Vrijheidsstrijder voor Indonesiërs

Door Peter BrusseWijanto Rachman (77) behartigde als jurist de belangen van Indonesiërs in ballingschap en politieke vluchtelingen. De laatste twintig jaar van zijn leven bracht hij in Nederland door....

Peter Brusse

Wijanto Rachman, op 25 oktober op 77 jarige leeftijd overleden, was een Indonesisch jurist en activist die het grootste deel van zijn leven als balling door Azië, Afrika en Europa heeft gezworven. De afgelopen twintig jaar woonde hij als Nederlands staatsburger in Zeist.

Hij behartigde de belangen van Indonesiërs die na de coup van Soeharto in 1965 niet meer naar hun land durfden terug te gaan. Niet zonder reden, een miljoen politieke tegenstanders zijn door Soeharto om het leven gebracht.

Daarnaast gaf Wijanto als vrijwilliger juridisch advies aan politieke vluchtelingen. Hij wist in welk land een asielzoeker de beste kansen maakte. Hij was een vriendelijk man van weinig woorden; trad niet op de voorgrond, maar maakte indruk als hij rustig en helder zijn argumenten uiteenzette.

Hij werd, ook al in ballingschap, geboren in een koloniaal Nederlands interneringskamp in Boven-Digul, in het voormalige Nieuw-Guinea. Zijn ouders kwamen uit Java en waren er na de opstanden van 1926 en 1927 met duizenden nationalisten gedumpt. Ze moesten zich in dit ongezonde malariagebied maar zien te redden. Ze verbouwden wat rijst, jaagden op krokodillen en dreven ruilhandel.

Bij terugkeer op Java – net vóór de Japanse inval van 1941– kon Wijanto’s vader, voormalig hoofdambtenaar op een suikerraffinaderij, moeilijk aan de kost komen. Wijanto bracht anti-koloniale en anti-Japanse blaadjes rond. Tijdens de Politionele Acties vocht hij als vrijheidsstrijder vanuit het oerwoud.

Daarna studeerde hij rechten aan de nieuwe Gaja Mada Universiteit van Djokjakarta. Hij was een voorbeeldig student, zat in de studentenraad en speelde een belangrijke rol bij het oprichten van de landelijke, linkse studentenorganisatie CGMI, die later door Soeharto werd verboden. Hij doceerde aan de universiteit van Soerabaja, Djokjakarta en Kalimantan (Borneo) en was actief in de Indonesische Vereniging van Wetenschappen, HSI.

Als politiek aanhanger van president Soekarno vertrok hij in 1963 naar Guinee, West Afrika, als de Indonesische vertegenwoordiger op het secretariaat van de Afro-Aziatische Juristen Conferentie. Zijn vrouw volgde en toen Soeharto in 1965 aan de macht kwam, ontsnapten zij aan het bloedbad, maar konden niet meer terug.

Wijanto kreeg een permanente functie bij de Afro-Aziatische Solidariteits Organisatie, die in Guinee was gevestigd. Hij adviseerde jonge landen met het opzetten van een rechtstelsel, streed voor mensenrechten en organiseerde bijeenkomsten voor juristen en journalisten.

Bij een staatsgreep in 1985 vluchtte hij met vrouw en zoontje van Guinee via Peking naar Nederland, het nieuwe vaderland. Vol energie richtte hij belangenorganisaties op voor Indonesiërs in ballingschap. Na de val van Soeharto vertegenwoordigde hij de bannelingen bij ambassade en regering.

Wijanto ontdekte het internet en kon niet zonder het nieuws op de radio. Verscheidene malen ging hij met het gezin op het nieuwe paspoort naar het land van herkomst, maar zij beseften er niet meer te kunnen wennen. Komend voorjaar zal de urn met zijn as in het familiegraf bij Malang worden bijgezet.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden