Vrijheid van meningsuiting is voldoende gewaarborgd

Het vrije debat wordt niet in gevaar gebracht door de wetten tegen discriminatie, meent Jacky W. Nieuwboer...

Jacky W. Nieuwboer

Peter van Walsum stelt dat de vrijheid van meningsuiting voorrang verdient boven de discriminatieverboden die in dit land gelden (Forum, 12 november). Hij meent dat de vrijheid van meningsuiting zwak verankerd is in de wet en dat door de discriminatieverboden veel van die vrijheid wordt teruggenomen. Er zou een accentverschuiving ten gunste van de vrijheid van meningsuiting moeten komen.

Deze discussie speelt al langer en in de loop der tijd is duidelijk geworden dat hier wel wat tegen in te brengen valt: respect voor anderen is juist in een open debat van groot belang, terwijl de discriminatieverboden in de praktijk reeds zeer genuanceerd worden toegepast.

Ten eerste wat principiële kwesties. Belediging en discriminatie roepen gevaren in het leven. De miskenning van de gelijke waarde van ieder individu brengt schade teweeg. Die miskenning is vaak het voorportaal van daadwerkelijke ongerechtvaardigde achterstelling en van fysieke mishandeling. Meestal gaat het om een minderheidsgroep die in zekere zin kwetsbaar is en daarom in bepaalde omstandigheden strafrechtelijke bescherming verdient. Belediging en discriminatie kunnen zodanig uit de hand lopen, dat er uitsluiting en massamoorden uit voortkomen, zoals recent nog op de Balkan.

Er moet veel waarde worden gehecht aan het respect voor anderen. Ook als het om het vrije debat gaat moet men als gelijke en vrij persoon worden erkend om als volwaardige partner aan dat debat te kunnen deelnemen. Voorts zou men gevrijwaard moeten zijn van discriminatie.

Ten tweede wat meer over de werking van de discriminatieverboden in het Wetboek van Strafrecht. Toegegeven moet worden dat rassendiscriminatie volgens het strafrecht tegenwoordig een ruim begrip is; zo valt er ook het afgeven op bijvoorbeeld 'asielzoekers' onder.

Toch leidt artikel 137, in tegenstelling tot wat Van Walsum beweert, maar in bescheiden mate tot rechtszaken en veroordelingen. Er worden hoge eisen gesteld aan vervolging, zo moeten veelal openbaarheid en opzet tot discrimineren worden bewezen. Schriftelijk werk wordt veelal met rust gelaten, zo is een column van Theo van Gogh waarin hij naar de profeet Mohammed verwijst als een 'geitenneuker uit Mekka' door de rechter geaccepteerd, aangezien het hierbij om satire zou gaan. De wet zelf zondert ook zakelijke berichtgeving uit van het bereik van artikel 137, zodat een televisieprogramma waarin racistische meningen verwoord worden mogelijk is.

Er wordt echter een grens getrokken die aantoont dat respect voor elkaar van groot belang is. Scheldpartijen, waarbij een groep mensen beledigd wordt op grond van ras, worden veelal afgestraft. Ook rechts-extremistische uitingen in het kader van demonstraties die tot gewelddadige confrontaties konden leiden (te denken valt aan wijlen Hans Janmaat) zijn in het verleden aangepakt. Als tot strafbaarheid wordt besloten, gaat het echter om beperkte straffen: meestal blijft het bij een paar honderd euro.

Ook de laatste tijd is er geen kentering gaande, zoals wel gedacht wordt. Uitspraken van Fortuyn werden niet vervolgd, omdat ze zijn gedaan in het kader van het publieke, politieke debat. Al ten tijde van de totstandkoming van de antidiscriminatiewetgeving werd aangegeven dat hier grote waarde aan zou moeten worden gehecht. Het vrije debat is niet in gevaar. Het nu verder ongestraft mogelijk maken van beledigingen is in deze tijd van bezinning op normen en waarden een ongewenst signaal.

Het bovenstaande geeft aan dat enerzijds de vrijheid van meningsuiting niet absoluut is; echter, de discriminatieverboden kennen ook hun grenzen. Van een genuanceerde situatie is nu reeds sprake.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden