Vrije universiteiten

ONGEMERKT voltrekt zich een revolutie in het hoger onderwijs. Dat de boel er op de schop gaat, is niet nieuw - denk alleen maar aan de 'krimp en groei'-operaties van de jaren tachtig, de permanente bezuinigingen van de jaren negentig en de fusiebewegingen in het hbo....

De autonomie van de instellingen was tot voor kort nog een tamelijk zinledig begrip, maar krijgt nu werkelijk betekenis. Zij kunnen zich inhoudelijk van elkaar gaan onderscheiden, zodat vormen van concurrentie - een begrip dat ooit onverenigbaar werd geacht met hun gelijkheid - denkbaar worden. De organisatorische scheiding tussen hogescholen en universiteiten staat op het punt te verdwijnen. De inrichting van het onderwijs en de daarbij behorende titels zullen worden geënt op het Anglo-Amerikaanse bachelor/master-model. En dat alles wordt gelegitimeerd door het Hoger Onderwijs en Onderzoek Plan (HOOP) van minister Hermans.

De instellingen maken zich al op voor een sprong over de nieuwe grenzen van hun territorium. Zij zinspelen op een variabel collegegeld en op een strenge selectie aan de poort ter verhoging van het studierendement. Het taboe op innige relaties met het bedrijfsleven is geslecht. Met cursussen voor managers denken universiteiten aardig te kunnen bijverdienen.

De euforische stemming over de vrijheden die de instituten zich kunnen veroorloven, wordt niet door iedereen gedeeld. De ondernemende universiteit zou onherbergzaam zijn voor het fundamenteel onderzoek. De mores van het bedrijfsleven vinden te veel ingang door het aanstellen van beroepsmanagers 'van buiten' bij de universiteiten. En de belangen van de student worden stelselmatig genegeerd. De universiteit zou zich, kortom, vervreemden van het beste dat ze te bieden heeft door de omhelzing van de 'nieuwe zakelijkheid'.

Hoe terecht deze kanttekeningen ook zijn, ze laten onverlet dat de werkwijze van minister Hermans vruchten afwerpt. De stelselwijziging krijgt geruisloos zijn beslag nu het hoger onderwijs zelf de regie mag voeren. Dat de verbouwing van het voortgezet onderwijs met zoveel meer tumult gepaard gaat, hangt niet zozeer samen met de aard van de werkzaamheden, maar vooral met het feit dat ze door de overheid van bovenaf is opgelegd. Anders dan staatssecretaris Adelmund heeft gedemonstreerd hoeven vernieuwingen in het onderwijs niet per definitie tot ontwrichting te leiden - het hoger onderwijs laat dat zien.

Bij de transformatie waaraan deze sector zichzelf onderwerpt, worden ongetwijfeld fouten gemaakt. De condities om die te herstellen, zijn hier echter gunstiger dan in domeinen waar de overheid nog een sturende rol voor zichzelf ziet weggelegd.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.