‘Vrijheid van meningsuiting in Japan is in gevaar’

In Japan waart een gevaarlijk soort nationalisme rond. Fervente aanhangers daarvan proberen opiniemakers en politici de mond te snoeren, waarschuwt parlementariër Koichi Kato....

Van onze correspondent Joan Veldkamp

Parlementslid Koichi Kato weet waarover hij praat als het gaat om het nationalistische gevaar in Japan. Twee weken geleden werden zijn huis en kantoor in brand gestoken door een fervente nationalist.

Kato is een van de weinige partijgenoten van premier Koizumi die ongezouten kritiek durven te leveren op diens buitenlands beleid. Al jaren hamert de China-specialist op verbetering van de betrekkingen tussen Japan en zijn buurlanden. Die zijn op een nieuw dieptepunt beland toen Koizumi op 15 augustus de Yasukuni-tempel bezocht. Daar worden behalve miljoenen slachtoffers ook veertien Japanse oorlogsmisdadigers uit de Tweede Wereldoorlog herdacht.

Voor de televisiecamera’s haalde Kato fel uit naar de premier. Twee uur na die uitbarsting stak een extreem-rechtse nationalist zijn huis en kantoor in brand. Kato’s moeder (97) maakte gelukkig net een avondwandeling. De 65-jarige nationalist, die na zijn daad tevergeefs probeerde zelfmoord te plegen, werd opgenomen in het ziekenhuis en is inmiddels in staat van beschuldiging gesteld.

‘De brand is niet het enige incident’, zegt Kato. ‘Een goede kennis van me is tv-commentator. Ik hoorde dat hij zijn activiteiten heeft gestaakt omdat extremisten dreigden zijn dochter iets aan te doen. Het kind zit nog op de lagere school. En drie jaar geleden kreeg ik al brieven met kogels.’

Kato merkt dat vooral politici zich steeds minder vrij voelen. ‘Ik ben een van de weinigen die geen blad voor de mond nemen.’

Ook premier Koizumi heeft inmiddels door dat er iets moet gebeuren. ‘Het is onacceptabel dat de vrijheid van meningsuiting met geweld wordt bestreden’, zei hij maandag. ‘De overheid moet de bevolking ervan doordringen hoe belangrijk het vrije woord is.’

Vijftien jaar geleden behoorden Kato en Koizumi tot de angry young men in de Liberaal-Democratische Partij. Ze ijverden voor verregaande hervormingen. Nu staan ze vaak tegenover elkaar.

Volgens Kato zijn er twee belangrijke thema’s waar de politiek niet langer omheen kan. Allereerst heeft Japan zijn oorlogsverleden nog steeds niet verwerkt. In de samenleving circuleren nog steeds sterk verschillende lezingen van dat verleden.

Daarnaast voelen steeds meer mensen zich verloren in de Japanse maatschappij. Het traditionele gezinsleven staat op de tocht en ook de buurtgemeenschappen verdampen. Mensen die hun anker in de samenleving kwijt zijn en ergens bij willen horen, zijn een gewillige prooi voor nationalistische bewegingen die het groepsgevoel juist cultiveren. ‘Die groep op drift geraakte individuen is heel gevaarlijk’, vindt Kato. ‘De overheid moet ervoor zorgen dat het gemeenschapsgevoel terugkeert.’

Ook ontbreekt er in Japan een duidelijke filosofie. ‘Na de Tweede Wereldoorlog liep de intellectuele elite van Japan weg met het socialistische model. Het failliet daarvan werd duidelijk na de ineenstorting van de Berlijnse Muur’, zegt Kato. ‘Maar anno 2006 hebben we nog steeds geen heldere, nieuwe strategie ontwikkeld voor het Japan van de toekomst.’

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden