Column

Vrijheid, maar niet voor iedereen

De Joods-Amerikaanse reggaezanger Matisyahu was bij nader inzien niet welkom op een festival in het Spaanse Benicàssim. Beeld epa

Kunstenaars voorschrijven wat ze wel en niet mogen doen - totalitaire regimes zijn er dol op. Doorgaans is het de eerste daad waartoe ze overgaan zodra ze aan de macht komen. Schrijvers krijgen te maken met censuur, musici en acteurs moeten hun loyaliteit betuigen, filmmakers mogen alleen draaien als hun werk de welgevallige boodschap uitdraagt.

In dit westerse hoekje van het universum kijken wij diep neer op zoveel benepenheid. Wij leggen kunstenaars toch niets in de weg? Wij gunnen ze toch vrijheid van expressie?

Dat klopt. Althans, tot nog toe. Want als het aan sommige luitjes ligt, geldt die vrijheid niet voor iedereen. Afgelopen week waren daar weer eens sterke staaltjes van te zien.

Eerst was er het bericht dat het Noorse documentairefestival Human Rights Wrongs een veelgeprezen film van de Israëlische regisseur Roy Zafrani had geweigerd. 'Wij steunen de academische en culturele boycot van Israël', sprak de organisatie fier. 'Dus tenzij documentaires gaan over de illegale bezetting, of de bezetting en de blokkade van Gaza behandelen, of op een andere manier de discriminatie van Palestijnen aan de kaak stellen, kunnen we ze niet laten zien.' Was dat even pech voor Zafrani. Zijn film brengt slechts het leven van een groep zwaar gehandicapte Israëlische kinderen in beeld.

In een reactie wees de regisseur er fijntjes op dat niemand het in zijn hoofd zou halen Iraanse filmmakers te straffen om wat het Iraanse regime zoal uitspookt. Waarom gebeurt dat dan wel bij Israëlische filmmakers? Hij had eraan toe kunnen voegen: ook zou niemand het in zijn hoofd halen Iraanse filmmakers te dicteren waarover hun films moeten gaan. Waarom gebeurt dat dan wel bij Israëlische filmmakers?

Toen kwam het bericht dat de Joods-Amerikaanse reggaezanger Matisyahu bij nader inzien niet welkom is op een festival in het Spaanse Benicàssim. Lokale BDS-activisten hadden druk uitgeoefend op de festivaldirectie, die vervolgens eiste dat de artiest zich publiekelijk zou uitspreken over zijn standpunt inzake Israël. Matisyahu liet beleefd weten zulks niet van plan te zijn, waarop de organisatie het optreden annuleerde. Dat zou namelijk 'alleen maar ruzie, onbegrip, intolerantie en onbuigzaamheid' brengen. (Een dag later, geschrokken door de ophef, bood het festival excuses aan en kwam op het besluit terug.)

Eén lichtpuntje: onbedoeld liet de BDS-beweging hiermee haar ware gezicht zien. Geen enkele andere gecontracteerde muzikant lag onder vuur. Alleen omdat Matisyahu openlijk Joods is, was hij bij voorbaat verdacht. Het incident bewijst eens te meer dat de grens tussen antizionisme en antisemitisme flinterdun is - ook al schreeuwen BDS-actvisten nog zo hard dat dit twee héél verschillende sentimenten zijn.

En om het helemaal af te maken was er het jaarlijkse ritueel rond het Red Sea Jazz Festival in Eilat, dat zondag begint. Buitenlandse muzikanten die een uitnodiging aanvaarden, krijgen strijk en zet BDS'ers op hun nek. Tot gistermiddag had de petitie 17.978 handtekeningen opgehaald.

Ook in dit land doet de BDS-beweging trouwens reuze haar best om kunstenaars het leven zuur te maken. In 2013 stalkte ze de tenorsaxofonist Yuri Honing, die op voornoemd jazzfestival zou optreden. Hij en zijn bandleden, zei hij destijds in NRC Handelsblad, werden bestookt door 'mails, tweets en nachtelijke telefoontjes'. Vorig jaar september verstoorden BDS'ers een Amsterdams optreden van de hoogbejaarde Israëlische actrice Lia Koenig. Ze riepen leuzen als 'Free Palestine!', het publiek kreeg te horen dat het uit 'moordenaars' bestond. 'Koenig heeft zich niet uitgelaten over het Israëlisch-Palestijnse conflict', verklaarde een van de ijveraars, 'maar ze spreekt zich ook niet uit tegen het beleid van de Israëlische regering.'

Het is de BDS-logica in optima forma. Als je onze visie integraal onderschrijft, heb je recht van spreken. In alle andere gevallen volgt intimidatie en mondsnoeren.

In het huisorgaan der Internationale Socialisten mocht BDS'er Sonja Zimmermann onlangs jubelen over de successen die ze met haar club heeft geboekt. 'De zionisten', wist ze, zijn inmiddels 'enorm bang' - vooral voor de academische boycot. Een 'uitgebreide smaadcampagne' hebben zij tot nog toe niet ondernomen, maar ze proberen volgens haar wel 'meer kwetsbare groepen en personen te pakken', waarbij racisme 'absoluut' een rol speelt.

Lees die laatste zin nog eens over. Zonder in lachen uit te barsten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden