 'Dat was de makkelijkste route.'

Met zijn twee maten zwerft hij nu al anderhalf jaar door Europa. Het drietal leefde op straat in Frankrijk en België. 'Werk was daar niet te krijgen.' Nu proberen ze het uit wanhoop maar in Nederland. 'Ik zoek gewoon een veilige plek', zegt Imad. Hij zegt dat hij in Marokko zijn leven niet zeker is, omdat hij heeft getuigd tegen leden van de 'hasjmaffia' die zijn vriend voor zijn ogen vermoordden. 'De politie wordt in Marokko ook door de maffia omgekocht.'

De twee opgepakte mannen, 22 en 24 jaar oud, blijken eveneens asielzoekers uit Marokko. 'Ze werden ervan verdacht voor de deur van de supermarkt in softdrugs te handelen', zegt een politiewoordvoerder later. Routineus: 'Inderdaad, veilige landers.' De twee zijn alweer op vrije voeten, er was te weinig bewijs. De gemeente onderzoekt nog of het duo een gebiedsverbod kan worden opgelegd.

'Er worden er hier zo vaak mensen in de kraag gegrepen', zegt Sander, die in de Westerstraat dagelijks een stroom asielzoekers aan zijn raam voorbij ziet trekken. 'Dan heeft er weer een een pot pindakaas van 80 cent meegenomen bij de Aldi, dat soort dingen. Nog geen maand geleden stond er bij mijn ouders ineens een asielzoeker in de woonkamer. Die was gewoon via de voordeur binnengelopen. Dan sta je wel even raar te kijken. Gelukkig hebben mijn ouders twee honden, dus hij was zo weer vertrokken. Bij andere kennissen was hij ook binnengeslopen, daar had hij wel geld mee weten te grissen.'

Maar Ter Apel blijft nuchter. Sander haalt zijn schouders op: 'Vroeger kon je hier in het dorp je deur gewoon open laten staan. Die doen we nu dan maar op slot.'

Coa-personeel klaagt over 'asociale asielzoekers'

Medewerkers van asielzoekerscentra hebben last van asielzoekers die zich 'asociaal en respectloos' gedragen. Dit blijkt uit een uitgelekt verslag van een gesprek dat het bestuur en de ondernemingsraad van het Centraal Orgaan opvang Asielzoekers (COA) hierover hebben gehad. Medewerkers hebben de directie aangespoord harder op te treden.

Het COA zegt zich bewust te zijn dat medewerkers in azc's op de proef worden gesteld door asociale asielzoekers. 'De groep is al weken in beeld', zegt een woordvoerder. Hij kan niet zeggen om hoeveel personen het gaat, wat hun afkomst is en waar de incidenten zich hebben voorgedaan.

Op de site van het COA schrijft topman Gerard Bakker vrijdag dat meerdere signalen het bestuur bereiken waar 'we van schrikken'. Bakker: 'Van medewerkers blijf je af. Punt uit. Je hebt je te gedragen als je hier asiel aanvraagt.'

Twee weken geleden is de Tweede Kamer door het COA geïnformeerd over de problemen. Staatssecretaris Klaas Dijkhoff zegt dat direct maatregelen zijn getroffen. 'Die lui worden aangepakt.'

Overlastgevende asielzoekers die strafbare feiten plegen worden met voorrang berecht. Dijkhoff wil het Vreemdelingenbesluit bovendien zodanig aanpassen dat niet alleen overlast buiten de asielopvang, maar ook overlast binnen het asielzoekerscentrum kan leiden tot het plaatsen in vreemdelingenbewaring.

Uitzetten verloopt stroef
De laatste tijd doen relatief veel asielzoekers uit zogenoemde 'veilige landen' een asielaanvraag, onder wie veel Marokkanen en Algerijnen. In oktober vormden Marokkanen de grootste groep, met 389 nieuwe aanvragen, tegen 283 in september en 128 in augustus. Ze worden doorgaans in een versnelde procedure van tien dagen afgewezen.

Een afgewezen asielzoeker uit een 'veilig land' mag het hoger beroep niet in Nederland afwachten. Er is ook geen recht op opvang, tenzij de migrant meewerkt aan de eigen uitzetting. In theorie zouden asielzoekers uit Noord-Afrika dus snel vertrokken moeten zijn.

In de praktijk lukt uitzetten echter nauwelijks. Dat is het manco van het asielbeleid in het algemeen: als iemand niet weg wil, wordt het heel moeilijk om die persoon het land uit te krijgen. Specifiek voor Marokko geldt dat de Marokkaanse autoriteiten niet meewerken aan gedwongen terugkeer. Als een migrant (doelbewust) geen paspoort heeft, de Nederlandse overheid een laissez passer nodig voor een uitzetting. Maar Marokko verstrekt die reisdocumenten niet of nauwelijks.

Eerder deed zij dat niet als afstraffing omdat Nederland de sociale regelingen voor Marokkaanse Nederlanders in Marokko wilde versoberen. Dat conflict is inmiddels opgelost. Waarom Marokko nog altijd niet meewerkt, is het ministerie van Justitie niet duidelijk.

Een aanzienlijk deel van de Noord-Afrikanen die zich nu als asielzoeker meldt, heeft eerder in een ander Europees land een aanvraag ingediend. Volgens de zogenoemde Dublin-verordening moet Nederland deze groep terugsturen naar het eerste Europese aankomstland. Dit moet wel eerst in een procedure worden vastgesteld en vervolgens moet het andere Europese land meewerken aan overplaatsing. In de praktijk gaan daar maanden overheen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden