Vrije jongen

Nooit eerder maakte Jeroen Leinders een speelfilm. Toch wist hij grote namen te strikken voor zijn slavernijfilm Tula, the Revolt. Na vijf jaar, zonder subsidie, is zijn droomproject af.

Hij had het niet in de gaten dat hij tamelijk ver ging, toen hij als beginnend filmregisseur uit Amstelveen op een van de hitte zinderend veld op Curaçao bij Hollywoodster Danny Glover informeerde of hij zijn tekst wel beheerste. De ogen van de gewezen buddy cop van Mel Gibson in de Lethal Weapon-reeks spuwden meteen vuur. 'Het was nota bene zijn eerste draaidag. Voor mij was het een schakel in het hele proces. Ik moest wel ingrijpen. Danny gebruikte in de verschillende takes telkens andere zinnen, hij interpreteerde het script. Dat zou de montage ernstig bemoeilijken. Hij begreep het wel, later.'


Jeroen Leinders (48) kan er, terugblikkend, redelijk luchthartig over praten. Zijn film Tula, the Revolt over de slavenopstand in 1795 op het Benedenwindse eiland, gaat vandaag in première - missie volbracht, zo voelt het. 'Ik ben blij dat ik dit verhaal heb kunnen vertellen.'


De productie is om uiteenlopende redenen opmerkelijk. Leinders regisseerde niet eerder een speelfilm. Na een loopbaan in marketing en reclame was hij betrokken bij enkele documentaires: voor RTL 5 Curaçao van jou en voor AT5 en NPS Marokkanen voor de klas. Hij strikte een cast met klinkende namen: naast Glover staan op de titelrol onder anderen Jeroen Krabbé, Derek de Lint en Jeroen Willems, die enkele weken na voltooiing van de opnamen overleed; plantagehouder Van Uytrecht was zijn allerlaatste rol. Tula, the Revolt kwam tot stand zonder steun van het Filmfonds en de omroepen. Dat de film Engelstalig is, was de reden voor afwijzing van de subsidieaanvragen. Hoewel alle scènes op Curaçao zijn gedraaid, droeg ook het lokale bestuur niets bij. Het waren privé-investeerders die de kosten van 4 miljoen dollar bijeenbrachten. Zelf verkocht hij zijn huis om zich vrij te kunnen maken voor de film. 'Het was wel een queeste, het leek soms of mijn passie verder niemand ook maar ene moer interesseerde. Maar nee, ik ben er niet verbaasd over dat het toch is gelukt. Ik ben er vijf jaar in volle overtuiging mee bezig geweest.'


Hij stuitte in 2008 op het verhaal van slavenleider Tula, toen hij bezig was met een campagne voor het referendum over de staatkundige toekomst van het eiland. Als zoon van een marineman woonde hij als kind enkele jaren op Curaçao, maar op school kwam de opstand niet aan de orde. 'Je leerde van alles over Meppel en omstreken, maar de geschiedenis van het eiland was nauwelijks een onderwerp.' Toen hij bezig was met de voorbereidingen voor de film, herinnerde hij zich weer de vondst in zijn jeugd van karabijnkogeltjes in de kunuku, het platteland. 'Dat maakte het verleden weer levend.'


De opstand vroeg in zijn optiek om verfilming. 'De slavernij is altijd onderbelicht gebleven, Nederland is toch al goed in het negeren van de zwarte bladzijden in de historie. Je voelt dat de emoties daarover nog bestaan. Ook het gedrag bij Curaçaoënaars is nog zichtbaar: je niet aankijken, nooit nee zeggen. Pas nu is een generatie zich aan het afzetten tegen blanken, ze weigeren de dienende rol die hun ouders nog wel hebben gehad. Zo begrijp je waarom ze bijvoorbeeld niet willen werken in de toeristische sector. Het speelt ook in de discussie over integratie in de Nederlandse samenleving. Er wordt zo makkelijk voorbij gegaan aan de geschiedenis: ze zijn hier niet zomaar terecht gekomen.


'In tegenstelling tot Suriname, is Curaçao niet trots op het eigen land. Surinamers hebben het gevoel dat ze zich hebben vrijgevochten, Curaçaoënaars zijn altijd in een afhankelijke positie gebleven. Deze film laat zien dat ze wel degelijk trots kunnen zijn, zij hebben ook een revolutie gehad, zij zijn ook opgestaan.'


Dat uitgerekend een makamba (Papiaments voor blanke Nederlander) zich het verhaal heeft toegeëigend, 'kreeg ik daar gelijk op mijn brood, ja. Maar ik zie niet in hoe dit verhaal kan polariseren. De sympathie gaat immers altijd uit naar de slaven. Dit gaat over rechtvaardigheid, gelijkheid, dit gaat niet over zwart of wit. Ik heb dat uitgelegd en ik ben ervan overtuigd dat de argwaan weg is. Ik denk dat het niet zo eenvoudig is iemand op het eiland te vinden met familieleden die niet hebben meegewerkt aan de film.'


Leinders heeft zich laten bijstaan door twee lokale historici, Pacheco Domacasse en Charles do Rego. Hij zet Tula neer als een rebel die niet uit was op geweld. Maar door het harde optreden van het Nederlandse gezag zou wat begon als een staking, tot een bloedige confrontatie leiden. 'Uit documenten valt op te maken dat Tula onderweg naar Willemstad zo'n tweeduizend aanhangers had verzameld. Daar moeten ook vrouwen en kinderen tussen hebben gezeten. Toen ze werden aangevallen door een betrekkelijk klein leger, sloegen ze op de vlucht. Dat kan maar twee dingen hebben betekend: of ze waren er niet op voorbereid, of ze wilden niet vechten. Tula riep aan het begin de andere slaven op het werk neer te leggen, dat is veelzeggend. Hij had zijn meester ook om zeep kunnen helpen.'


Voor Leinders stond vast dat Jeroen Willems de rol van de wrede plantagehouder Van Uytrecht moest spelen; het was de eerste acteur die hij benaderde. 'Jeroen kon een angstaanjagende kilheid uitstralen. Je vermoedde altijd dat er meer schuilging achter zijn blik.' De gesprekken sleepten drie maanden voort, de acteur had nog andere verplichtingen. 'Maar uiteindelijk zei hij: 'Ik wil dat het lukt.' Het is niet te bevatten dat hij er niet meer is. Het was een aimabele man, op de set was hij een samenbindende factor. We hebben nog zijn 50ste verjaardag gevierd, in Mundo Bizzaro op Punda. Enkele weken later was hij er niet meer.'


Dat ook andere acteurs van naam hebben meegewerkt, schrijft hij vooral toe aan het script. 'Daar is veel aandacht aan besteed. En ik denk dat ze mijn passie hebben gevoeld. In mijn totale onervarenheid heb ik ze gewoon gebeld en de film uitgelegd. Ik zou ook niet weten hoe het anders had gemoeten.'


Over het binnenhalen van een Hollywoodacteur heeft hij getwijfeld. Het leidt tot extra druk op de set, de crew en de figuratie moeten zich committeren aan diens agenda en grillen. Maar aan de debetzijde staat een grotere aandacht en meer aantrekkingskracht voor investeerders. 'De vaste vragen zijn altijd: wie regisseert, wie zijn de acteurs?'


Glover werd benaderd via een Britse castingdirector. De acteur toonde eerder betrokkenheid bij het thema van de mensenrechten. Bovendien was zijn overgrootmoeder nog slavin. Het contract was binnen een week rond, de acteur was toch in de buurt, in Venezuela, waar hij te gast was bij toenmalig president Hugo Chávez.


Heeft Leinders nog overwogen de film in het Nederlands te maken, nadat hij bij alle subsidiegevers nul op het rekest kreeg? 'Geen moment. In het Nederlands zou de doelgroep zo'n beetje beperkt blijven tot veertigplussers met enige interesse in vaderlandse geschiedenis. In het Engels is het potentieel veel groter. Nederland is niet de belangrijkste markt voor deze film.' Of Tula, the Revolt internationaal wordt verspreid, is nog afwachten. Er zijn contacten met festivals voor zwarte films, in onder meer de Verenigde Staten en Zuid-Afrika, maar toezeggingen voor vertoning ontbreken nog.


Aan een mogelijke flop denkt hij in dit stadium niet. In gedachten is hij al meer bezig met een nieuwe productie: de onafhankelijkheidsstrijd van Indonesië, 'nog zo'n onderwerp waar nog wel wat meer over te vertellen valt'. Maar het kan evengoed de verfilming van een Franse roman worden.


Extra: Nog meer slavernijfilms

Na Django Unchained (Quentin Tarantino) vorig jaar, Lincoln (Steven Spielberg) begin dit jaar en sinds vandaag Tula, the Revolt draaien er op korte termijn nog twee slavernijfilms in de bioscopen. Op 25 september opent Hoe duur was de suiker? van Jean van de Velde het Nederlands Film Festival. In het najaar verschijnt in de VS Twelve Years a Slave, de met hoge verwachtingen omgeven film van Steve McQueen (Hunger, Shame) over een zwarte muzikant die rond 1850 wordt ontvoerd en verkocht als slaaf. Begin 2014 is hij in Nederland te zien.


Extra: Het verhaal van slaaf Tula

Het was 17 augustus 1795, nog in de ochtend, toen op landhuis Knip op Curaçao een slaaf het woord richtte tot de sjon van de plantage, meester Casper Lodewijk van Uytrecht. 'Wij willen alleen als vrij man werken.' Het betekende het begin van de slavenopstand, die enkele weken later zou eindigen met gruwelijke doodstraffen voor leider Tula en zijn kompanen Bastiaan Carpata en Pedro Wacao: radbraken, blakeren en onthoofden.


Achteraf bleek dat de opstand was voorbereid. Op de plantages was het al tijden onrustig. Daar was het nieuws doorgedrongen dat muitende slaven op Haïti hun vrijheid hadden gekregen. De sjons op Curaçao reageerden met strengere straffen en legden langere werktijden op. Het eiland maakte destijds ook een economische malaise door: de West-Indische Compagnie had het monopolie op de slavenhandel verloren.


Tula trok langs andere plantages om honderden slaven te mobiliseren voor een optocht naar Willemstad. Hij wilde de gouverneur ervan overtuigen dat Nederland het Franse besluit de slavernij af te schaffen moest volgen. Onderweg bewapenden de slaven zich. De koloniale raad stuurde militairen, gesteund door vrije zwarten, om de opstandelingen tegen te houden. Na enkele gewelddadige confrontaties vluchtte Tula de kunuku in. Hij werd uiteindelijk verraden.


Over zijn precieze achtergrond is weinig bekend. Zijn bijnaam was kapitein Rigaud, hij zou Frans hebben gesproken; dat voedt de veronderstelling dat hij eerder op Haïti had gewerkt. In de verslaglegging van het proces spreken de gezagsdragers van een 'zeer geveijnsd schurk' en 'aanlijder en aanvoerder van het moordzieke rot'. Historici houden het erop dat hij niet gewelddadig was en intelligent: hij wist immers dat Nederland net onder Franse overheersing was gevallen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden