'Vrijheid is een religie voor de Friezen'

De twaalf provincies hebben ieder hun eigen profiel. Waar ligt de kracht en waar de zwakte? In de aanloop naar de statenverkiezingen van 3 maart een serie korte portretten van de provincies....

DIEP beledigd waren ze, de wethouder, de zanger, de componist en de tekstschrijfster. Dat op het Nationaal Songfestival in maart alleen maar Engelstalige liedjes ten gehore zouden worden gebracht. En dat een prachtig levenslied in het Fries over een politiek vluchtelinge die in de rosse buurt van Leeuwarden verzeild raakt, door de NOS werd genegeerd. Terwijl de organisatie van het Eurovisie Songfestival nu juist ruim baan geeft aan minderheidstalen. Belachelijk toch? Wat? 'Schandalig, onvoorstelbaar'

'Jûns stevent se de stêd yn, de moaie Rosa Montes / har lippen roze-read, har rokken wiid / Yn 'e kroegen op 'e Weaze dêr fulle se de glêzen / it is wer tiid foar will' en swiet geniet'

Maar ach, Douwe Heeringa, de Friese Jacques Brel, zet het lied wel op cd. Wie weet gaat het dan In Nije Dei van De Kast wel achterna. En als de Fryske Nasjonale Partij het in de staten voor het zeggen krijgt - wat overigens niet zal gebeuren, want zo groot is de Friese vrijheidsdrang nu ook weer niet - dan komt er een driejaarlijkse provinciale prijs voor Friese zangers.

reld is een dorp en het dorp is de wereld. Alleen, de rest van het land moet nog even aan het idee wennen. Maar Friesland, of Fryslân - want zo heet de provincie officieel - heeft geduld. Vorig jaar verscheen nog een wetenschappelijk doorwrocht boek onder de titel Negen Eeuwen Friesland-Holland. Geschiedenis van een haat-liefdeverhouding. Dus die paar jaar kan er ook nog wel bij.

dan zal de Friese identiteit zegevieren. Niet gericht tegen 'Holland', maar op het eigene, op Friesland als 'aparte' eend in de bijt van de twaalf provincies. Want het cultureel nationalisme dat aan het einde van de negentiende eeuw zo sterk in Nederland opkwam - de historicus Jan Bank spreekt van een 'roemrijk vaderland' - is een eeuw later naar Friesland overgeslagen.

'Er heerst een sterk Fryslân-gevoel', zegt de Friese historicus en taalkundige Oebele Vries van de Rijksuniversiteit Groningen. 'De Friezen mobiliseren dat gevoel om hun provincie op de kaart te zetten. Kijk maar naar de pompeblêdden, het volkslied, SC Heerenveen, Thialf, de reclameboodschappen van Beerenburg. Het is geen anti-Nederland-gevoel. Sterker nog, waar het Fries-eigene niet zo lang geleden in de rest van het land als onnozel werd afgedaan, heerst er nu sympathie voor.'

Het feestgedruis rond een Elfstedentocht is in het mediatijdperk van en voor iedereen. Er heerst alom bewondering voor de bijna onderkoelde wijze waarop Friezen zo'n mega-evenement organiseren en in goede banen weten te leiden. 'Deze oer-Friese rijderij is een instituut geworden waarin de Nederlander zijn nationaliteit is gaan beleven', schreef NRC Handelsblad.

Frisist Philippus Breuker en historicus Antheun Janse schrijven in het boek Negen Eeuwen Friesland-Holland dat ze redigeerden: 'Volendam, tulpen en molens zijn beeldbepalend voor Nederland in het buitenland. Maar heroïek ontbreekt aan die pittoreske beelden. Pittoresk is ook de schaatsmarathon in een polderland, maar die is bovendien heroïsch. Voor buitenlanders is dat voldoende om de Elfstedentocht als een modern beeld voor Nederland op te vatten. Nederlanders hebben daarbij ook nog de behoefte om de Friezen als een bijzonder volk te ervaren.'

De Friese iconografie geeft buiten de provincie soms aanleiding tot wantrouwen of zelfs jaloezie, meent sociaal-geograaf en publicist M. Schroor. Wat in de rest van het land onderschat wordt, is hoe diep het Friesland-gevoel bij de Friezen zit. Dat merkten vorig jaar de organisatoren van het 'feest' Fryslân 500 ter gelegenheid van de bestuurlijke aansluiting van de vrijheidslievende Friezen - 'Vrijheid is een religie voor de Friezen', zei de noord-Friese revolutionair Harro Harring ooit - bij de rest van Nederland.

De koster van Beetgum hees symbolisch de zwarte vlag op de kerktoren. Waarom? 'Omdat niet alleen de Friese zelfstandigheid in 1498 teniet werd gedaan, maar ook de taal zich niet langer kon handhaven. Daarmee is 1498 een negatief symbool voor de Friese vrijheidstraditie, identiteit en taal geworden', zegt Tony Feitsma, oud-hoogleraar Friese taal en letterkunde aan de twee universiteiten van Amsterdam.

En daarom wordt volgend jaar in Fryslân pas echt feestgevierd: 'Simmer 2000', een reünie voor alle Friezen in de hele wereld. Wedden dat op de kerktoren van Beetgum dan de pompeblêdden wapperen?

Wio Joustra

Kerngegevens Friesland: Aantal inwoners: 610.000 Oppervlakte: 336.000 hectare Samenstelling Provinciale Staten: (55 zetels). CDA 18 zetels PvdA 14 zetels VVD 10 zetels D66 3 zetels Fryske Nasjonale Partij (FNP) 3 zetels GroenLinks 2 zetels RPF/SGP 2 zetels GPV 1 zetel AOV 1 zetel Federatie Gemeentebelangen Friesland (FGF) 1 zetel Gemiddeld bruto jaarinkomen per inwoner: 29.000 gulden

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden