Vrijspraak komt Belgische rechter duur te staan

De Antwerpse rechter Walter De Smedt zag op 12 april 2009 een onaangename verrassing in zijn rechtszaal. Nog maar twee maanden eerder had hij een onverbeterlijke dief veroordeeld tot een celstraf van anderhalf jaar, en nu stond die boef weer voor hem. Op heterdaad betrapt tijdens een auto-inbraak, terwijl hij eigenlijk in de gevangenis had moeten zitten.

De rechter had het kunnen weten. Door het enorme cellentekort is het in België immers standaardprocedure geworden om gevangenisstraffen van minder dan drie jaar niet daadwerkelijk uit te voeren. Veroordelingen tot drie jaar celstraf worden in België automatisch omgezet in één jaar huisarrest onder elektronisch toezicht. Alleen uitzonderingen – zoals seksuele delinquenten, recidivisten of personen zonder vaste woon- of verblijfplaats – moeten nog naar de cel.

Enkelbanden

Daarbij komt nog dat voor de elektronische enkelbanden (en vooral voor de controle en begeleiding daarvan) een fikse wachtlijst bestaat. Volgens officiële bron bedraagt de wachttijd gemiddeld drie maanden. In de praktijk kunnen criminelen die drie jaar celstraf hebben gekregen dus nog maandenlang gaan en staan waar ze willen.

Op 12 april 2009 had rechter De Smedt schoon genoeg van die situatie, die volgens hem tot een klimaat van straffeloosheid leidde. Hij sprak de dief in zijn beklaagdenbank vrij, ondanks de overvloed aan bewijzen, als signaal dat hij de halfslachtige uitvoering van celstraffen niet langer kon verdragen.

Veel hielp het niet. De minister van Justitie en het Openbaar Ministerie reageerden woedend, en het OM klaagde de rechter zelf aan wegens ‘rechtsweigering’. Vrijdag moest De Smedt zelf voor de rechter verschijnen. Het OM eiste een ‘principiële straf’ tegen hem. Niettemin staat hij nog steeds achter zijn vonnis: ‘Het gaat hier over principes.’

Halfslachtig


De Smedt is lang niet de enige Belgische rechter die moeite heeft met de halfslachtige uitvoering van ‘lage’ celstraffen. ‘Straffen van drie jaar zijn mogelijk bij onder meer vermogensdelicten, geweldsdelicten, drugsdelicten’, zegt John De Wit, justitiespecialist van de krant Gazet van Antwerpen. ‘Dat zijn heel ernstige misdrijven. Logisch dat rechters niet tevreden zijn als zo’n veroordeelde er met één jaar enkelband van af komt. De hele magistratuur is daar heel verontwaardigd over.’

Veel Belgische rechters verhogen hun straffen naar ‘drie jaar plus één dag’, zodat de veroordeelde criminelen toch zeker in de gevangenis komen. ‘Er worden tegenwoordig veel meer hoge straffen uitgesproken, terwijl er niet meer grote criminaliteit is’, zegt Renaat Landuyt, advocaat en juridisch specialist van oppositiepartij sp.a. ‘Maar zo krijg je een spiraal van juridisch overbieden, en een uitholling van het systeem.’

Als advocaat ziet Landuyt ook de andere zijde: je kunt als crimineel grote nadelen ondervinden van de Belgische situatie. Rechters spreken de straffen van ‘drie jaar plus één dag’ uit in de veronderstelling dat een gevangene vervroegd zal worden vrijgelaten. Gebeurt dat door complicaties niet, dan kan een veroordeelde veel langer vastzitten dan de rechter eigenlijk voor ogen had.

‘Er is eigenlijk maar één woord voor’, zegt Landuyt. ‘Het is een loterij.’

Toga en weegschaal (Colourbox)
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden